Przewlekły nieżyt nosa i zatok przynosowych bez polipów nosowych

Czym jest przewlekły nieżyt nosa i zatok przynosowych?

Przewlekły nieżyt nosa i zatok przynosowych, zwany również przewlekłym zapaleniem zatok, to stan zapalny błony śluzowej zatok przynosowych trwający dłużej niż 12 tygodni12. Preferowanym terminem jest "nieżyt nosa i zatok" (rhinosinusitis), ponieważ zapalenie zatok prawie zawsze towarzyszy zapaleniu w jamie nosowej i w większości przypadków jest poprzedzone nieżytem nosa2.

Aby zrozumieć tę chorobę, warto wiedzieć czym są zatoki. Zatoki przynosowe to wypełnione powietrzem przestrzenie w kościach twarzy, które łączą się z jamą nosową po obu stronach. Wyróżniamy cztery grupy zatok po każdej stronie: zatoki szczękowe (największe, znajdujące się za kośćmi policzkowymi), zatoki czołowe (za brwiami i czołem), zatoki klinowe (z tyłu jamy nosowej, w środkowej części czaszki) oraz zatoki sitowe (między oczami, złożone z wielu mniejszych komórek)3.

Zatoki są pokryte warstwą błony śluzowej, która stanowi przedłużenie błony śluzowej jamy nosowej. U zdrowego człowieka ciągle wytwarzają niewielką ilość śluzu, który dzięki ruchowi drobnych włosków naturalnie przemieszcza się z zatok do jamy nosowej, a następnie w kierunku gardła. Ten śluz pomaga nawilżać wdychane powietrze oraz wychwytywać i neutralizować wirusy i bakterie, co pomaga chronić płuca3.

Przewlekły nieżyt nosa i zatok przynosowych bez polipów nosowych jest częstszy niż forma z polipami nosowymi1. Jest to choroba o wielu przyczynach. Zrozumienie charakteru choroby jest kluczowe, aby można było zaproponować leczenie, które będzie skuteczne3.

Jak często występuje ta choroba?

Przewlekły nieżyt nosa i zatok przynosowych to choroba zapalna zatok przynosowych występująca u 1-5% populacji w Stanach Zjednoczonych4. Jest to powszechnie występujący stan kliniczny o znacznym obciążeniu finansowym ze względu na wysokie koszty leczenia5. W Stanach Zjednoczonych szacuje się, że koszty bezpośrednie i pośrednie opieki zdrowotnej związane z tą chorobą wynoszą miliardy dolarów rocznie4.

Ta choroba może znacząco obniżać jakość życia pacjentów4. Jest to łatwo poddający się leczeniu problem zdrowotny, jednak wymaga właściwej diagnostyki i odpowiedniego podejścia terapeutycznego4.

Jakie są objawy?

Przewlekły nieżyt nosa i zatok przynosowych jest rozpoznawany na podstawie występowania co najmniej dwóch z czterech podstawowych objawów, które utrzymują się przez co najmniej 12 kolejnych tygodni, wraz z obiektywnymi dowodami na istnienie choroby4.

Cztery główne objawy przewlekłego nieżytu nosa i zatok to:

• ból lub uczucie ucisku w twarzy
• osłabienie lub utrata węchu (hiposmia lub anosmia)
• wyciek z nosa
• niedrożność nosa4

Niestety, te objawy często nakładają się na siebie i mogą sprawiać wrażenie podobnych problemów. Nos ma niewiele sposobów komunikowania się z nami – czy to trudności z oddychaniem z powodu budowy, alergii, stanu zapalnego w nosie, czy też zapalenia w zatokach przynosowych – wszystkie te problemy czasami się nakładają i mogą być bardzo podobne do siebie6.

Pacjenci często opisują, że życie z tym schorzeniem przypomina ciągłe przeziębienie. Jeden z pacjentów opisał to w następujący sposób: "Wyobraź sobie, że masz przeziębienie przez 20 lat, to powoli cię załamuje. Nigdy nie dostajesz przerwy, to nigdy nie znika"7.

Osoby z przewlekłym nieżytem zatok często żyją również z innymi współistniejącymi chorobami, najczęściej astmą, jednak świadomość i zrozumienie tej choroby pozostają ograniczone7.

Jak rozpoznaje się tę chorobę?

Rozpoznanie przewlekłego nieżytu nosa i zatok przynosowych początkowo opiera się na badaniu klinicznym2. Aby postawić diagnozę, konieczne jest występowanie co najmniej dwóch z czterech podstawowych objawów przez co najmniej 12 tygodni, a także obiektywne potwierdzenie podczas badania fizykalnego lub obrazowego4.

Obiektywne potwierdzenie przewlekłego nieżytu zatok można uzyskać podczas badania fizykalnego (przednia rynoskopia, endoskopia) lub za pomocą obrazowania, najlepiej tomografii komputerowej zatok4. Endoskopia nosowa może wykazać stan zapalny, ropną wydzielinę, obrzęk lub jawne polipy2.

Tomografia komputerowa bez kontrastu jest badaniem obrazowym z wyboru, aby potwierdzić rozpoznanie przewlekłego nieżytu nosa i zatok przynosowych4. Badanie to jest potrzebne, jeśli początkowe leczenie farmakologiczne nie przynosi efektów2.

Jak się leczy przewlekły nieżyt zatok?

Leczenie przewlekłego nieżytu nosa i zatok przynosowych ma na celu poprawę oczyszczania śluzowo-rzęskowego, poprawę drenażu i odpływu z zatok, wyeliminowanie miejscowego zakażenia i stanu zapalnego oraz poprawę dostępu dla leków stosowanych miejscowo4.

Leczeniem pierwszego rzutu jest przepłukiwanie nosa roztworem soli fizjologicznej oraz stosowanie donosowych kortykosteroidów w aerozolu4. Początkowe leczenie farmakologiczne obejmuje donosowe płukanie roztworem soli fizjologicznej i miejscowe donosowe kortykosteroidy2.

Płukanie nosa roztworem soli poprawia objawy nosowo-zatokowe u pacjentów z przewlekłym nieżytem nosa i zatok przynosowych4. Podobnie donosowe aerozole kortykosteroidowe poprawiają objawy nosowo-zatokowe u tych pacjentów4.

Można również rozważyć stosowanie doustnych antybiotyków, doustnych kortykosteroidów, leków przeciwhistaminowych oraz antagonistów receptorów leukotrienowych2. Może istnieć rola antybiotyków u pacjentów z objawami wskazującymi na aktywne, wtórne ostre zakażenie zatok4.

Jeśli leczenie farmakologiczne nie przynosi efektów, endoskopowa operacja zatok może być skuteczna4. Czynnościowa endoskopowa chirurgia zatok jest bardzo skuteczna u pacjentów niereagujących na leczenie farmakologiczne2.

Pacjenci niereagujący na terapię pierwszego rzutu powinni zostać skierowani do laryngologa (otolaryngologa), a wybrani pacjenci z wywiadem sugerującym inne współistniejące choroby (np. zapalenia naczyń, choroby ziarninowe, mukowiscydoza, niedobory odporności) mogą również odnieść korzyść ze skierowania do alergologa lub pulmonologa4.

Wpływ na jakość życia

Przewlekły nieżyt nosa i zatok przynosowych może znacząco obniżać jakość życia4. Częste objawy, takie jak utrata węchu, utrata smaku, zatkany i lecący nos oraz uczucie ucisku w twarzy, mogą mieć wpływ fizyczny i psychologiczny na osobę7. W rzeczywistości jeden na pięciu pacjentów w pewnym momencie swojego życia został zdiagnozowany z depresją7.

Pomimo tego, niektórzy pacjenci zgłaszają trudności w tym, aby być traktowani poważnie przez swoich pracowników służby zdrowia, ponieważ ci niedoszacowują społecznych i psychologicznych aspektów choroby7. Jak powiedział jeden z pacjentów: "Myślę, że nadal nie ma wystarczającej wiedzy w podstawowej opiece zdrowotnej. Przewlekły nieżyt nosa i zatok przynosowych jest nadal zbyt często porównywany do zwykłego przeziębienia lub lekkiego bólu głowy"7.

To sprawia, że osoby żyjące z przewlekłym nieżytem nosa i zatok przynosowych czują się sfrustrowane i często niezrozumiane przez przyjaciół, rodzinę i pracowników służby zdrowia7. Konieczne jest zwiększenie edukacji na temat obciążenia związanego z tą chorobą oraz zapewnienie spersonalizowanej, wielodyscyplinarnej opieki oraz dostępu do innowacyjnych opcji leczenia7.