Wodniak

Czym jest wodniak?

Wodniak to stan, w którym w worku otaczającym jądro gromadzi się płyn surowiczny. Moszna, czyli worek skórny mieszczący jądra, ulega wówczas obrzękowi i powiększeniu1. Wodniak powstaje na skutek zaburzenia równowagi między wydzielaniem a wchłanianiem płynu przez osłonkę pochwową jądra – cienką błonę bezpośrednio otaczającą jądro1.

Wodniaki są szczególnie powszechne u noworodków. Mogą jednak wystąpić u osób w każdym wieku, także u dorosłych mężczyzn1. Wodniak może dotyczyć jednej strony moszny lub obu stron jednocześnie – w tym drugim przypadku mówimy o obustronnym wodniaku1.

Większość wodniaków nie jest bolesna i nie stanowi poważnego zagrożenia dla zdrowia. Obrzęk może jednak być niepokojący, szczególnie gdy pojawia się nagle1. W zależności od wielkości, wodniak może powodować dyskomfort podczas siedzenia lub chodzenia1.

Rodzaje wodniaka

Wyróżnia się dwa główne rodzaje wodniaków: wodniak komunikujący i wodniak niekomunikujący1.

Wodniak komunikujący ma połączenie z płynem znajdującym się w jamie brzusznej. Jama brzuszna to przestrzeń wewnątrz brzucha, w której znajdują się żołądek, jelita, wątroba, nerki i inne narządy1. Wodniaki komunikujące powstają podczas rozwoju płodowego. W trakcie rozwoju między niektórymi tkankami płodu tworzy się cienka błona, która powinna zamknąć się przed urodzeniem lub krótko po nim. Gdy ten kanał pozostaje otwarty, płyn z jamy brzusznej może przepływać do moszny1.

Wodniak niekomunikujący występuje, gdy worek wokół jądra zamyka się, ale płyn nie zostaje wchłonięty przez organizm1. Wodniaki niekomunikujące mogą powstać przed urodzeniem lub u dorosłych1.

Przyczyny i objawy

U niemowląt wodniaki są częścią normalnego rozwoju w łonie matki. Podczas ciąży jądra rozwijają się w jamie brzusznej płodu i w trzecim tygodniu ciąży schodzą do moszny przez kanał pachwinowy. Towarzyszący temu procesowi płyn z jamy brzusznej może przepłynąć do moszny, jeśli kanał się nie zamknie. Płyn może również pozostać w mosznie, nawet jeśli kanał się zamknie1.

U starszych dzieci i dorosłych przyczyną wodniaków są zazwyczaj urazy moszny lub infekcje. Może to być również zapalenie najądrza – struktury znajdującej się za jądrem, która zbiera i transportuje plemniki1. W rzadkich przypadkach wodniaki mogą występować przy raku jądra lub lewej nerki1.

Głównym objawem wodniaka jest obrzęk moszny po jednej lub obu stronach. Często wodniak nie powoduje żadnych innych dolegliwości1. Gdy występują objawy, mogą to być:

• Dyskomfort w okolicy pachwiny podczas siedzenia
• Ból w mosznie
• Obrzęk zmieniający wielkość w ciągu dnia
• Uczucie ciężkości u nasady prącia1

Diagnostyka

Lekarz urolog przeprowadzi badanie fizykalne i zapyta o objawy. W większości przypadków wodniak można rozpoznać już na podstawie samego badania przedmiotowego1.

Podczas badania lekarz może ucisnąć okolicę pachwiny i poprosić o kaszlnięcie, aby sprawdzić charakter obrzęku. Pozwala to wykluczyć przepuklinę pachwinową – stan, w którym fragment jelita przesuwa się przez osłabioną powłokę mięśniową1.

Ważnym elementem badania jest prześwietlanie – lekarz świeci lampką za każdym jądrem. Wodniaki wypełnione są płynem, więc światło przez nie przechodzi. Natomiast światło nie przejdzie przez lite masy, które mogą być spowodowane innymi problemami, takimi jak nowotwór jądra1.

W niektórych przypadkach lekarz może zlecić badanie ultrasonograficzne (USG) w celu potwierdzenia rozpoznania. USG wykorzystuje fale dźwiękowe do utworzenia obrazu wnętrza moszny1. Może być również wykonana tomografia komputerowa lub zdjęcie rentgenowskie1.

Leczenie

U niemowląt wodniaki często ustępują samoistnie w ciągu pierwszego lub drugiego roku życia, gdy kanał łączący jamę brzuszną z moszną się zamyka1. Wodniaki komunikujące wymagają leczenia chirurgicznego, jeśli utrzymują się dłużej niż rok lub dwa lata. Również duże wodniaki niekomunikujące mogą wymagać operacji1.

U dorosłych bezobjawowi pacjenci z wodnikiem niekomunikującym mogą być obserwowani przez czas nieokreślony lub do momentu pojawienia się objawów. Powikłania takie jak infekcja czy upośledzenie ukrwienia prącia są niezwykle rzadkie1. Wodniaki u mężczyzn poniżej 65. roku życia mogą ustąpić samoczynnie, natomiast u starszych mężczyzn rzadko znikają samoistnie1.

Jeśli wodniak nie zmienia wielkości lub się zmniejsza, gdy organizm wchłania płyn, leczenie zazwyczaj nie jest konieczne. Jednak gdy wodniak powoduje ból, zawstydzenie lub gdy nie można wykluczyć innej choroby, zaleca się badanie chirurgiczne1.

Istnieją trzy główne podejścia chirurgiczne: dostęp pachwinowy, dostęp mosznowy oraz skleroterapia1. Dostęp pachwinowy z podwiązaniem kanału pochwowego jest standardowym podejściem u dzieci i zalecany u dorosłych przy wodniakach komunikujących. Dostęp mosznowy stosuje się u dorosłych przy dużych, długotrwałych wodniakach niekomunikujących1.

Płyn można również usunąć z wodniaka za pomocą igły w procedurze zwanej punkcją. Jednak wodniaki leczone w ten sposób często nawracają i może być wówczas konieczna operacja. Punkcja jest zalecana tylko dla mężczyzn, którzy ze względów zdrowotnych nie mogą przejść operacji, ponieważ wiąże się z ryzykiem infekcji1.

Po zabiegu chirurgicznym (wodniakowektomii) pacjent może odczuwać większe zmęczenie niż zwykle oraz łagodny ból w pachwinie przez kilka dni. Pachwina i moszna mogą być obrzęknięte lub siniaczkowate – zwykle ustępuje to w ciągu 2-3 tygodni1. Większość pacjentów może wrócić do pracy lub szkoły po 4-7 dniach, ale przez 2-4 tygodnie należy unikać intensywnego wysiłku i podnoszenia ciężkich przedmiotów1.

Rokowanie

Wodniaki u niemowląt mają bardzo dobre rokowanie – większość ustępuje samoistnie w ciągu pierwszego roku życia1. U dorosłych wodniaki często nie powodują poważnych problemów zdrowotnych i nie wymagają leczenia, chyba że są duże lub powodują dyskomfort1.

Leczenie chirurgiczne wodniaka jest zazwyczaj skuteczne. Operacja usuwa zgromadzony płyn i worek, który go zawiera, co zapobiega ponownemu gromadzeniu się płynu1. Nawroty po prawidłowo wykonanej operacji są rzadkie.

Chociaż wodniaki mogą być niepokojące ze względu na nagły obrzęk w wrażliwej części ciała, u większości osób nie są one poważne, uciążliwe ani bolesne1. Ważne jest jednak, aby każdy obrzęk moszny został zbadany przez lekarza w celu wykluczenia innych, poważniejszych schorzeń.