Aplazja czysto czerwonokrwinkowa

Czym jest aplazja czysto czerwonokrwinkowa?

Aplazja czysto czerwonokrwinkowa (PRCA) to rzadkie zaburzenie krwi, które występuje, gdy szpik kostny (miękka tkanka wewnątrz kości, w której wytwarzane są komórki krwi) nie produkuje prawidłowej liczby czerwonych krwinek12. Szpik kostny zawiera komórki macierzyste, które rozwijają się w czerwone krwinki przenoszące tlen przez organizm, białe krwinki zwalczające infekcje oraz płytki krwi pomagające w krzepnięciu2.

W przypadku PRCA szpik kostny praktycznie przestaje wytwarzać dojrzałe czerwone krwinki, podczas gdy produkcja białych krwinek i płytek krwi pozostaje prawidłowa13. Gdy poziom czerwonych krwinek spada poniżej normy, rozwija się niedokrwistość (stan, w którym organizm nie ma wystarczającej liczby zdrowych czerwonych krwinek przenoszących tlen do tkanek i narządów)2.

Choroba została po raz pierwszy opisana w 1922 roku przez Kaznelsona, który rozpoznał, że jest to odmienny stan od niedokrwistości aplastycznej, która objawia się jako pancytopenia (zmniejszenie liczby wszystkich typów komórek krwi)34.

Objawy choroby

PRCA powoduje typowe objawy niedokrwistości, które mogą się różnić nasileniem u poszczególnych osób2. Osoby dotknięte chorobą mogą doświadczać:

• Chronicznego zmęczenia i osłabienia
• Trudności w oddychaniu (duszność)
• Zawrotów głowy
• Skóry bladszej niż zwykle
• Bólów głowy
• Szumów usznych (pulsujący szum w uszach)
• Dławicy piersiowej (ból w klatce piersiowej)
• Przyspieszonej akcji serca

Objawy te wynikają z tego, że organizm nie otrzymuje wystarczającej ilości tlenu ze względu na niedobór czerwonych krwinek24. U niektórych pacjentów objawy mogą być na tyle poważne, że uniemożliwiają wykonywanie codziennych czynności5.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Aplazja czysto czerwonokrwinkowa ma wiele różnych przyczyn. Etiologia choroby jest niejednorodna, a pacjenci rozwijający PRCA często mają współistniejące schorzenia26.

Ludzie mogą dziedziczyć PRCA lub rozwinąć ją z powodu pewnych schorzeń. Na przykład osoby z niedokrwistością Diamonda-Blackfana, wrodzoną niedokrwistością zwykle rozpoznawaną w dzieciństwie, mogą rozwinąć aplazję czysto czerwonokrwinkową24.

Inne możliwe przyczyny obejmują:

• Choroby autoimmunologiczne: stany takie jak toczeń rumieniowaty układowy, reumatoidalne zapaleniestawów i zapalne choroby jelit to przykłady chorób autoimmunologicznych, które mogą powodować PRCA2
• Nowotwory krwi: przewlekła białaczka limfocytowa (CLL) i białaczka wielkich ziarnistych limfocytów (LGL) to dwa najczęstsze nowotwory krwi związane z PRCA2
• Nowotwory złośliwe: grasiczak (rak grasicy) jest najczęstszym nowotworem złośliwym związanym z aplazją czysto czerwonokrwinkową24
• Infekcje wirusowe: zakażenie parwowirusem B19 jest szczególnie związane z PRCA, zwłaszcza u pacjentów z innymi zaburzeniami krwi24
• Leki: niektóre leki, takie jak kwas mykofenolowy lub erytropoetyna, mogą wywoływać PRCA jako skutek uboczny4

W wielu przypadkach przyczyna choroby pozostaje nieznana i określa się ją jako idiopatyczną34. PRCA jest uważana za chorobę autoimmunologiczną, ponieważ reaguje na leczenie immunosupresyjne u wielu pacjentów4.

Typy aplazji czysto czerwonokrwinkowej

Istnieją trzy główne typy PRCA, które różnią się przebiegiem i charakterystyką77:

Nabyta aplazja czysto czerwonokrwinkowa: Jest to bardzo rzadki stan, który zwykle dotyka dorosłych. Charakteryzuje się brakiem prekursorów czerwonych krwinek (retikulocytów) w szpiku oraz niską liczbą czerwonych krwinek. Ilość białych krwinek i płytek krwi pozostaje prawidłowa77.

Przejściowa lub ostra samoograniczająca się PRCA: Jest to najczęstszy typ PRCA. Jest identyczny z nabytą PRCA, z tym że w pewnym momencie po prostu ustępuje. Przejściowa PRCA jest zwykle wywoływana przez wirusa lub lek. W większości przypadków, gdy wirus zostanie wyeliminowany lub odpowiedzialne leki zostaną odstawione, PRCA mija77.

Wrodzona PRCA: Wrodzona forma została po raz pierwszy opisana przez Josepha w 1936 roku oraz przez Diamonda i Blackfana w 1938 roku. Wrodzona PRCA jest chorobą trwającą przez całe życie i jest związana z nieprawidłowościami fizycznymi34.

PRCA może być również pierwotna lub wtórna. Wtórna PRCA występuje u pacjentów ze schorzeniami takimi jak choroby autoimmunologiczne, grasiczaki, toczeń rumieniowaty układowy, nowotwory hematologiczne i guzy lite3.

Diagnostyka i badania

Diagnoza PRCA może być wyzwaniem ze względu na rzadkość choroby, różnorodność objawów i możliwe przyczyny1. Mimo trudności, lekarze mogą skutecznie zdiagnozować ten stan poprzez systematyczną ocenę historii medycznej pacjenta, przeprowadzenie odpowiednich badań i wykluczenie innych potencjalnych przyczyn niedokrwistości1.

Charakterystyczne cechy PRCA obejmują3:

• Ciężką niedokrwistość
• Liczbę retikulocytów poniżej 1%
• Obecność mniej niż 0,5% dojrzałych erytroblastów (niedojrzałych czerwonych krwinek) w szpiku kostnym
• Prawidłową komórkowość szpiku kostnego w większości przypadków

Proces diagnostyczny może obejmować6:

• Badania laboratoryjne krwi: w celu oceny poziomu czerwonych krwinek, białych krwinek, płytek krwi i retikulocytów
• Biopsję szpiku kostnego: w celu zbadania produkcji komórek krwi w szpiku i potwierdzenia braku prekursorów czerwonych krwinek
• Badania wirusologiczne: w celu wykluczenia infekcji parwowirusem B19 i innymi wirusami
• Badania obrazowe: takie jak tomografia komputerowa klatki piersiowej w celu wykluczenia obecności grasiczaka
• Testy immunologiczne: w celu oceny obecności przeciwciał lub innych wskaźników procesu autoimmunologicznego

Dokładne zebranie wywiadu medycznego jest kluczowe, w tym informacji o przyjmowanych lekach, przebytych infekcjach i współistniejących schorzeniach1.

Leczenie i postępowanie

Leczenie PRCA jest zróżnicowane i ściśle zależne od przedstawionego scenariusza klinicznego6. Początkowy plan leczenia powinien obejmować transfuzje krwi dla pacjentów z ciężką niedokrwistością i niewydolnością sercowo-oddechową8.

Ogólne zasady leczenia obejmują:

Leczenie przyczyny podstawowej: Podstawowe schorzenia powinny być leczone. Obejmuje to grasiczaki, nowotwory hematologiczne, toczeń rumieniowaty układowy i inne stany współistniejące. U pacjenta z grasiczakiem należy rozważyć operację lub napromienianie grasicy8.

Odstawienie leków: Leki, które mogą powodować PRCA, powinny zostać odstawione. PRCA spowodowana lekami lub infekcjami jest często odwracalna w ciągu kilku miesięcy, jeśli nie wcześniej8.

Leczenie infekcji: Infekcje powinny być leczone. W przypadku zakażeń parwowirusem B19 należy rozważyć dożylną terapię dużymi dawkami immunoglobulin48.

Terapia immunosupresyjna: Idiopatyczna PRCA spowodowana autoimmunizacją powinna być początkowo leczona kortykosteroidami. Wykazano również, że choroba reaguje na leczenie cyklosporyną, rituksymabem i takrolimusem48.

U dzieci z PRCA należy zachować ostrożność w stosowaniu kortykosteroidów, aby uniknąć zahamowania wzrostu. Jest to możliwe, ponieważ PRCA u dzieci jest często przejściowa i odwracalna, chociaż transfuzja powinna być podana, jeśli jest wskazana8.

PRCA jest uznawana za stan możliwy do leczenia, a wielu pacjentów może powrócić do normalnego funkcjonowania po odpowiednim leczeniu5.

Rokowanie i perspektywy

Rokowanie może się różnić w zależności od przyczyny podstawowej i tego, jak dobrze pacjent reaguje na leczenie1. Czas przeżycia pacjentów z wtórną PRCA zależy od przebiegu choroby podstawowej9.

Średnia długość życia pacjentów z idiopatyczną PRCA wynosi około 1-2 dekad. Przeżycie pacjentów z wrodzoną PRCA jest ograniczone9.

PRCA spowodowana lekami lub infekcjami jest zwykle odwracalna i ma dobre rokowanie po wyeliminowaniu czynnika wywołującego8. Przejściowa PRCA, która jest najczęstszym typem, również ma korzystne rokowanie, ponieważ zwykle ustępuje samoistnie po wyleczeniu infekcji wirusowej lub odstawieniu odpowiedzialnych leków77.

Życie z rzadkim schorzeniem krwi może być stresujące, a pacjenci mogą odczuwać niepokój i niepewność co do przyszłości. Wsparcie ze strony zespołu medycznego, w tym pracowników socjalnych i specjalistów zdrowia psychicznego, może pomóc pacjentom radzić sobie z aspektami emocjonalnymi choroby5.