Pokrzywka z zimna

Czym jest pokrzywka z zimna?

Pokrzywka z zimna to schorzenie, w którym organizm reaguje alergicznie na kontakt z niskimi temperaturami. Osoba z tym schorzeniem może rozwinąć wysypkę lub bąble pokrzywkowe (podnoszone, swędzące zmiany na skórze) po zjedzeniu lub wypiciu czegoś zimnego, po przyłożeniu lodu do skóry, po kąpieli w zimnej wodzie lub po wyjściu na zewnątrz w chłodną pogodę.1

Istnieją dwa główne typy pokrzywki z zimna. Nabyta pokrzywka z zimna, nazywana także samoistną pokrzywką z zimna, występuje u osób bez rodzinnego wywiadu choroby. Objawy zwykle pojawiają się kilka minut po kontakcie z zimnem i ustępują w ciągu godziny lub dwóch.1 Drugi typ to rodzinna pokrzywka z zimna, nazywana także dziedziczną pokrzywką z zimna, która jest dziedziczona w rodzinach. W tym przypadku objawy mogą pojawić się później – od 30 minut do 48 godzin po ekspozycji na zimno – i mogą utrzymywać się przez dzień lub dwa.1

Pokrzywka z zimna jest rzadkim schorzeniem dotykającym około 0,05% populacji.2 Najczęściej rozpoznawana jest u młodych i w średnim wieku dorosłych, choć może wystąpić zarówno u dzieci, jak i osób starszych. Kobiety chorują dwa razy częściej niż mężczyźni.2

Bąble pokrzywkowe z zimna, Idiopatyczna pokrzywka z zimna, Nabyta pokrzywka z zimna

Objawy choroby

Objawy pokrzywki z zimna mogą być różne u różnych osób i wahać się od łagodnych do ciężkich. Najczęstszym objawem jest reakcja skórna, która pojawia się po kontakcie z czymś zimnym, ale kiedy skóra zaczyna się ogrzewać.3

Do typowych objawów należą czerwone, swędzące bąble pokrzywkowe lub wysypka na skórze, które mogą objąć małą lub dużą część ciała. Często występuje także swędzenie, zaczerwienienie i obrzęk w dotkniętym obszarze. Niektórzy pacjenci mogą odczuwać pieczenie w miejscu kontaktu z zimnem.3

Objawy zwykle pojawiają się w ciągu 2-5 minut po ekspozycji na zimno i trwają od jednej do dwóch godzin.2 U niektórych osób mogą wystąpić również objawy ogólnoustrojowe, takie jak zmęczenie, gorączka, ból głowy czy bóle stawów.3

W rzadkich, ale poważnych przypadkach pokrzywka z zimna może prowadzić do ciężkich reakcji układowych, które obejmują większą część organizmu. Należą do nich duszność lub świszczący oddech, omdlenia, kołatanie serca, a nawet anafilaksja (ciężka reakcja alergiczna zagrażająca życiu).3 Do zagrażających życiu sytuacji może dojść w przypadku uduszenia spowodowanego obrzękiem tkanek gardła wywołanym przez zimne jedzenie lub napoje, utonięcia po wstrząsie podczas pływania w zimnej wodzie lub wstrząsu anafilaktycznego.4

Przyczyny i czynniki wywołujące

Pokrzywka z zimna powstaje, gdy organizm uwalnia histaminę (substancję chemiczną wytwarzaną przez układ odpornościowy) w reakcji na kontakt z zimnem. Układ odpornościowy wytwarza histaminę w odpowiedzi na alergen, jednak dokładna przyczyna takiej reakcji na zimno pozostaje nieznana.3

Do najczęstszych czynników wywołujących reakcję należy kontakt z zimną wodą (od 63% do 92% przypadków) oraz ekspozycja na zimne powietrze lub pogodę (od 58% do 82% przypadków). Kontakt z zimnymi powierzchniami lub przedmiotami oraz spożycie zimnego jedzenia lub napojów może wywołać objawy odpowiednio u 73% i 20% pacjentów. Ponad 44% osób reaguje nawet na miejscowy kontakt z zimnym płynem, na przykład podczas mycia rąk.5

Pokrzywka z zimna może dotknąć każdego. Choć schorzenie jest czasami dziedziczone, większość przypadków występuje u osób bez rodzinnego wywiadu choroby.1

Czasami pokrzywka z zimna jest związana z innymi schorzeniami zdrowotnymi, takimi jak przewlekła białaczka limfocytowa (typ nowotworu krwi), krioglobulinemia (zaburzenie krwi związane z reakcją na zimno), mięsak limfatyczny (rak układu limfatycznego), inne typy pokrzywki, kiła (choroba przenoszona drogą płciową) oraz infekcje wirusowe, takie jak mononukleoza zakaźna czy ospa wietrzna.1

Rozpoznanie choroby

Rozpoznanie pokrzywki z zimna często opiera się na wywiadzie klinicznym oraz pozytywnym wyniku prostego testu wykonywanego w gabinecie lekarskim. Około 94% badań wykorzystywało tak zwany test kostkę lodu jako metodę diagnostyczną.6

Test z kostką lodu polega na umieszczeniu kostki lodu na skórze (zwykle na przedramieniu) na kilka minut. Jeśli po zdjęciu lodu i ogrzaniu się skóry pojawia się uniesiona, czerwona wysypka, wynik testu jest dodatni i potwierdza rozpoznanie pokrzywki z zimna.2

W niektórych przypadkach lekarz może zlecić dodatkowe badania krwi, aby sprawdzić, czy pokrzywka z zimna nie jest związana z innymi schorzeniami, takimi jak zaburzenia hematologiczne (choroby krwi) lub choroby zakaźne.2

Leczenie i postępowanie

Najskuteczniejszym sposobem radzenia sobie z pokrzywką z zimna jest, co może zabrzmieć zabawnie, utrzymywanie ciepła i unikanie zimna.3 Osoby z tym schorzeniem powinny nosić ciepłą odzież, unikać zimnej wody i zimnych napojów oraz chronić się przed chłodną pogodą.

Podstawą leczenia farmakologicznego są leki przeciwhistaminowe (leki blokujące działanie histaminy w organizmie). Najczęściej stosowane są niesedujące, drugiej generacji leki przeciwhistaminowe H1, często w dawkach do czterokrotnie wyższych niż normalne.5 Leki te można przyjmować przed spodziewaną ekspozycją na zimno, aby zapobiec reakcji, lub po jej wystąpieniu, aby złagodzić objawy.3

W przypadkach, gdy standardowe leczenie nie przynosi efektów, mogą być stosowane inne opcje terapeutyczne. Badania wykazały skuteczność omalizumabu (leku biologicznego) w leczeniu przewlekłej pokrzywki z zimna i zapobieganiu dalszym epizodom anafilaksji.7 Inne leki wykorzystywane z różnym stopniem skuteczności to cyklosporyna, leki przeciwhistaminowe H2, doustne kortykosteroidy, antyleukotrieny i doksepina.5

Pacjenci z pokrzywką z zimna powinni zawsze mieć przy sobie autostrzykawkę z epinefryną (adrenaliną) na wypadek wystąpienia ciężkiej reakcji anafilaktycznej.5

Jak zapobiegać objawom

Najważniejszą zasadą w przypadku pokrzywki z zimna jest unikanie czynników wywołujących objawy. Osoby z tym schorzeniem powinny starannie planować swoje codzienne aktywności z uwzględnieniem warunków pogodowych i temperatury otoczenia.8

Praktyczne wskazówki obejmują noszenie ciepłej, wielowarstwowej odzieży przez cały rok, gdyż nawet klimatyzacja w pomieszczeniach może wywoływać objawy. Należy unikać spożywania zimnych napojów i pokarmów – wszystko powinno być spożywane w temperaturze co najmniej pokojowej.8 Przed wyjściem na zewnątrz w chłodną pogodę warto sprawdzić prognozę pogody i odpowiednio się przygotować.

Osoby z pokrzywką z zimna powinny unikać pływania w zimnej wodzie ze względu na ryzyko ciężkiej reakcji i utonięcia. Jeśli już zdecydują się na kąpiel, powinny wchodzić do wody stopniowo i zawsze w towarzystwie kogoś, kto jest świadomy ich schorzenia.6

Przed zabiegami chirurgicznymi lub dentystycznymi pacjenci powinni poinformować personel medyczny o swoim schorzeniu, aby uniknąć ekspozycji na zimne płyny lub narzędzia podczas procedur.6

Warto pamiętać, że pokrzywka z zimna może powracać po leczeniu, dlatego stała czujność i unikanie wyzwalaczy jest kluczowe w długoterminowym zarządzaniu tym schorzeniem.3