Zamartwica u noworodka to poważny stan medyczny, w którym dziecko nie otrzymuje wystarczającej ilości tlenu bezpośrednio przed, w trakcie lub tuż po porodzie. Ten niedobór tlenu może prowadzić do trwałego uszkodzenia mózgu i innych narządów, a w najcięższych przypadkach do śmierci.
Czym jest zamartwica u noworodka
Zamartwica u noworodka, zwana także zamartwicą okołoporodową, to stan, w którym mózg i inne narządy dziecka nie otrzymują wystarczającej ilości tlenu i składników odżywczych. Do zamartwicy może dojść bezpośrednio przed porodem, w jego trakcie lub tuż po urodzeniu dziecka.
Kiedy wymiana gazowa przez łożysko (przed porodem) lub płuca (bezpośrednio po porodzie) zostaje zaburzona lub całkowicie ustaje, występuje częściowy lub całkowity brak tlenu w ważnych narządach. To prowadzi do narastającego niedoboru tlenu we krwi i nadmiaru dwutlenku węgla. Jeśli niedobór tlenu jest wystarczająco ciężki, tkanki i ważne narządy rozwijają dług tlenowy. Dochodzi wtedy do beztlenowego rozkładu glukozy i kwasicy mleczanowej.
Medyczna nazwa tego schorzenia to encefalopatia niedotlenieniowo-niedokrwienna (w skrócie HIE). Określa się ją także jako ostrą encefalopatię noworodkową.
Najczęstszą przyczyną zamartwicy okołoporodowej są powikłania podczas porodu. Mogą do niej prowadzić różne sytuacje, które zakłócają prawidłowy przepływ krwi i tlenu do dziecka.
Do potencjalnych przyczyn zamartwicy należy przedwczesne oddzielenie się łożyska od macicy (zwane przedwczesnym oddzieleniem łożyska), które uniemożliwia dostarczanie tlenu do płodu. Inne częste przyczyny to zablokowanie przepływu krwi w pępowinie, nieprawidłowy rozwój płodu na przykład w przypadku wady genetycznej, ciężka infekcja u płodu oraz narażenie na działanie niektórych leków lub substancji medycznych.
Zamartwica może również wynikać ze spadku ciśnienia krwi u matki, co prowadzi do zmniejszonego przepływu krwi do dziecka. Wszystkie te sytuacje łączy jedno – płód lub noworodek nie otrzymuje wystarczającej ilości tlenu, co może prowadzić do uszkodzenia narządów.
Jak przebiega zamartwica
Uszkodzenie wywołane zamartwicą może przebiegać w dwóch etapach. Pierwszy etap następuje w ciągu kilku minut, gdy przepływ krwi jest niski, a komórki nie otrzymują wystarczającej ilości tlenu. Drugi etap może rozwinąć się później, gdy komórki, które nie otrzymały wystarczającej ilości tlenu, zaczynają obumierać.
Bez tlenu i składników odżywczych komórki nie mogą prawidłowo funkcjonować. Prowadzi to do uszkodzenia komórek mózgowych. Niektóre komórki mogą się zregenerować, ale czasami uszkodzenie jest trwałe. Zakres szkód zależy od tego, jak długo dziecko było pozbawione wystarczającej ilości tlenu oraz jak szybko otrzymało odpowiednie leczenie.
Hipoksja (niedobór tlenu) może uszkodzić większość narządów dziecka, w tym serce, płuca, wątrobę, jelita i nerki. Jednak uszkodzenie mózgu budzi największy niepokój i jest prawdopodobnie najmniej skłonne do szybkiego lub całkowitego wyleczenia.
Skutki i powikłania
Zamartwica może prowadzić do różnych skutków w zależności od ciężkości niedoboru tlenu. W łagodnych lub umiarkowanych przypadkach dzieci mogą całkowicie wyzdrowieć. Jeśli jednak komórki nie otrzymywały wystarczającej ilości tlenu przez dłuższy czas, dziecko może mieć trwałe uszkodzenia.
Uszkodzenia mogą dotyczyć mózgu, serca, płuc, nerek lub innych narządów. W najcięższych przypadkach zamartwica może prowadzić do niewydolności wielonarządowej i śmierci. Trwałe uszkodzenie mózgu może objawiać się jako opóźnienie rozwojowe, niepełnosprawność intelektualna lub fizyczna, na przykład spastyczność (sztywność mięśni).
Według Światowej Organizacji Zdrowia zamartwica okołoporodowa powoduje szacunkowo 900 000 zgonów rocznie i jest jedną z głównych przyczyn wczesnej śmiertelności noworodków.
Rozpoznanie zamartwicy
Bezpośrednio po urodzeniu lekarz lub położna ocenia stan noworodka, sprawdzając wszelkie oczywiste nieprawidłowości lub oznaki zagrożenia. Stan noworodka jest rejestrowany w 1. i 5. minucie po urodzeniu za pomocą skali Apgar. Skala Apgar służy do przyznawania punktów za częstość akcji serca, wysiłek oddechowy, napięcie mięśniowe, odruchy i zabarwienie skóry.
Po 5 minutach wynik od 7 do 10 uznawany jest za prawidłowy, od 4 do 6 za pośredni, a od 0 do 3 za niski. Niski wynik w skali Apgar jest oznaką, że noworodek ma trudności i może potrzebować dodatkowej pomocy z oddychaniem lub krążeniem. Wynik w skali Apgar nie przewiduje niczego na temat zdrowia dziecka po pierwszych kilku minutach życia.
Według Światowej Organizacji Zdrowia zamartwica okołoporodowa charakteryzuje się głęboką kwasicą metaboliczną z pH poniżej 7,20 w próbce krwi tętniczej pępowiny, utrzymującym się wynikiem Apgar na poziomie 3 w 5. minucie życia, klinicznymi następstwami neurologicznymi w bezpośrednim okresie noworodkowym lub dowodami dysfunkcji wielu układów narządowych w bezpośrednim okresie noworodkowym.
Leczenie i terapia
Obecnie całościowe chłodzenie ciała (zwane również hipotermią terapeutyczną) jest jedynym leczeniem, które może poprawić wyniki u dzieci urodzonych po 35. tygodniu ciąży z umiarkowaną lub ciężką encefalopatią niedotlenieniowo-niedokrwienną.
Wytyczne dotyczące resuscytacji noworodków podkreślają znaczenie osuszania, stymulowania i ogrzewania dzieci z zamartwicą porodową. Dzieci, które nadal mają problemy, potrzebują pomocy z oddychaniem za pomocą worka i maski.
Po początkowej resuscytacji i stabilizacji leczenie obejmuje terapię hipotermiczną w przypadku umiarkowanej do ciężkiej encefalopatii, a także środki wspierające skupiające się na odpowiednim natlenowaniu, wentylacji i perfuzji, ostrożnym zarządzaniu płynami, unikaniu hipoglikemii (niskiego poziomu cukru we krwi) i hiperglikemii (wysokiego poziomu cukru we krwi) oraz leczeniu drgawek.
Terapia hipotermiczna polega na obniżeniu temperatury ciała dziecka do około 33,5°C, utrzymywaniu jej na tym poziomie przez 72 godziny, a następnie stopniowym ogrzewaniu dziecka z powrotem do normalnej temperatury około 36,5-37°C. Ten proces pomaga spowolnić lub zatrzymać szkodliwe efekty zamartwicy.
Rokowanie i szanse na powrót do zdrowia
Dzieci z łagodną lub umiarkowaną encefalopatią niedotlenieniowo-niedokrwienną mogą w pełni wyzdrowieć. Zakres uszkodzeń i rokowanie zależą od tego, jak długo dziecko nie otrzymywało wystarczającej ilości tlenu oraz jak szybko otrzymało odpowiednie leczenie.
W bardziej wyraźnych przypadkach dziecko może przeżyć, ale z uszkodzeniem mózgu objawiającym się jako opóźnienie rozwojowe, niepełnosprawność intelektualna lub fizyczna, na przykład spastyczność. W najcięższych przypadkach zamartwica może prowadzić do niewydolności narządów i śmierci.
Wczesna interwencja i odpowiednie leczenie, szczególnie terapia hipotermiczna rozpoczęta w ciągu pierwszych sześciu godzin życia, mogą znacząco poprawić wyniki leczenia i zmniejszyć ryzyko trwałych uszkodzeń neurologicznych. Dlatego szybkie rozpoznanie i natychmiastowe działanie są kluczowe dla przyszłości dziecka.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Austria
