Przełom astmatyczny

Czym jest astma

Astma to przewlekła choroba, która powoduje długotrwały stan zapalny w drogach oddechowych. Stan zapalny sprawia, że drogi oddechowe reagują na różne bodźce, takie jak pyłki, wysiłek fizyczny czy zimne powietrze1. Podczas ataku drogi oddechowe zwężają się (skurcz oskrzeli), puchną i wypełniają się śluzem. To utrudnia oddychanie lub powoduje kaszel i świszczący oddech1.

Astma dotyka miliony ludzi na całym świecie. Może rozpocząć się w dzieciństwie lub rozwinąć w wieku dorosłym1. Szacuje się, że w 2019 roku astma dotknęła około 262 milionów ludzi na świecie i spowodowała 455 tysięcy zgonów2.

Główne objawy astmy to problemy z oddychaniem, które mogą obejmować świszczący oddech, kaszel, duszność oraz uczucie ucisku w klatce piersiowej3. Objawy mogą być łagodne lub ciężkie i zazwyczaj pojawiają się i ustępują. Mogą nasilać się w nocy i wczesnym rankiem4.

Czym jest przełom astmatyczny

Przełom astmatyczny, obecnie określany także jako ostra ciężka astma, to ciężki atak astmy, który nie ustępuje po zastosowaniu standardowych leków5. Znacznie utrudnia oddychanie, postępując do punktu, w którym możesz nie być w stanie dobrze jeść ani mówić. Stan ten może również uniemożliwić sen5.

Przełom astmatyczny różni się od zwykłej astmy tym, że podczas gdy astmę można zazwyczaj opanować lekami, przełom astmatyczny to ciężki atak, który nie reaguje na leki stosowane w domu5. Bez leczenia te ataki mogą być śmiertelne1.

Stan ten może rozwinąć się w ciągu kilku dni lub zaledwie kilku godzin5. Możesz zazwyczaj uniknąć przełomu astmatycznego, monitorując, jak dobrze oddychasz, unikając czynników wywołujących i przestrzegając planu leczenia astmy stworzonego wspólnie z lekarzem5.

Objawy przełomu astmatycznego

Objawy przełomu astmatycznego mogą rozwijać się w ciągu godzin lub dni. Obejmują one5:

• Ciężką duszność – możesz nie być w stanie mówić ani jeść
• Świszczący oddech
• Kaszel
• Przyspieszoną akcję serca
• Zawroty głowy
• Dezorientację
• Sinicę palców, warg lub skóry

Atak astmy może przypominać uczucie, jakby ktoś siedział na twojej klatce piersiowej lub jakby w płucach była chmura. Borykasz się, aby nabrać pełnego oddechu. Twoja klatka piersiowa zaciska się. Oddech przyspiesza6.

Podczas ataku mięśnie otaczające oskrzela – przejścia, które umożliwiają powietrzu wchodzenie i wychodzenie z płuc – kurczą się, zwężając drogi oddechowe i bardzo utrudniając oddychanie. Innym częstym objawem jest świszczący oddech i chrzęszczący dźwięk w klatce piersiowej6.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Atak astmy może być wywołany przez kontakt z alergenem, takim jak pyłki drzew, traw czy chwastów, roztocza kurzu domowego, karaluchy lub sierść zwierząt. Inne częste czynniki wywołujące to drażniące substancje w powietrzu, takie jak dym lub opary chemiczne, oraz silne zapachy, na przykład perfumy6.

Niektóre choroby – szczególnie grypa, zapalenie zatok lub nawet łagodna infekcja górnych dróg oddechowych – mogą wywołać atak astmy. Te infekcje powodują stan zapalny i nadmierną produkcję śluzu w drogach oddechowych6.

Typowe czynniki wywołujące przełom astmatyczny obejmują wirusowe infekcje układu oddechowego, ekspozycję na alergeny, nieprzestrzeganie zaleceń dotyczących przyjmowania leków oraz zanieczyszczenia środowiska7.

Czynniki ryzyka przełomu astmatycznego obejmują słabo kontrolowaną astmę, wcześniejsze ciężkie zaostrzenia oraz choroby współistniejące, takie jak otyłość lub przewlekłe zapalenie zatok7.

Rozpoznanie

Rozpoznanie opiera się na ocenie klinicznej i pomiarach zwężenia dróg oddechowych, szczególnie szczytowego przepływu wydechowego i analizie gazów we krwi tętniczej, która często wykazuje niedotlenienie (zbyt niski poziom tlenu we krwi) i hiperkapnię (zbyt wysoki poziom dwutlenku węgla)7.

Lekarz może zadawać pytania o to, czy często kaszlesz, szczególnie w nocy. Może również pytać, czy problemy z oddychaniem nasilają się po aktywności fizycznej lub o określonych porach roku. Lekarz może pytać o uczucie ucisku w klatce piersiowej, świszczący oddech i przeziębienia trwające dłużej niż 10 dni4.

Może także pytać, czy ktoś z twojej rodziny ma lub miał astmę, alergie lub inne problemy z oddychaniem. Lekarz może pytać o twój dom i czy opuściłeś szkołę lub pracę albo masz trudności z wykonywaniem pewnych czynności4.

Leczenie

Leczenie przełomu astmatycznego wymaga natychmiastowego podania dużych dawek wziewnych beta-agonistów (leków rozszerzających oskrzela), ogólnoustrojowych kortykosteroidów (leków przeciwzapalnych), dodatkowego tlenu, a w razie potrzeby dożylnego siarczanu magnezu lub mechanicznej wentylacji7.

Pacjenci z zaostrzeniem astmy są instruowani, aby samodzielnie podawać sobie od 2 do 4 wdechów wziewnego albuterolu lub podobnego krótko działającego beta-agonisty do 3 razy w odstępach 20 minut podczas ostrego zaostrzenia8.

Podawanie wielu dawek wziewnych leków antycholinergicznych w połączeniu z beta-agonistami poprawia funkcję płuc i zmniejsza liczbę hospitalizacji u dzieci w wieku szkolnym z ciężkimi zaostrzeniami astmy9.

Wykazano, że dożylny siarczan magnezu znacząco zwiększa funkcję płuc i zmniejsza konieczność hospitalizacji u dzieci9.

Podawanie ogólnoustrojowych kortykosteroidów w ciągu jednej godziny od zgłoszenia się na izbę przyjęć zmniejsza potrzebę hospitalizacji, z najbardziej wyraźnym efektem u pacjentów z ciężkimi zaostrzeniami9.

Stan zapalny dróg oddechowych może utrzymywać się przez dni lub tygodnie po ostrym ataku; dlatego intensywniejsze leczenie należy kontynuować po wypisie do momentu, gdy objawy i szczytowy przepływ wydechowy powrócą do wartości wyjściowych9.

Pierwsza pomoc w ataku astmy

Ciężkie ataki astmy to sytuacja zagrażająca życiu. Zadzwoń pod numer alarmowy, jeśli masz trudności z oddychaniem, a twój wziewnik nie pomaga5.

Podstawowe kroki pierwszej pomocy przy ataku astmy obejmują10:

Krok 1: Posadź osobę w pozycji pionowej

Zachowaj spokój i zapewnij wsparcie. Nie zostawiaj osoby samej.

Krok 2: Podaj 4 oddzielne wdechy niebiesko-szarego wziewnika ratunkowego

Wstrząśnij wziewnikom. Włóż 1 dawkę do komory inhalacyjnej (spacera). Poproś osobę, aby wzięła 4 oddechy z komory. Powtarzaj, aż podane zostaną 4 dawki.

Krok 3: Poczekaj 4 minuty

Jeśli nie ma poprawy, podaj kolejne 4 oddzielne dawki niebiesko-szarego wziewnika ratunkowego, jak w kroku 2.

Krok 4: Jeśli oddychanie się nie poprawia, dzwoń po pogotowie

Kontynuuj podawanie 4 dawek co 4 minuty, aż przybędzie pomoc10.

Jeśli masz atak astmy w domu i standardowe leki działają (objawy ustępują), możesz poradzić sobie z zaostrzeniem w warunkach ambulatoryjnych. Osoby, które nie reagują na leczenie, mają ciężkie objawy lub utrzymujące się problemy, powinny udać się do szpitala8.

Zapobieganie

Możesz kontrolować astmę, znając oznaki ostrzegawcze ataku astmy, unikając czynników wywołujących atak i przestrzegając zaleceń lekarza4.

Ważne jest, aby przyjmować wszystkie leki na astmę dokładnie zgodnie z zaleceniami. Nie przerywaj żadnych leków ani nie zmieniaj planu leczenia astmy bez konsultacji z lekarzem11.

Unikanie czynników wywołujących astmę może również pomóc zmniejszyć objawy astmy4. Typowe czynniki wywołujące objawy astmy obejmują alergie (takie jak zwierzęta domowe lub pyłki), dym, zimną pogodę, wysiłek fizyczny, silne zapachy i stres1.

Plan działania w astmie pomaga wiedzieć, co robić, gdy objawy się nasilają. Powinieneś stworzyć taki plan razem ze swoim lekarzem5.

Pamiętaj, że nawet jeśli czujesz się lepiej po ataku astmy, ważne jest, aby w ciągu 2 dni zobaczyć się z lekarzem, aby omówić leczenie i uzyskać porady, które pomogą zapobiec kolejnemu atakowi astmy3.