Przełyk Barretta Podstawowe informacje

Czym jest przełyk Barretta?

Przełyk Barretta to schorzenie, w którym następuje zmiana w strukturze komórkowej wyściółki przełyku. Przełyk jest rurką łączącą gardło z żołądkiem – odpowiada za przenoszenie pożywienia, które połykamy. Podobnie jak cały przewód pokarmowy, przełyk ma wewnętrzną warstwę ochronną, wyściółkę śluzową. Gdy ta wyściółka jest przez długi czas podrażniana, może dojść do uszkodzenia tkanek, a niekiedy uszkodzenie to faktycznie przeprogramowuje komórki.1

W przełyku Barretta płaskie komórki, które normalnie wyściełają przełyk i nazywane są komórkami płaskonabłonkowymi, zmieniają się w komórki przypominające te, które znajdują się w żołądku i jelitach. Te komórki mają kształt kolumnowy. Naukowcy nazywają tę zmianę metaplazją jelitową. Metaplazja to sytuacja, w której tkanki w organizmie zastępują się innym typem tkanki, który normalnie tam nie występuje.1

Ta zmiana w strukturze komórek sprawia, że wyściółka przełyku wygląda pod mikroskopem bardziej jak wyściółka jelit niż jak normalny przełyk. Chociaż brzmi to niepokojąco, ważne jest zrozumienie, że przełyk Barretta sam w sobie nie wywołuje objawów. To raczej marker tego, że przez długi czas dochodziło do uszkodzeń spowodowanych refluksem kwasu żołądkowego.2

Epidemiologia – jak często występuje przełyk Barretta?

Przełyk Barretta częściej występuje u mężczyzn niż u kobiet. Jest to również schorzenie, które częściej dotyka osoby starsze – ryzyko wzrasta wraz z wiekiem. Osoby, które przez wiele lat doświadczają przewlekłego refluksu kwasu żołądkowego, mają większe prawdopodobieństwo rozwinięcia tego stanu.2

Choć dokładne dane dotyczące rozpowszechnienia w różnych regionach świata mogą się różnić, wiadomo, że przełyk Barretta jest ściśle związany z długotrwałym występowaniem refluksu żołądkowo-przełykowego (znanego jako GERD). Osoby, które mają objawy refluksu przez ponad pięć lat, znajdują się w grupie zwiększonego ryzyka.3

Warto podkreślić, że choć przełyk Barretta jest czynnikiem ryzyka raka przełyku, rzeczywiste ryzyko rozwoju nowotworu jest niewielkie. W Wielkiej Brytanii, między 3 a 13 osobami na 100 z przełykiem Barretta rozwinie w ciągu swojego życia gruczolakoraka przełyku – specyficzny typ raka. Co roku mniej niż 1 osoba na 100 z przełykiem Barretta zachoruje na tego rodzaju nowotwór.2

Przyczyny przełyku Barretta

Główną przyczyną przełyku Barretta jest długotrwałe narażenie dolnej części przełyku na kwas żołądkowy. Dzieje się tak, gdy zawartość żołądka cofa się do przełyku – zjawisko to nazywane jest refluksem. U zdrowej osoby pierścień mięśniowy w dolnej części przełyku, zwany zwieraczem przełykowym, zapobiega cofaniu się zawartości żołądka.4

Gdy te mięśnie nie domykają się prawidłowo, agresywny kwas żołądkowy może przedostawać się do przełyku. Stan ten nazywa się refluksem żołądkowo-przełykowym lub GERD. Z czasem ciągłe narażenie na kwas uszkadza wyściółkę przełyku. Organizm próbuje się naprawić, ale zamiast odtwarzać normalne komórki płaskie, czasami tworzy komórki bardziej odporne na kwas – te, które przypominają wyściółkę jelit.1

Można to porównać do sytuacji, w której skóra na dłoniach staje się grubsza i twardsza w miejscach, gdzie często dochodzi do tarcia – organizm próbuje się chronić. W przypadku przełyku Barretta zmiana ta jest odpowiedzią na ciągłe podrażnienie kwasem. Niestety, choć te nowe komórki mogą być bardziej odporne, niosą ze sobą niewielkie ryzyko przekształcenia się w komórki rakowe.1

Czynniki ryzyka

Istnieje kilka czynników, które zwiększają ryzyko rozwoju przełyku Barretta. Najważniejszym z nich jest długotrwałe występowanie objawów refluksu kwasu. Osoby, które doświadczają ciągłej zgagi i niestrawności przez wiele lat, są bardziej narażone na tę chorobę. Nie chodzi tu o okazjonalną zgagę po obfitym posiłku, ale o przewlekły, uporczywy problem.2

Nadwaga i otyłość, szczególnie gdy tłuszcz gromadzi się głównie w okolicy brzucha (otyłość brzuszna), stanowią istotny czynnik ryzyka. Dodatkowy ciężar w okolicy brzucha zwiększa nacisk na żołądek, co może prowadzić do częstszego cofania się kwasu do przełyku. Osoby z otyłością brzuszną są więc bardziej narażone na rozwój zarówno refluksu, jak i przełyku Barretta.2

Płeć i wiek również odgrywają rolę. Mężczyźni chorują na przełyk Barretta częściej niż kobiety. Ponadto schorzenie to występuje częściej u osób starszych – ryzyko wzrasta wraz z wiekiem. Jeśli ktoś przez dziesięciolecia doświadcza refluksu, szkody w przełyku mogą narastać, zwiększając prawdopodobieństwo zmian komórkowych.2

Palenie tytoniu i nadmierne spożycie alkoholu również mogą zwiększać ryzyko. Te substancje dodatkowo podrażniają przełyk i mogą osłabiać działanie zwieracza przełykowego, co ułatwia cofanie się kwasu. Historia rodzinna chorób przełyku lub obecność zapalenia przełyku (esophagitis) – stanu, w którym przełyk jest zapalony – również mogą podwyższać ryzyko.6

Objawy przełyku Barretta

Sam przełyk Barretta nie wywołuje żadnych specyficznych objawów. To oznacza, że sama zmiana komórek w wyściółce przełyku nie daje się odczuć przez pacjenta. Wiele osób z przełykiem Barretta w ogóle nie ma objawów, a zmiany są wykrywane przypadkowo podczas badań wykonywanych z innych powodów.1

Objawy, które mogą wystąpić, wynikają z podstawowej przyczyny przełyku Barretta – czyli z refluksu kwasu. Najczęstszym objawem jest długotrwała niestrawność i zgaga. Zgaga objawia się uczuciem pieczenia w dolnej części klatki piersiowej, za mostkiem. Uczucie to często nasila się po jedzeniu, w pozycji leżącej lub podczas schylania się.2

Niektóre osoby mogą odczuwać trudności w połykaniu pokarmów, stan nazywany dysfagią. Jedzenie może wydawać się, że utyka w gardle lub w klatce piersiowej. Może też występować uczucie, że pokarm cofa się z żołądka do przełyku lub ust – jest to zjawisko zwane regurgitacją. Czasami może pojawić się uporczywy kaszel, chrypka lub dyskomfort w gardle, szczególnie w nocy.4

Warto zaznaczyć, że wiele osób ma te objawy na długo przed postawieniem diagnozy przełyku Barretta. Jeśli niestrawność lub zgaga nie ustępują mimo stosowania leków dostępnych bez recepty, warto skonsultować się z lekarzem. Uporczywe objawy mogą być sygnałem, że warto wykonać dodatkowe badania.2

Zapobieganie przełykowi Barretta

Najlepszą strategią zapobiegania przełykowi Barretta jest kontrolowanie refluksu żołądkowo-przełykowego i minimalizowanie narażenia przełyku na kwas żołądkowy. Pierwszym krokiem są zmiany w stylu życia, które mogą zmniejszyć objawy refluksu. Utrata nadwagi, jeśli jest to konieczne, jest jednym z najskuteczniejszych sposobów zmniejszenia refluksu, ponieważ redukuje nacisk na brzuch.7

Dieta odgrywa ważną rolę w kontrolowaniu objawów. Unikanie pokarmów i napojów, które mogą wyzwalać zgagę, może pomóc. Do takich produktów należą: potrawy tłuste i smażone, czekolada, kawa, napoje gazowane, alkohol, cytrusy, pomidory oraz ostre przyprawy. Każda osoba może mieć inne wyzwalacze, więc warto prowadzić dzienniczek żywieniowy, aby zidentyfikować, które pokarmy pogarszają objawy.8

Warto spożywać posiłki co najmniej trzy godziny przed położeniem się do łóżka. Umożliwia to żołądkowi opróżnienie się przed snem i zmniejsza prawdopodobieństwo, że kwas cofnie się do przełyku w pozycji leżącej. Niektórzy ludzie odnoszą korzyści z podniesienia wezgłowia łóżka – pozycja ta pomaga grawitacji utrzymać kwas w żołądku.8

Rzucenie palenia i ograniczenie spożycia alkoholu również są istotne. Obie te substancje osłabiają zwieracz przełykowy i zwiększają produkcję kwasu żołądkowego. Regularne badania kontrolne u lekarza, szczególnie jeśli ma się długotrwały reflux, mogą pomóc w wczesnym wykryciu zmian w przełyku, zanim staną się one poważnym problemem.7

Patofizjologia – jak zmienia się organizm w przełyku Barretta

Aby zrozumieć patofizjologię przełyku Barretta, warto najpierw przyjrzeć się, jak działa normalny przełyk. Przełyk to mięśniowa rurka, która przenosi pokarm z gardła do żołądka. Jego wewnętrzna wyściółka składa się z płaskich komórek zwanych komórkami płaskonabłonkowymi. Te komórki są odporne na tarcie związane z przesuwaniem się pokarmów, ale nie są szczególnie odporne na kwas.1

W dolnej części przełyku znajduje się zwieracz – pierścień mięśniowy, który normalnie pozostaje zamknięty, aby zapobiec cofaniu się zawartości żołądka. Gdy połykamy, zwieracz rozluźnia się, aby przepuścić pokarm do żołądka, a następnie ponownie się zamyka. U osób z refluksem ten mechanizm nie działa prawidłowo. Zwieracz może być osłabiony lub zbyt często się rozluźniać, co pozwala kwasowi żołądkowemu cofać się do przełyku.4

Kwas żołądkowy jest bardzo agresywny – jego rolą jest trawienie pokarmów. Gdy regularnie dostaje się do przełyku, uszkadza wyściółkę. W odpowiedzi na ciągłe podrażnienie organizm próbuje się naprawić. Zamiast jednak odtwarzać oryginalne płaskie komórki, wytwarza komórki kolumnowe, które bardziej przypominają te znajdujące się w jelitach. Te nowe komórki są bardziej odporne na kwas, ale niestety niosą ze sobą ryzyko dalszych zmian.1

Te zmienione komórki mogą dalej ewoluować w stan zwany dysplazją. Dysplazja oznacza, że komórki wyglądają nieprawidłowo pod mikroskopem – są bardziej anormalne. Dysplazja może być niskiego lub wysokiego stopnia, w zależności od tego, jak bardzo komórki odbiegają od normy. Dysplazja wysokiego stopnia jest stanem przedrakowym, co oznacza, że komórki są na drodze do stania się nowotworowymi, choć jeszcze nimi nie są.2

Postęp od metaplazji (zmiany komórek w przełyku Barretta) do dysplazji, a następnie do raka, następuje powoli i nie u wszystkich pacjentów. Większość osób z przełykiem Barretta nigdy nie rozwinie raka. Ryzyko wynosi około pół procenta rocznie, co oznacza, że w ciągu roku z każdych 200 osób z przełykiem Barretta tylko jedna zachoruje na raka przełyku.1