Udar mózgu to nagły stan zagrożenia życia, który występuje, gdy dopływ krwi do części mózgu zostaje przerwany. Komórki mózgowe zaczynają umierać w ciągu kilku minut, co może prowadzić do trwałego uszkodzenia mózgu, długotrwałej niepełnosprawności, a nawet śmierci. Szybkie rozpoznanie objawów i natychmiastowe wezwanie pomocy może uratować życie.
Czym jest udar mózgu
Udar mózgu, czasami nazywany atakiem mózgu lub incydentem mózgowo-naczyniowym, to nagły stan medyczny, który występuje, gdy coś uniemożliwia mózgowi otrzymanie wystarczającej ilości krwi. Może to być spowodowane zablokowanym naczyniem krwionośnym lub krwawieniem w mózgu. W obu przypadkach części mózgu zostają uszkodzone lub obumierają.
Mózg kontroluje nasze ruchy, przechowuje wspomnienia i jest źródłem naszych myśli, emocji i mowy. Kontroluje również wiele funkcji organizmu, takich jak oddychanie i trawienie. Aby prawidłowo funkcjonować, mózg potrzebuje tlenu. Tętnice dostarczają bogatą w tlen krew do wszystkich części mózgu. Jeśli coś blokuje przepływ krwi, komórki mózgowe zaczynają umierać w ciągu kilku minut, ponieważ nie mogą otrzymać tlenu.
Udary są drugą najczęstszą przyczyną zgonów na świecie i piątą najczęstszą w Stanach Zjednoczonych. Jeśli myślisz, że Ty lub ktoś w Twoim towarzystwie ma udar, natychmiast zadzwoń pod numer alarmowy. Udary zagrażają życiu i mogą być śmiertelne. Im szybciej ktoś zostanie zdiagnozowany i rozpocznie leczenie, tym większe są szanse na przeżycie udaru. Liczy się każda sekunda.
Rodzaje udaru
Istnieją dwa główne rodzaje udaru mózgu:
Udar niedokrwienny jest spowodowany skrzepem krwi, który blokuje lub zatyka naczynie krwionośne w mózgu. To najczęstszy rodzaj – około 80% udarów to udary niedokrwienne. Udar niedokrwienny występuje, gdy skrzepy krwi lub inne cząstki blokują naczynia krwionośne prowadzące do mózgu. Tłuszczowe złogi zwane blaszką miażdżycową mogą również powodować blokady, gromadząc się w naczyniach krwionośnych.
Udar krwotoczny jest spowodowany pęknięciem naczynia krwionośnego, które krwawi do mózgu. Udar krwotoczny występuje, gdy naczynie krwionośne w mózgu pęka lub przecieka. Ciśnienie od wycieku krwi uszkadza komórki i tkanki mózgu.
Inny stan podobny do udaru to przejściowy atak niedokrwienny (TIA). Czasami nazywany jest „mini-udarem". TIA występują, gdy dopływ krwi do mózgu jest zablokowany przez krótki czas – zwykle nie dłużej niż 5 minut. Uszkodzenie komórek mózgowych nie jest trwałe, ale przejście TIA zwiększa znacznie ryzyko wystąpienia pełnego udaru.
Objawy udaru
Udar może powodować różne objawy w zależności od tego, który obszar mózgu jest dotknięty. Niektóre z najczęstszych objawów to:
Afazja (problemy z mówieniem lub całkowita utrata mowy)
Niewyraźne lub podwójne widzenie
Dezorientacja lub pobudzenie
Zawroty głowy lub zawroty
Bóle głowy (zwykle nagłe i silne)
Utrata kontroli mięśniowej po jednej stronie twarzy
Utrata koordynacji lub niezgrabność
Utrata pamięci
Wahania nastroju lub nagłe zmiany osobowości
Nudności i wymioty
Sztywność karku
Omdlenia
Napady padaczkowe
Niewyraźna lub bełkotliwa mowa
Nagłe pogorszenie lub utrata zmysłów (w tym wzroku, słuchu, smaku i węchu)
Ważne jest, aby rozpoznać objawy wcześnie i szybko zareagować. Pomoże Ci w tym zapamiętanie akronimu BE FAST:
B (Balance – równowaga): Czy nastąpiła nagła utrata równowagi lub koordynacji?
E (Eyes – oczy): Czy wystąpiło nagłe zamazane lub podwójne widzenie?
F (Face – twarz): Poproś osobę, aby się uśmiechnęła. Czy jedna lub obie strony twarzy opadają?
A (Arms – ramiona): Poproś osobę, aby podniosła obie ręce. Czy jedna strona opada w dół? Czy jest osłabienie lub drętwienie po jednej stronie?
S (Speech – mowa): Czy osoba ma niewyraźną mowę? Czy może powtórzyć proste zdania?
T (Time – czas): Zadzwoń natychmiast pod numer alarmowy, jeśli zauważysz jeden lub więcej z tych objawów
Nie ignoruj tych znaków ostrzegawczych, nawet jeśli znikną.
Czynniki ryzyka
Niektóre czynniki mogą zwiększyć ryzyko udaru. Główne czynniki ryzyka obejmują:
Wysokie ciśnienie krwi. Jest to główny czynnik ryzyka udaru. Wysokie ciśnienie krwi jest ogromnym czynnikiem, który podwaja, a nawet poczwórnie zwiększa ryzyko udaru, jeśli nie jest kontrolowane.
Cukrzyca. Ta choroba zwiększa ryzyko wystąpienia udaru.
Choroby serca. Migotanie przedsionków i inne choroby serca mogą powodować powstawanie skrzepów krwi prowadzących do udaru.
Palenie papierosów. Kiedy palisz, uszkadzasz naczynia krwionośne i podnosisz ciśnienie krwi.
Historia osobista lub rodzinna udaru lub TIA. Osoby, które miały już udar lub przejściowy atak niedokrwienny, są bardziej narażone na kolejny udar.
Wiek. Ryzyko udaru wzrasta wraz z wiekiem.
Rasa i pochodzenie etniczne. Osoby pochodzenia afrykańskiego lub latynoskiego mają wyższe ryzyko udaru.
Najczęstszą przyczyną udaru niedokrwiennego jest nadciśnienie tętnicze, podczas gdy zaburzenia krzepnięcia, rozwarstwienie tętnicy szyjnej i nadużywanie nielegalnych substancji to częste przyczyny w młodszych populacjach.
Leczenie
Jeśli ktoś, kogo znasz, wykazuje objawy udaru, natychmiast zadzwoń pod numer alarmowy. Leczenie udaru rozpoczyna się w momencie przybycia służb ratowniczych, aby zabrać pacjenta do szpitala. Po dotarciu do szpitala możesz otrzymać opiekę ratunkową, leczenie zapobiegające kolejnemu udarowi, rehabilitację w celu leczenia skutków ubocznych udaru lub wszystkie trzy.
Zadzwonienie pod numer alarmowy po karetką oznacza, że personel medyczny może rozpocząć ratujące życie leczenie w drodze do izby przyjęć. Pacjenci z udarem, którzy są przewożeni do szpitala karetką, mogą zostać zdiagnozowani i leczeni szybciej niż osoby, które nie przyjeżdżają karetką. Dzieje się tak, ponieważ leczenie ratunkowe rozpoczyna się w drodze do szpitala. Ratownicy medyczni zbierają również cenne informacje, które kierują leczeniem i powiadamiają personel medyczny szpitala przed przybyciem pacjenta do izby przyjęć, dając im czas na przygotowanie.
Celem w nagłym postępowaniu z pacjentami z udarem jest stabilizacja pacjenta i ukończenie wstępnej oceny i badania, w tym badań obrazowych i laboratoryjnych, w ciągu 60 minut od przybycia pacjenta. Krytyczne decyzje dotyczą intubacji, kontroli ciśnienia krwi oraz określenia ryzyka i korzyści z interwencji trombolitycznych.
Leczenie, które możesz otrzymać, często długoterminowe, obejmuje:
Leki przeciwzakrzepowe zapobiegające powstawaniu skrzepów krwi
Leki obniżające ciśnienie krwi
Statyny obniżające cholesterol
W pierwszych 24 godzinach po udarze leczenie może obejmować:
Leki rozbijające skrzepy krwi w mózgu (tromboliza)
Operację usunięcia skrzepu krwi (trombektomia) lub odciążenie płynu z mózgu
Szybkie leczenie udaru może uratować życie. Podczas leczenia udaru czas jest kluczowy. Badania pokazują, że pacjenci z udarem niedokrwiennym, którzy otrzymują lek rozbijający skrzep w ciągu trzech godzin od pierwszych objawów, mają często mniej niepełnosprawności trzy miesiące później niż ci, którzy nie otrzymali tego leczenia.
Zapobieganie udarowi
Możesz pomóc zapobiec udarowi, dokonując zdrowych wyborów życiowych. Porozmawiaj z lekarzem o krokach, które możesz podjąć, aby zmniejszyć ryzyko udaru. Wiele udarów można zapobiec poprzez zdrowy styl życia i współpracę z zespołem opieki zdrowotnej w celu kontrolowania stanów zdrowotnych, które zwiększają ryzyko udaru.
Wybieraj zdrowe jedzenie i napoje. Wybór zdrowych posiłków i przekąsek może pomóc zapobiec udarowi. Upewnij się, że jesz dużo świeżych owoców i warzyw. Spożywanie pokarmów o niskiej zawartości tłuszczów nasyconych, tłuszczów trans i cholesterolu oraz o wysokiej zawartości błonnika może pomóc zapobiec wysokiemu cholesterolowi. Ograniczenie soli (sodu) w diecie może również obniżyć ciśnienie krwi. Wysoki cholesterol i wysokie ciśnienie krwi zwiększają szanse na udar.
Utrzymuj zdrową wagę. Nadwaga lub otyłość zwiększa ryzyko udaru. Aby określić, czy Twoja waga mieści się w zdrowym zakresie, lekarze często obliczają wskaźnik masy ciała (BMI).
Regularnie ćwicz. Aktywność fizyczna może poprawić ogólny stan zdrowia i sprawność, obniżając ryzyko czynników przyczyniających się do udaru, takich jak wysokie ciśnienie krwi i otyłość. Zalecana tygodniowa ilość to minimum 150 minut umiarkowanej aktywności fizycznej.
Nie pal. Palenie uszkadza i zwęża naczynia krwionośne, zwiększając ryzyko udaru. Narażenie na dym tytoniowy z drugiej ręki również może narazić Cię na ryzyko. Jeśli palisz, zapytaj lekarza o programy i produkty, które mogą pomóc Ci rzucić palenie.
Minimalizuj spożycie alkoholu. Zapytaj lekarza, kiedy będzie bezpiecznie ponownie zacząć pić alkohol.
Obniż ciśnienie krwi. Wysokie ciśnienie krwi jest głównym czynnikiem ryzyka. Monitorowanie ciśnienia krwi i, jeśli jest podwyższone, jego leczenie, to prawdopodobnie największa różnica, jaką ludzie mogą wprowadzić w swoim zdrowiu naczyniowym. Idealnym celem jest utrzymanie ciśnienia krwi poniżej 120/80.
Powrót do zdrowia
Udary wpływają na ludzi na różne sposoby. Dla niektórych powrót do zdrowia może zająć dni lub tygodnie i będzie miał niewielki wpływ na ich życie. Dla innych powrót do zdrowia może zająć miesiące lub lata i może oznaczać konieczność wprowadzenia zmian w życiu. Może to obejmować rzeczy takie jak adaptacja domu, aby ułatwić poruszanie się. Być może będziesz musiał na jakiś czas lub na stałe zaprzestać pracy.
Twój powrót do zdrowia będzie zależał od tego, jak bardzo udar wpłynął na Ciebie fizycznie i psychicznie oraz od Twojego planu rehabilitacji. Ćwiczenia, aktywności i sesje terapeutyczne, które wykonujesz w ramach rehabilitacji, są często trudne, ale pomogą Ci w postępach. Plan przekazany przez Twój zespół opieki zdrowotnej pomoże Ci wyznaczyć cele. Zaangażowanie rodziny i przyjaciół może również pomóc w powrocie do zdrowia.
Po wypisaniu ze szpitala Twój zespół opieki zdrowotnej będzie nadal Cię wspierać. Robią to, tworząc domowy plan powrotu do zdrowia. Twój plan może obejmować:
Fizjoterapię i ćwiczenia pomagające w ruchu – może to również pomóc, jeśli masz problemy, takie jak drętwienie po jednej stronie ciała
Terapię poznawczo-behawioralną (CBT) pomagającą w lęku, depresji i zmęczeniu
Działania poprawiające pamięć, koncentrację, myślenie i nastrój (rehabilitacja poznawcza)
Ćwiczenia pomagające poprawić problemy z mową, połykaniem i wzrokiem
Porady, ćwiczenia i leki pomagające w problemach z jelitami lub pęcherzem
Możesz wybrać sposób, w jaki chcesz przeprowadzić rehabilitację. Może odbywać się osobiście lub, jeśli jest to łatwiejsze, online (telerehabilitacja). Twój zespół opieki zdrowotnej upewni się, że masz odpowiedni sprzęt, aby to zrobić w domu.
Opieka nad kimś, kto przeszedł udar, może być trudna, frustrująca i samotna. Staraj się upewnić, że otrzymujesz całe potrzebne wsparcie i pomoc. W większości przypadków ludzie wykonują większość powrotu do zdrowia w pierwszych jeden do trzech miesięcy rehabilitacji po udarze.
Mózg
Naczynia krwionośne
Tętnice mózgowe
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.