Przewlekłe zapalenie wątroby typu C

Czym jest przewlekłe zapalenie wątroby typu C

Przewlekłe zapalenie wątroby typu C to choroba wątroby wywoływana przez wirus zapalenia wątroby typu C (w skrócie HCV). Mówimy o przewlekłym zapaleniu, gdy infekcja trwa dłużej niż 6 miesięcy1.

Większość osób zakażonych wirusem – około 75% – rozwija przewlekłą, długotrwałą infekcję2. Mniej niż połowa osób, które zakaziły się wirusem, jest w stanie samodzielnie pozbyć się go z organizmu w ciągu pierwszych 6 miesięcy bez leczenia1.

Przewlekłe zapalenie wątroby typu C jest jednym z najczęstszych typów wirusowego zapalenia wątroby w Stanach Zjednoczonych. Szacuje się, że w latach 2017-2020 od 2,4 do 4 milionów ludzi w USA miało to zakażenie1. Na całym świecie około 50 milionów osób żyje z przewlekłym zapaleniem wątroby typu C3.

Istnieje 6 głównych typów (genotypów) wirusa zapalenia wątroby typu C, które różnią się między sobą i mogą wymagać różnych metod leczenia. W Stanach Zjednoczonych najczęstsze są genotypy 1 i 32.

Nieleczone przewlekłe zapalenie wątroby typu C może prowadzić do marskości wątroby (bliznowacenia i stwardnienia wątroby) u około 20-30% chorych, chociaż proces ten często trwa wiele dziesięcioleci2. Ryzyko rozwoju raka wątroby jest zwiększone zwykle tylko wtedy, gdy obecna jest już marskość2.

Objawy choroby

Wiele osób z przewlekłym zapaleniem wątroby typu C nie ma żadnych objawów i nie czuje się chorych, dlatego mogą nie wiedzieć, że są zakażone1. Niektórzy ludzie mają uczucie ogólnego złego samopoczucia, brak apetytu, zmęczenie i nieokreślone dolegliwości brzucha2.

Często pierwsze konkretne objawy są związane z marskością wątroby lub jej powikłaniami. Mogą one obejmować2:

• Powiększenie śledziony
• Małe pajączkowate naczynia krwionośne widoczne na skórze
• Zaczerwienienie dłoni
• Gromadzenie się płynu w jamie brzusznej (wodobrzusze)
• Skłonność do krwawień
• Krwawienie z przewodu pokarmowego
• Żółtaczka (zażółcenie skóry i białek oczu)
• Pogorszenie funkcji mózgu spowodowane zaburzeniami pracy wątroby (encefalopatia wątrobowa)

Encefalopatia wątrobowa występuje, gdy poważnie uszkodzona wątroba nie może usuwać toksycznych substancji z krwi tak, jak powinna. Te substancje gromadzą się we krwi i docierają do mózgu. Prawidłowo wątroba usuwa je z krwi, rozkłada i wydziela jako nieszkodliwe produkty przemiany materii2.

Przyczyny i drogi zakażenia

Zapalenie wątroby typu C jest wywoływane przez wirus HCV, który znajduje się we krwi osób zakażonych. Infekcja rozprzestrzenia się przez kontakt z krwią osoby zakażonej3.

Wirus zapalenia wątroby typu C może się przenosić przez4:

• Wspólne używanie igieł do zastrzyków lub innych przyborów związanych z przyjmowaniem narkotyków z osobą zakażoną – w Stanach Zjednoczonych jest to najczęstsza droga zakażenia
• Przypadkowe ukłucie igłą, która była używana u osoby z wirusem HCV – może się to zdarzyć w placówkach medycznych
• Tatuaż lub kolczykowanie narzędziami, które nie były wysterylizowane po użyciu u osoby zakażonej
• Kontakt z krwią lub otwartymi ranami osoby zakażonej
• Wspólne używanie przedmiotów osobistych, które mogły mieć kontakt z krwią innej osoby, takich jak maszynki do golenia czy szczoteczki do zębów
• Urodzenie przez matkę zakażoną wirusem HCV
• Kontakty seksualne bez zabezpieczenia z osobą zakażoną

Przed rokiem 1992 zapalenie wątroby typu C często przenoszone było również przez transfuzje krwi i przeszczepy narządów. Od tego czasu prowadzone są rutynowe badania przesiewowe, które znacznie zmniejszyły to ryzyko4.

Istnieje związek między zapaleniem wątroby typu C a nadużywaniem alkoholu – nawet do 16% osób z chorobą wątroby związaną z alkoholem ma również wirusa HCV. U tych osób wirus i alkohol działają synergicznie, pogarszając stan zapalny i zwłóknienie wątroby5.

Rozpoznanie

Rozpoznanie przewlekłego zapalenia wątroby typu C opiera się na badaniach krwi. Lekarze potwierdzają rozpoznanie, wykrywając obecność przeciwciał przeciwko HCV (anti-HCV) oraz dodatni wynik obecności RNA wirusa HCV (materiału genetycznego wirusa) utrzymujący się przez co najmniej 6 miesięcy od początkowego zakażenia5.

Po potwierdzeniu rozpoznania wykonywane są dodatkowe badania, aby określić2:

• Genotyp wirusa (który z 6 typów wirusa jest obecny)
• Stopień uszkodzenia wątroby
• Obecność marskości wątroby

Stopień uszkodzenia i zwłóknienia wątroby można ocenić za pomocą badania krwi lub specjalnego badania ultrasonograficznego zwanego fibroskanem6. W niektórych przypadkach może być konieczna biopsja wątroby, czyli pobranie małego wycinka tkanki wątroby do badania pod mikroskopem.

Jeśli przewlekłe zapalenie wątroby typu C spowodowało marskość wątroby, lekarz zaleci badania przesiewowe w kierunku raka wątroby co 6 miesięcy2.

Leczenie

Przewlekłe zapalenie wątroby typu C można wyleczyć. Bezpieczne i wysoce skuteczne metody leczenia są dostępne od 2014 roku7.

Leczenie przewlekłego zapalenia wątroby typu C obejmuje przyjmowanie leków w postaci tabletek przez kilka tygodni. Tabletki te nazywane są lekami przeciwwirusowymi o bezpośrednim działaniu (w skrócie DAA)6.

Te leki7:

• Są łatwe w przyjmowaniu
• Mają bardzo niewiele skutków ubocznych
• Wyleczają ponad 95% osób w ciągu zaledwie 8-12 tygodni

Leczenie uznaje się za skuteczne, gdy w dwóch badaniach krwi – jednym wykonanym na końcu leczenia i drugim wykonanym 12 lub 24 tygodnie po zakończeniu leczenia – nie stwierdza się obecności wirusa6.

Do zatwierdzonych przez służbę zdrowia leków przeciw zapaleniu wątroby typu C należą między innymi6:

• Sofosbuwir
• Połączenie ledipasuwiru i sofosbuwiru
• Połączenie ombitaswiru, paritaprewiru i rytonawiru, przyjmowane z dasabuwirem lub bez niego
• Połączenie elbaswiru i grazoprewiru
• Połączenie sofosbuwiru i welpataswiru
• Połączenie sofosbuwiru, welpataswiru i voksylaprewiru
• Połączenie glecaprewiru i pibrentaswiru
• Rybawiryna

Wybór konkretnego leku zależy od genotypu wirusa i stopnia uszkodzenia wątroby. Czas trwania leczenia wynosi od 8 do 12 tygodni, w zależności od typu zapalenia wątroby typu C i zastosowanych leków6.

Jeśli lekarze stwierdzą marskość wątroby, mogą być konieczne dodatkowe leki i postępowanie lecznicze w celu opanowania powikłań7.

Po zdiagnozowaniu zapalenia wątroby typu C, lekarz powinien również zalecić7:

• Badania w kierunku zakażenia wirusem HIV i wirusem zapalenia wątroby typu B
• Szczepienia przeciwko zapaleniu wątroby typu A i B
• Aktywność fizyczną

Życie z chorobą

Życie z przewlekłym zapaleniem wątroby typu C wymaga pewnych zmian w codziennym funkcjonowaniu i wprowadzenia nawyków chroniących wątrobę oraz zapobiegających przenoszeniu wirusa na innych.

Picie alkoholu może zwiększyć uszkodzenie wątroby. Jeśli masz zapalenie wątroby typu C, powinieneś całkowicie zrezygnować z alkoholu lub ograniczyć jego spożycie do minimum8.

Inne działania, które mogą pomóc w dbaniu o zdrowie wątroby, to8:

• Kontrolowanie masy ciała poprzez zdrową dietę i regularną aktywność fizyczną
• Rzucenie palenia
• Zaszczepienie się przeciwko zapaleniu wątroby typu A i B

Te działania są ważne, ponieważ nadwaga, palenie tytoniu i posiadanie więcej niż jednego typu wirusowego zapalenia wątroby zwiększają szanse na uszkodzenie wątroby u osób z zapaleniem wątroby typu C8.

Zwykle nie musisz stosować specjalnej diety, jeśli masz zapalenie wątroby typu C, ale powinieneś zadbać o ogólnie zdrową, zbilansowaną dietę zawierającą dużo owoców i warzyw, produktów skrobiowych, błonnika i białka. Ogranicz tłuste, smażone i przetworzone potrawy8.

Jeśli Twoja wątroba jest poważnie uszkodzona, lekarz może zalecić ograniczenie spożycia soli i białka, aby uniknąć nadmiernego obciążenia wątroby8.

Aby zmniejszyć ryzyko przeniesienia zapalenia wątroby typu C na innych, powinieneś8:

• Zachować przedmioty osobiste, takie jak szczoteczki do zębów czy maszynki do golenia, wyłącznie do własnego użytku
• Czyścić i zakrywać wszelkie rany i zadrapania wodoodpornym opatrunkiem
• Czyścić krew z powierzchni środkami czyszczącymi zawierającymi wybielacz
• Nie dzielić się igłami ani strzykawkami z innymi osobami
• Nie oddawać krwi

Ryzyko przeniesienia zapalenia wątroby typu C przez kontakty seksualne jest niskie. Jednak ryzyko wzrasta, gdy obecna jest krew, na przykład podczas miesiączki lub podczas kontaktów analnych. Prezerwatywy nie są zwykle konieczne dla par pozostających w długotrwałych, monogamicznych związkach, ale dobrym pomysłem jest ich używanie podczas kontaktów analnych lub z nowym partnerem8.

Nie musisz informować swojego pracodawcy, że masz zapalenie wątroby typu C, chyba że pracujesz w służbie zdrowia8.

Wiele osób z przewlekłym zapaleniem wątroby typu C nie ma objawów i czuje się dobrze, ale nadal powinni regularnie odwiedzać lekarza. Dla niektórych osób najczęstszym objawem jest skrajne zmęczenie9.