Choroby rzadkie
Badane cząsteczki
Lokalizacje
Badania z rekrutacją w toku są na początku listy
1 badanie kliniczne w tym schorzeniu
Badanie wpływu ORE-001 (lidokaina doustna) na zwiększenie apetytu u niedożywionych osób starszych
HolandiaW skrócie
Niedowaga to stan, w którym masa ciała jest zbyt niska, by organizm mógł prawidłowo funkcjonować. Choć w mediach częściej mówi się o problemach związanych z nadwagą, niedowaga może prowadzić do równie poważnych konsekwencji zdrowotnych, wpływając na kości, układ odpornościowy, płodność i ogólną kondycję organizmu.
Niedowaga oznacza, że waga ciała znajduje się poniżej zakresu uznawanego za zdrowy dla danej osoby. Oznacza to, że organizm może nie otrzymywać wystarczającej ilości składników odżywczych potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania. Ciało potrzebuje odpowiedniej ilości kalorii, białka, witamin i minerałów, aby utrzymać zdrowe tkanki i prawidłowe funkcje życiowe.
Najczęściej stosowanym narzędziem do oceny, czy ktoś ma niedowagę, jest wskaźnik masy ciała (ang. Body Mass Index, BMI). Ten wskaźnik porównuje masę ciała do wzrostu. Na przykład osoba ważąca 77 kilogramów i mierząca 1,90 metra może mieć prawidłową wagę, podczas gdy ta sama waga przy wzroście 1,50 metra oznaczałaby nadwagę. Według Centrum Kontroli i Prewencji Chorób (CDC), BMI poniżej 18,5 oznacza niedowagę u dorosłych osób powyżej 15. roku życia.
Warto jednak pamiętać, że BMI opiera się na średnich populacyjnych i może nie uwzględniać różnic w masie mięśniowej czy kostnej związanych z wiekiem, genetyką lub pochodzeniem etnicznym. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), BMI poniżej 17,0 wskazuje na umiarkowane lub ciężkie wychudzenie, które wiąże się z wyraźnie zwiększonym ryzykiem chorób.
U dzieci niedowaga określana jest nieco inaczej – jako BMI poniżej 5. percentyla dla ich wieku, co oznacza, że dziecko waży mniej niż 95% rówieśników. Jeśli podejrzewasz, że Ty lub Twoje dziecko macie niedowagę, warto skonsultować się z lekarzem, który przeprowadzi odpowiednią ocenę.
Niedożywienie, którego częstą konsekwencją jest niedowaga, stanowi globalny problem zdrowotny. Według danych WHO z 2022 roku, na świecie 390 milionów dorosłych miało niedowagę. W tym samym czasie 2,5 miliarda dorosłych miało nadwagę, w tym 890 milionów żyło z otyłością, co pokazuje, że problemy z wagą dotyczą ludzi po obu stronach spektrum.
Niedowaga jest szczególnie powszechna wśród określonych grup wiekowych. Osoby starsze, powyżej 65. roku życia, są szczególnie narażone na ten problem. U seniorów niedowaga często wiąże się z utratą apetytu, problemami ze zdrowiem, izolacją społeczną czy ograniczoną mobilnością. Dzieci poniżej piątego roku życia również znajdują się w grupie ryzyka – w 2022 roku szacowano, że 45 milionów dzieci było zbyt szczupłych w stosunku do wzrostu, co wskazuje na ostre niedożywienie.
Niedowaga może dotknąć każdego, niezależnie od płci, choć niektóre badania wskazują, że młode kobiety mogą być bardziej narażone ze względu na presję społeczną dotyczącą wyglądu i wyższą częstość zaburzeń odżywiania.
Niedowaga występuje wtedy, gdy organizm zużywa więcej energii, niż dostarcza mu pożywienie, lub gdy nie otrzymuje wystarczającej ilości składników odżywczych. Przyczyny tego stanu mogą być bardzo różnorodne i często się ze sobą przeplatają.
Jedną z głównych przyczyn jest niedostateczne spożycie pokarmu. Może to wynikać z ubóstwa, ograniczonego dostępu do żywności lub izolacji społecznej, która utrudnia robienie zakupów i przygotowywanie posiłków. Osoby starsze i te z ograniczoną mobilnością są szczególnie narażone na ten problem.
Długotrwałe choroby stanowią kolejną istotną przyczynę. Schorzenia przewodu pokarmowego, takie jak choroba Crohna czy zapalenie jelita grubego, mogą utrudniać wchłanianie składników odżywczych. Problemy z przełykaniem (dysfagia) sprawiają, że jedzenie staje się trudne i bolesne. Niektóre choroby, jak nadczynność tarczycy czy nowotwory, przyspieszają metabolizm, powodując szybsze spalanie kalorii.
Zaburzenia psychiczne odgrywają znaczącą rolę w rozwoju niedowagi. Anoreksja i bulimia to poważne zaburzenia odżywiania, w których osoba celowo ogranicza przyjmowanie pokarmu lub prowokuje wymioty po jedzeniu, często z powodu zniekształconego obrazu własnego ciała i przekonania, że jest się za grubym. Depresja może znacząco obniżyć apetyt i motywację do jedzenia.
Niektóre leki i substancje mogą prowadzić do utraty wagi. Środki uzależniające, takie jak narkotyki, często tłumią apetyt i zakłócają normalny rytm posiłków. Leczenie chemioterapią w przypadku nowotworów może powodować nudności i brak apetytu.
Istnieją też osoby, które mają naturalnie szybki metabolizm lub genetyczne predyspozycje do szczupłej budowy ciała, co sprawia, że utrzymanie wagi w zdrowym zakresie jest dla nich trudniejsze.
Niektóre grupy ludzi i określone zachowania zwiększają ryzyko wystąpienia niedowagi. Wiek jest jednym z najważniejszych czynników – osoby powyżej 65. roku życia są szczególnie narażone. Wraz z wiekiem często pojawia się utrata apetytu, problemy ze zdrowiem zębów i jamy ustnej, trudności z przełykaniem oraz izolacja społeczna, która wszystkie mogą prowadzić do zmniejszonego spożycia pokarmu.
Osoby z długotrwałymi schorzeniami mają podwyższone ryzyko niedowagi. Dotyczy to szczególnie tych z chorobami przewodu pokarmowego, takimi jak choroba Crohna czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego, a także osób z mukowiscydozą, która wymaga zwiększonego zapotrzebowania energetycznego. Pacjenci z rakiem, cukrzycą niekontrolowaną czy nadczynnością tarczycy również znajdują się w grupie ryzyka.
Problemy ze zdrowiem psychicznym znacznie zwiększają prawdopodobieństwo niedowagi. Osoby z depresją, zaburzeniami lękowymi czy zaburzeniami odżywiania, takimi jak anoreksja, często zmagają się z utrzymaniem zdrowej wagi. Modele, młodzież i osoby poddawane presji społecznej dotyczącej idealnej sylwetki są szczególnie narażone na rozwój zaburzeń odżywiania.
Trudna sytuacja społeczno-ekonomiczna jest kolejnym istotnym czynnikiem. Osoby żyjące w ubóstwie mogą nie mieć dostępu do wystarczającej ilości lub odpowiedniej jakości pożywienia. Ograniczona mobilność, brak transportu lub niemożność samodzielnego przygotowywania posiłków także zwiększają ryzyko niedowagi.
Bardzo intensywna aktywność fizyczna bez odpowiedniej kompensacji kalorycznej może prowadzić do niedowagi. Sportowcy wytrzymałościowi lub osoby wykonujące ciężką pracę fizyczną muszą spożywać znacznie więcej kalorii, by zrównoważyć wydatek energetyczny.
Objawy niedowagi mogą być bardzo różnorodne i często rozwijają się stopniowo, dlatego łatwo je przeoczyć, szczególnie jeśli ktoś zawsze był szczupły. Najbardziej oczywistym objawem jest bardzo niska masa ciała widoczna w lustrze lub na wadze. U dzieci może to objawiać się jako mniejszy wzrost i rozmiar w porównaniu z rówieśnikami.
Niedożywienie związane z niedowagą prowadzi do wielu innych objawów. Jednym z częstszych jest przewlekłe uczucie zmęczenia i słabości. Organizm pozbawiony odpowiedniej ilości paliwa ma mniej energii do wykonywania codziennych czynności. Osoba z niedowagą może odczuwać zawroty głowy lub uczucie omdlenia, szczególnie przy gwałtownym wstawaniu.
Osłabiony układ odpornościowy to kolejna konsekwencja niedożywienia. Osoby z niedowagą częściej chorują i potrzebują więcej czasu na wyzdrowienie. Nawet zwykłe przeziębienie może ciągnąć się dłużej niż u osoby prawidłowo odżywionej.
Problemy ze skórą, włosami i paznokciami są widocznym znakiem niedożywienia. Włosy mogą stać się cieńsze i łamliwe, a skóra może być blada i sucha. Gojenie ran trwa dłużej, a siniaki pojawiają się łatwiej.
Zmiany nastroju również mogą towarzyszyć niedowadze. Osoby niedożywione często odczuwają drażliwość, apatię lub objawy depresji. Mogą mieć trudności z koncentracją i pamięcią.
U kobiet niedowaga może prowadzić do nieregularnych miesiączek lub ich całkowitego ustania (brak miesiączki). To może wpływać na płodność i zdolność do zajścia w ciążę.
Niska temperatura ciała, niski puls i obniżone ciśnienie krwi to inne fizjologiczne objawy niedowagi. Osoby z niedowagą często czują zimno, nawet w ciepłych pomieszczeniach.
Zapobieganie niedowadze wymaga świadomego podejścia do odżywiania i zdrowego stylu życia. Najważniejsze jest spożywanie wystarczającej ilości kalorii i składników odżywczych odpowiednich do wieku, płci i poziomu aktywności fizycznej.
Zbilansowana dieta jest kluczowa. Powinna zawierać różnorodne produkty ze wszystkich grup żywności: owoce i warzywa, produkty pełnoziarniste, nabiał lub jego alternatywy, białko z fasoli, soczewicy, ryb, jaj i chudego mięsa. Takie podejście zapewnia organizmowi wszystkie niezbędne witaminy, minerały i makroskładniki.
Osoby narażone na niedowagę powinny regularnie monitorować swoją masę ciała. Ważenie się raz w tygodniu może pomóc w szybkim wychwyceniu niepokojącej utraty wagi. Szczególnie ważne jest to dla osób starszych i tych z przewlekłymi chorobami.
Dbanie o zdrowie jamy ustnej i zębów jest niezwykle istotne, szczególnie u seniorów. Problemy z zębami mogą utrudniać żucie i prowadzić do ograniczenia spożycia pokarmów. Regularne wizyty u dentysty i odpowiednia higiena jamy ustnej pomagają to zapobiec.
Utrzymywanie aktywności społecznej i regularnych posiłków wspólnie z innymi może zwiększyć apetyt i przyjemność z jedzenia. Dla osób starszych lub ograniczonych mobilnością programy dostarczania posiłków do domu mogą być pomocne.
Osoby z długotrwałymi chorobami powinny regularnie konsultować się z lekarzem i dietetykiem, aby upewnić się, że ich potrzeby żywieniowe są spełniane. Wczesna interwencja może zapobiec rozwojowi niedowagi.
Niedowaga i związane z nią niedożywienie prowadzą do szeregu zmian w funkcjonowaniu organizmu. Kiedy ciało nie otrzymuje wystarczającej ilości kalorii i składników odżywczych, zaczyna przystosowywać się do tej sytuacji, często kosztem długoterminowego zdrowia.
Jedną z pierwszych reakcji organizmu jest wykorzystywanie zapasów energii. Najpierw czerpie energię z glikogenu (składowanego węglowodanu) w wątrobie i mięśniach. Gdy te zapasy się wyczerpią, organizm zaczyna rozkładać tłuszcz, a następnie białko mięśniowe, aby pozyskać energię. To prowadzi do utraty masy mięśniowej i osłabienia.
Układ kostny cierpi szczególnie przy długotrwałym niedożywieniu. Brak wystarczającej ilości wapnia, witaminy D i białka prowadzi do osłabienia kości i zwiększonego ryzyka osteoporozy. Kości stają się bardziej kruche i łatwiej ulegają złamaniom. To szczególnie niepokojące u dzieci i młodzieży, gdzie może to zakłócić prawidłowy rozwój szkieletu.
Układ odpornościowy zostaje osłabiony przy niedostatku składników odżywczych. Organizm ma trudności z produkcją wystarczającej ilości białych krwinek i przeciwciał potrzebnych do walki z infekcjami. To sprawia, że osoby z niedowagą są bardziej podatne na choroby i potrzebują więcej czasu na rekonwalescencję.
Niedobór żelaza i innych składników odżywczych może prowadzić do niedokrwistości (anemii), stanu, w którym krew nie przenosi wystarczającej ilości tlenu do tkanek. Objawia się to zmęczeniem, bladością i zawrotami głowy.
System hormonalny także ulega zakłóceniom. U kobiet niedowaga może prowadzić do zaburzeń miesiączkowania i problemów z płodnością. Dzieje się tak, ponieważ organizm, odczuwając niedobór składników odżywczych, „wyłącza" niektóre funkcje nie niezbędne do przetrwania, w tym reprodukcję.
Metabolizm może ulegać spowolnieniu jako mechanizm obronny organizmu. Ciało, próbując zaoszczędzić energię, obniża tempo przemiany materii. To może prowadzić do ciągłego uczucia zimna, zmęczenia i spowolnienia funkcji wielu narządów.
Mózg również odczuwa skutki niedożywienia. Niedobory niektórych składników odżywczych mogą wpływać na funkcje poznawcze, prowadząc do problemów z pamięcią, koncentracją i nastrojem. U dzieci niedożywienie może zaburzyć prawidłowy rozwój mózgu.
Gojenie ran staje się wolniejsze, ponieważ organizm nie ma wystarczających zasobów do naprawy uszkodzonych tkanek. Produkcja kolagenu, białka niezbędnego do gojenia, jest upośledzona przy niedoborze białka i witaminy C.
Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Opowiedz nam o swoim schorzeniu – przeszukamy wszystkie badania w Europie i skontaktujemy Cię z właściwym ośrodkiem.
