Dodatkowe skurcze komorowe

Czym są dodatkowe skurcze komorowe?

Dodatkowe skurcze komorowe to rodzaj nieregularnego bicia serca. Występują wtedy, gdy sygnał elektryczny, który uruchamia bicie serca, pochodzi z dolnych komór serca zamiast z górnej prawej komory, jak to normalnie się dzieje1. Etymologicznie słowo „ekstrasystola" (dodatkowy skurcz) oznacza „dodatkowe bicie": „ekstra" (dodatkowo) i „systola" (skurcz serca)2.

Te przedwczesne uderzenia zakłócają normalny rytm serca, często po których następuje przerwa kompensacyjna2. Dodatkowe skurcze komorowe są bardzo powszechne w praktyce klinicznej i mogą dotyczyć zarówno pacjentów z chorobami serca, jak i bez nich3. W przypadku braku choroby strukturalnej serca (uszkodzenia budowy lub funkcji serca) dodatkowe skurcze komorowe są zazwyczaj łagodne3.

U zdrowych młodych dorosłych występowanie dodatkowych skurczów komorowych może sięgać nawet 80%, a ich częstość wzrasta wraz z wiekiem4. Mogą one być całkowicie bezobjawowe i wykrywane przypadkowo podczas badań wykonywanych z innych powodów5.

Jak działa układ elektryczny serca?

Aby zrozumieć dodatkowe skurcze komorowe, ważne jest poznanie prawidłowego działania serca. Normalnie w układzie przewodzącym serca grupa komórek w prawym przedsionku, zwana węzłem zatokowo-przedsionkowym (węzeł SA), wysyła pierwszy sygnał elektryczny każdego uderzenia serca6. Ten sygnał przemieszcza się przez serce i dociera do lewej i prawej komory, nakazując sercu skurczyć się6.

W przypadku dodatkowych skurczów komorowych ten pierwszy sygnał rozpoczyna się w jednej z komór. W rezultacie sygnał przemieszcza się w inny sposób przez serce i powoduje nieregularne bicie6. Impuls elektryczny, który rozpoczyna każde bicie serca, pochodzi z rozrusznika serca (zwanego węzłem zatokowo-przedsionkowym), znajdującego się w górnej części prawego przedsionka. Jednak uderzenie serca jest czasami wywoływane z jednej z dolnych komór serca – komór7.

Objawy i odczucia

Objawy dodatkowych skurczów komorowych mogą być różne – od kołatania serca (uczucia silnego lub nieregularnego bicia), przez duszność i zmęczenie3. Pojedyncze dodatkowe skurcze komorowe mają niewielki wpływ na pompowanie krwi przez serce i zwykle nie powodują objawów, chyba że występują bardzo często7.

Głównym objawem jest odczucie silnego lub pominiętego uderzenia serca. Niektórzy pacjenci opisują dziwne trzepotanie w klatce piersiowej lub uczucie, jakby serce „przeskoczyło" uderzenie7. Mogą też pojawić się zawroty głowy, osłabienie lub problemy z oddychaniem, szczególnie jeśli dodatkowym skurczom towarzyszy przyspieszone bicie serca5.

Warto podkreślić, że dodatkowe skurcze komorowe mogą również być całkowicie bezobjawowe i wykrywane przypadkowo podczas badań wykonywanych w innych celach5. Jednak brak objawów nie zmniejsza ryzyka powikłań, dlatego tak ważna jest właściwa ocena i monitoring3.

Przyczyny występowania

Przyczyny dodatkowych skurczów komorowych nie zawsze są jasne, szczególnie u osób zdrowych. Wyzwalacze wydają się obejmować lęk, długotrwały stres, zmęczenie lub ogólne złe samopoczucie5. Ta arytmia może być spowodowana fizycznym lub emocjonalnym stresem, spożyciem kofeiny (w napojach i żywności) lub alkoholu, albo stosowaniem leków przeciw przeziębieniu lub alergii zawierających substancje stymulujące serce, takie jak pseudoefedryna7.

Inne przyczyny obejmują chorobę niedokrwienną serca (szczególnie podczas lub wkrótce po zawale serca) oraz schorzenia powodujące powiększenie komór, takie jak niewydolność serca i choroby zastawek serca7. W rzadszych przypadkach dodatkowe skurcze komorowe mogą być spowodowane innymi schorzeniami, takimi jak niedokrwistość, nadczynność tarczycy, niedoczynność tarczycy, niedobór soli mineralnych, przepuklina lub choroba refluksowa przełyku5.

Rozpoznanie

Do rozpoznania dodatkowych skurczów komorowych stosuje się elektrokardiografię (EKG)7. Jest to podstawowe badanie pozwalające ocenić aktywność elektryczną serca. Rozpoznanie odbywa się głównie za pomocą 12-odprowadzeniowego EKG, w którym dodatkowe skurcze komorowe przedstawiają się jako wydłużone kompleksy QRS8.

Jeśli podejrzewa się występowanie dodatkowych skurczów komorowych, ale nie można postawić ostatecznej diagnozy po badaniu EKG, lekarz może zalecić noszenie holtera EKG przez kilka dni w celu monitorowania bicia serca zarówno w spoczynku, jak i podczas aktywności2. Powinno to dać pełniejszy obraz tego, jak zachowuje się serce.

W określonych okolicznościach może być również konieczne wykonanie próby wysiłkowej, czyli badania EKG podczas wykonywania coraz intensywniejszej aktywności fizycznej. Jeśli dodatkowe skurcze komorowe nadal występują podczas testu, może to oznaczać, że pacjent cierpi na inne schorzenie2. Ocena obejmuje również wywiad medyczny, badanie echokardiograficzne (ultrasonografia serca) oraz inne badania obrazowe w celu wykluczenia choroby strukturalnej serca8.

Jak często występują i kiedy są niebezpieczne?

Całkowita liczba dodatkowych skurczów komorowych doświadczanych przez pacjenta określana jest jako „obciążenie", a lekarze kardiodzy generalnie uznają niskie obciążenie za mniej niż 5000 dodatkowych skurczów w ciągu 24 godzin. To około 5% wszystkich uderzeń serca w typowym dniu9. Może to brzmieć jak duża liczba, ale pokazuje to, jak powszechne jest doświadczanie tych „czkawek" w rytmie serca. Prawie każdy ma od czasu do czasu dodatkowe skurcze, nawet osoby sprawne i zdrowe9.

Dodatkowe skurcze komorowe nie zawsze stanowią problem. Ale jeśli powtarzają się przez miesiące lub lata, mogą spowodować rodzaj kardiomiopatii (osłabienie mięśnia sercowego)6. Dodatkowe skurcze komorowe zazwyczaj ustępują po zastosowaniu leków lub innych minimalnie inwazyjnych zabiegów6.

U osób bez istotnej strukturalnej choroby serca (np. prawidłowa funkcja komór, brak choroby wieńcowej lub zastawkowej) i z bezobjawowymi dodatkowymi skurczami komorowymi, nie jest wymagane leczenie10. Jednak gdy występują one często u osób, które mają strukturalną chorobę serca (taką jak wada zastawki serca lub przebyty zawał serca), mogą być następnie bardziej niebezpieczne zaburzenia rytmu, takie jak częstoskurcz komorowy lub migotanie komór, które mogą prowadzić do nagłej śmierci7.

Leczenie

Decyzja o tym, kiedy leczyć dodatkowe skurcze komorowe, jest trudna, ponieważ nie wszyscy pacjenci z nimi są zagrożeni nagłą śmiercią, a leczenie wiąże się z ryzykiem10. Podejście do leczenia zależy od częstości dodatkowych skurczów, objawów, obecności lub braku podstawowej strukturalnej choroby serca oraz szacowanego ryzyka nagłej śmierci sercowej10.

U zdrowej osoby nie jest wymagane żadne inne leczenie poza zmniejszeniem stresu i unikaniem kofeiny, alkoholu oraz leków przeciw przeziębieniu lub alergii dostępnych bez recepty7. Zalecane leczenie medyczne zwykle obejmuje edukację pacjenta i zapewnienie go o łagodności schorzenia, unikanie czynników zaostrzających (np. stres, produkty zawierające kofeinę) oraz rozważenie leków przeciwarytmicznych i leków przeciwlękowych, jeśli edukacja, ukierunkowane leczenie farmakologiczne i unikanie czynników zaostrzających są nieskuteczne10.

W leczeniu objawowych dodatkowych skurczów komorowych związanych z obniżoną funkcją lewej komory, pierwszą linię leczenia stanowi terapia medyczna lub ablacja cewnikowa10. Jako pierwszy krok można stosować beta-blokery i niedihydropirydynowe blokery kanału wapniowego (np. werapamil, diltiazem)10.

Ablacja cewnikowa to zabieg, w którym specjalista używa cienkich rurek wprowadzonych przez naczynia krwionośne do serca, aby zniszczyć niewielki obszar tkanki sercowej odpowiedzialny za wywoływanie nieprawidłowych impulsów elektrycznych2. W przypadkach, w których ogniskowe dodatkowe skurcze komorowe wywołują migotanie komór, również donoszono o stosowaniu ablacji cewnikowej11.

Zapobieganie i życie codzienne

Kluczowe jest ustalenie, co może powodować dodatkowe skurcze komorowe i działanie wyprzedzające. Można zapobiec im poprzez proste zmiany stylu życia, takie jak unikanie kofeiny, alkoholu, nikotyny i innych substancji stymulujących5. Ważne jest również identyfikowanie i korygowanie odwracalnych przyczyn4.

Jeśli objawy utrzymują się pomimo tych zmian, należy skonsultować się z lekarzem. Może on przepisać leki kontrolujące rytm serca lub zasugerować inne opcje leczenia5. U pacjentów z chorobą serca postępowanie obejmuje leczenie podstawowej choroby serca w celu poprawy zarówno objawów, jak i rokowania4.

Zalecenia dotyczące życia codziennego obejmują zmniejszenie stresu, unikanie substancji stymulujących, właściwe nawodnienie i utrzymywanie prawidłowego poziomu elektrolitów. Regularna aktywność fizyczna i zdrowa dieta również mogą pomóc w kontrolowaniu dodatkowych skurczów komorowych. Ważne jest również regularne monitorowanie stanu zdrowia i przestrzeganie zaleceń lekarza, szczególnie u osób z istniejącymi chorobami serca.