Astma

Czym jest astma?

Astma to przewlekła choroba dróg oddechowych, która powoduje trudności w oddychaniu1. Choroba ta wywołuje długotrwałe zapalenie (czyli obrzęk i podrażnienie) w drogach oddechowych. To zapalenie sprawia, że drogi oddechowe stają się nadwrażliwe i reagują na różne czynniki wyzwalające, takie jak pyłki, wysiłek fizyczny czy zimne powietrze1.

Podczas ataku astmy lub zaostrzenia objawów drogi oddechowe zwężają się poprzez skurcz oskrzeli (czyli napięcie mięśni wokół dróg oddechowych), obrzękają i wypełniają się śluzem. To wszystko sprawia, że powietrze ma utrudniony przepływ przez oskrzela, co powoduje trudności w oddychaniu, kaszel lub świszczący oddech1.

Astma jest jedną z najczęstszych przewlekłych chorób, szczególnie wśród dzieci. W 2019 roku dotknęła ona około 262 milionów ludzi na całym świecie i spowodowała 455 tysięcy zgonów2. W Stanach Zjednoczonych żyje ponad 25 milionów osób z astmą3. Choroba może rozpocząć się w dzieciństwie, ale może też rozwinąć się w wieku dorosłym1.

Objawy astmy

Główne objawy astmy związane są z problemami z oddychaniem. Należą do nich14:

• Duszność lub uczucie braku powietrza
• Świszczący oddech (charakterystyczny gwizd podczas oddychania)
• Uczucie ściśnięcia w klatce piersiowej, ból lub ucisk
• Kaszel

Objawy astmy mogą być łagodne lub ciężkie. Zazwyczaj pojawiają się i ustępują – mogą być gorsze w nocy i we wczesnych godzinach porannych4. Niektóre osoby mają astmę przez większość czasu (astma przetrwała), podczas gdy inne czują się dobrze pomiędzy napadami astmy (astma przerywana)1.

Napad astmy to sytuacja, gdy objawy są ciężkie i oddychanie jest bardzo trudne – może to zagrażać życiu4. Podczas takiego napadu w drogach oddechowych zachodzi wiele zmian: mięśnie wokół nich się napinają, ścianki obrzękają, a komórki wewnątrz dróg oddechowych wytwarzają więcej gęstego śluzu. To wszystko sprawia, że mniej powietrza dostaje się do płuc i z nich wydostaje5.

Objawy mogą być wywoływane przez różne czynniki, w tym wysiłek fizyczny, wysoki poziom zanieczyszczenia powietrza, zimne powietrze lub kontakt z czymś, na co dana osoba ma alergię – na przykład z pyłkami, kurzem, pleśnią lub zwierzętami4.

Rodzaje astmy

Astma nie jest jedną chorobą – istnieje kilka jej rodzajów1:

• Astma alergiczna – gdy alergeny (substancje wywołujące alergię) wyzwalają objawy astmy
• Astma kaszlowa – gdy jedynym objawem astmy jest kaszel
• Astma wysiłkowa – gdy wysiłek fizyczny wywołuje objawy astmy
• Astma zawodowa – gdy substancje wdychane w miejscu pracy powodują rozwój astmy lub wywołują jej napady
• Zespół nakładania się astmy i POChP – gdy osoba ma jednocześnie astmę i przewlekłą obturacyjną chorobę płuc

Przyczyny i czynniki wyzwalające

Astma jest chorobą przewlekłą, co oznacza, że towarzyszy ona osobie przez cały czas, ale napady astmy występują tylko wtedy, gdy coś podrażni płuca5. Zapalenie w drogach oddechowych sprawia, że reagują one na określone czynniki wyzwalające1.

Najczęstsze czynniki wyzwalające astmę to13:

• Alergeny – takie jak zwierzęta domowe, pyłki roślin, roztocza kurzu domowego, pleśń
• Dym tytoniowy i opary
• Zimna pogoda lub nagłe zmiany temperatury
• Wysiłek fizyczny
• Silne zapachy i substancje chemiczne
• Stres i silne emocje
• Zanieczyszczenie powietrza
• Infekcje dróg oddechowych, takie jak przeziębienie czy grypa
• Niektóre leki

Wyzwalacze są różne dla każdej osoby, dlatego pierwszym krokiem w zarządzaniu astmą jest rozpoznanie własnych czynników wywołujących objawy i ograniczenie kontaktu z nimi3.

Rozpoznanie choroby

Ustalenie, czy ktoś ma astmę, może być trudne, zwłaszcza u dzieci poniżej 5 roku życia5. Jeśli u Ciebie lub Twojego dziecka występują objawy astmy, lekarz przeprowadzi badanie, aby pomóc w postawieniu diagnozy.

Podczas wizyty lekarz może zapytać, czy często kaszlesz, zwłaszcza w nocy. Może też zapytać, czy problemy z oddychaniem są gorsze po aktywności fizycznej lub o określonych porach roku. Lekarz zapyta o uczucie ucisku w klatce piersiowej, świszczący oddech i przeziębienia trwające dłużej niż 10 dni5.

Lekarz może również pytać o historię rodzinną – czy ktoś w rodzinie ma lub miał astmę, alergie lub inne problemy z oddychaniem. Ważne są też pytania o środowisko domowe i czy były okresy, gdy nie mogłeś chodzić do szkoły lub pracy z powodu problemów z oddychaniem5.

Jeśli lekarz lub pielęgniarka podejrzewa astmę, możesz potrzebować prostego badania oddychania, aby sprawdzić, jak dobrze pracują Twoje płuca4. Lekarz wysłucha również Twoich płuc za pomocą stetoskopu4.

Leczenie astmy

Chociaż astmy obecnie nie można wyleczyć, można ją skutecznie leczyć i kontrolować. Przy odpowiednim leczeniu osoby z astmą mogą cieszyć się normalnym życiem24.

Najskuteczniejszym sposobem kontrolowania astmy jest zarządzanie czynnikami wyzwalającymi i unikanie ich. Obejmuje to naukę rozpoznawania wyzwalaczy i śledzenie swoich objawów6.

Leczenie astmy zazwyczaj obejmuje dwa rodzaje leków3:

Leki ratunkowe (ulgi) to leki szybkiego działania, które pomagają podczas napadu astmy lub zaostrzenia objawów. Preferowanymi lekami ratunkowymi są krótkodziałające beta-2-agoniści, które pomagają otworzyć drogi oddechowe7. Są one zazwyczaj podawane przez inhalator.

Leki kontrolujące to leki przyjmowane regularnie, aby zapobiec objawom. Obejmują one7:

• Wziewne kortykosteroidy – główne leki kontrolujące, które zmniejszają zapalenie w drogach oddechowych
• Długodziałające beta-2-agoniści – pomagają utrzymać drogi oddechowe otwarte przez dłuższy czas
• Długodziałające leki antycholinergiczne – inny rodzaj leku pomagającego utrzymać drogi oddechowe otwarte
• Antagoniści receptora leukotrienowego – leki przyjmowane w formie tabletek, które pomagają zmniejszyć zapalenie

Leczenie zazwyczaj rozpoczyna się od wziewnych kortykosteroidów. Jeśli objawy nie są odpowiednio kontrolowane, dodaje się dodatkowe leki lub zwiększa dawki zgodnie z wytycznymi7.

Dla osób z ciężką astmą, która nie jest dobrze kontrolowana pomimo odpowiedniego leczenia, lekarz może rozważyć skierowanie do specjalisty. Leki biologiczne mogą być rozważane dla pacjentów z ciężką astmą alergiczną i eozynofilową7.

Zarządzanie astmą na co dzień

Kluczem do życia z astmą jest dobre zarządzanie chorobą. Ważnym narzędziem jest plan działania w astmie – pisemny plan opracowany wspólnie z lekarzem, który mówi, jakie leki brać codziennie i jak postępować podczas napadu astmy3.

Najlepszym sposobem na zarządzanie astmą jest unikanie czynników wyzwalających, przyjmowanie leków w celu zapobiegania objawom i przygotowanie się do leczenia epizodów astmy, jeśli wystąpią3.

Istnieje wiele rzeczy, które możesz zrobić w domu, aby pomóc zmniejszyć ryzyko pojawienia się objawów8:

• Jeśli masz alergię na zwierzęta, ogranicz kontakt z nimi i regularnie czyść meble i tkaniny
• Regularnie pielęgnuj pościel, piorąc ją w gorącej wodzie, aby zmniejszyć narażenie na roztocza kurzu
• Jeśli to możliwe, zastąp wykładziny podłogowe drewnem lub linoleum
• Utrzymuj wilgotność w domu poniżej 50%, aby zapobiec wzrostowi pleśni
• Używaj klimatyzacji i regularnie wymieniaj filtry, aby zmniejszyć narażenie na pyłki i alergeny w powietrzu
• Często sprzątaj, aby ograniczyć kurz i inne drażniące substancje

Ważne jest również śledzenie swoich objawów. Możesz używać przepływomierza szczytowego do monitorowania, jak dobrze działają Twoje płuca6.

Co robić podczas napadu astmy

Napad astmy to poważna sytuacja, która wymaga natychmiastowego działania. Jeśli masz napad astmy, usiądź prosto, aby pomóc w oddychaniu. Staraj się zachować spokój4.

Użyj swojego inhalatora ratunkowego, jeśli go masz4:

• Jeśli masz niebieski inhalator ratunkowy, weź 1 wdech co 30 do 60 sekund, aż poczujesz się lepiej, maksymalnie do 10 wdechów. Potrząśnij inhalatorem między każdym wdechem i użyj komorki inhalacyjnej, jeśli ją masz
• Jeśli masz inhalator AIR lub MART (używany zarówno do zapobiegania, jak i leczenia objawów), weź 1 wdech co 1 do 3 minut, aż poczujesz się lepiej, maksymalnie do 6 wdechów

Zadzwoń pod numer 999 lub lokalny numer alarmowy, jeśli4:

• Zaczynasz czuć się gorzej w dowolnym momencie
• Nie czujesz się lepiej po przyjęciu maksymalnej dawki z inhalatora ratunkowego
• Nie masz inhalatora ratunkowego

Nie prowadź samochodu do szpitala. Osoba, z którą rozmawiasz pod numerem alarmowym, udzieli Ci porady, co robić4.

Nawet jeśli czujesz się lepiej po napadzie astmy, ważne jest, aby zobaczyć się z lekarzem w ciągu 2 dni, aby omówić leczenie i otrzymać poradę, jak zapobiec kolejnemu napadowi4.

Perspektywy i jakość życia

Chociaż obecnie nie ma lekarstwa na astmę, osoby z astmą mogą cieszyć się normalnym życiem, jeśli choroba jest prawidłowo zdiagnozowana i leczona2. Przy odpowiednim leczeniu nie powinieneś mieć problemów z objawami4.

Leki wziewne (zarówno rozszerzające oskrzela, jak i steroidy) są uważane za podstawowe leki w leczeniu astmy9. Dostępne są skuteczne metody leczenia, które pozwalają osobom z astmą prowadzić normalne, aktywne życie2.

Ważne jest, aby regularnie kontaktować się z lekarzem w celu oceny kontroli astmy i dostosowania leczenia w razie potrzeby. Bez leczenia napady astmy mogą być śmiertelne1, dlatego tak istotne jest przestrzeganie zaleceń lekarza i przyjmowanie przepisanych leków.

Wiele osób z astmą, szczególnie dzieci, może z czasem zauważyć poprawę objawów. Przy odpowiedniej opiece i zarządzaniu chorobą możesz prowadzić aktywne, pełne życie bez znaczących ograniczeń10.

• Płuca
• Drogi oddechowe
• Oskrzela