Badanie obrazowania tętnic w olbrzymiokomórkowym zapaleniu tętnic i stawów w reumatoidalnym zapaleniu stawów z użyciem Zr89 u pacjentów z nowo zdiagnozowanym GCA lub aktywnym RZS.
Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic to choroba naczyń krwionośnych, która wymaga pilnego leczenia. Głównym objawem są uporczywe bóle głowy, a nieleczone schorzenie może prowadzić do trwałej utraty wzroku lub udaru mózgu.
Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic, dawniej nazywane zapaleniem tętnic skroniowych, jest schorzeniem dotyczącym naczyń krwionośnych. Choroba ta wywołuje zapalenie, czyli stan, w którym tkanki stają się opuchnięte, zaczerwienione i bolesne. W przypadku tej choroby zapalenie obejmuje duże i średnie tętnice, szczególnie te znajdujące się w głowie, szyi i ramionach.
Gdy tętnice ulegają zapaleniu, ich ściany puchną i pogrubiają się, co powoduje zwężenie światła naczynia. W efekcie przepływ krwi zostaje ograniczony, a tkanki i narządy nie otrzymują wystarczającej ilości tlenu i składników odżywczych. To właśnie ograniczenie przepływu krwi jest główną przyczyną objawów i powikłań tej choroby.
Tętnice skroniowe, biegnące po obu stronach głowy w okolicy skroni, są szczególnie często zajęte przez chorobę. Dlatego też starsze nazwy choroby odnosiły się właśnie do tych naczyń. Jednak zapalenie może obejmować także inne duże tętnice, w tym aortę, która jest największym naczyniem w ludzkim organizmie.
Najważniejsze informacje
check_circleOlbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic występuje niemal wyłącznie u osób powyżej 50. roku życia, ze średnim wiekiem zachorowania około 70 lat
check_circleUtrata wzroku dotyka 20-50% pacjentów i jest zazwyczaj nieodwracalna, dlatego szybkie rozpoznanie i leczenie są kluczowe
check_circleBól żuchwy podczas żucia jest bardzo charakterystycznym objawem tej choroby i powinien natychmiast skłonić do konsultacji lekarskiej
check_circleOkoło 50% pacjentów z olbrzymiokomórkowym zapaleniem tętnic ma także objawy polimialgia reumatycznej
check_circleKobiety chorują 2-3 razy częściej niż mężczyźni, choć mężczyźni częściej doświadczają powikłań ocznych
check_circlePrzejściowa utrata wzroku w jednym oku może być ostrzeżeniem przed trwałą utratą wzroku i wymaga natychmiastowej interwencji medycznej
check_circleChoroba może zajmować nie tylko tętnice w głowie, ale także aortę i jej główne odgałęzienia, prowadząc do poważnych powikłań ogólnoustrojowych
check_circleNazwa "olbrzymiokomórkowe" pochodzi od charakterystycznych dużych komórek widocznych w tkance pod mikroskopem, a nie od rozmiaru naczyń krwionośnych
Epidemiologia
Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic jest najczęstszą postacią zapalenia naczyń, czyli grupy chorób charakteryzujących się stanem zapalnym ścian naczyń krwionośnych. Schorzenie to występuje niemal wyłącznie u osób dorosłych powyżej 50. roku życia. To kluczowa informacja diagnostyczna – jeśli ktoś młodszy skarży się na podobne objawy, rozpoznanie tej choroby jest bardzo mało prawdopodobne.
Średni wiek zachorowania wynosi około 70 lat, przy czym zdecydowana większość pacjentów to osoby między 70. a 80. rokiem życia. Kobiety chorują znacznie częściej niż mężczyźni – na każdych dwóch do trzech chorych kobiet przypada jeden mężczyzna. Warto jednak zaznaczyć, że mężczyźni, u których dojdzie do zachorowania, częściej doświadczają poważnych powikłań związanych z narządem wzroku.
Choroba może wystąpić w każdej grupie etnicznej, ale jest szczególnie częsta wśród osób pochodzenia skandynawskiego oraz rasy kaukaskiej. U osób innych ras występuje znacznie rzadziej.
Istnieje wyraźny związek między olbrzymiokomórkowym zapaleniem tętnic a inną chorobą zapalną zwaną polimialgia reumatyczna. U około 5-15% pacjentów z polimialgia reumatyczną rozwinie się w którymś momencie olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic. Z kolei około 50% osób z olbrzymiokomórkowym zapaleniem tętnic ma jednocześnie objawy polimialgia reumatycznej. Oba schorzenia mogą wystąpić równocześnie lub niezależnie od siebie.
Przyczyny
Dokładna przyczyna olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic pozostaje nieznana. Badacze podejrzewają, że może to być choroba autoimmunologiczna, czyli stan, w którym układ odpornościowy organizmu omyłkowo atakuje własne, zdrowe tkanki. W tym przypadku atakowi podlegają ściany tętnic.
Proces zapalny prowadzi do naciekania ścian tętnic przez komórki układu odpornościowego, w tym duże, olbrzymie komórki, od których choroba wzięła swoją nazwę. Te komórki są widoczne pod mikroskopem podczas badania wyciętego fragmentu tętnicy. Zapalenie powoduje nie tylko zwężenie naczyń, ale może także prowadzić do uszkodzenia ściany tętnicy i powstawania tętniaka, czyli wybrzuszenia, które grozi pęknięciem naczynia.
Niektóre badania sugerują, że w rozwoju choroby mogą odgrywać rolę czynniki genetyczne, co tłumaczyłoby większą częstość występowania w pewnych grupach etnicznych. Niemniej jednak nie ma prostego, dziedzicznego wzorca występowania tej choroby w rodzinach.
Czynniki ryzyka
Najbardziej znaczącym czynnikiem ryzyka olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic jest wiek. Choroba praktycznie nie występuje u osób poniżej 50. roku życia, a ryzyko zachorowania rośnie z każdym kolejnym rokiem. Osoby w ósmej i dziewiątej dekadzie życia są w grupie najwyższego ryzyka.
Płeć również odgrywa rolę – kobiety są znacznie bardziej narażone na rozwój tej choroby niż mężczyźni. Przyczyna tej różnicy nie jest do końca poznana, ale może mieć związek z czynnikami hormonalnymi lub różnicami w funkcjonowaniu układu odpornościowego między płciami.
Osoby pochodzenia skandynawskiego oraz rasy kaukaskiej mają wyższe ryzyko rozwoju olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic w porównaniu z przedstawicielami innych grup etnicznych. Ta różnica sugeruje możliwy udział czynników genetycznych w rozwoju choroby.
Istotnym czynnikiem ryzyka jest również rozpoznana wcześniej polimialgia reumatyczna. Osoby cierpiące na to schorzenie powinny być szczególnie czujne wobec pojawienia się nowych objawów, zwłaszcza bólów głowy, zaburzeń widzenia czy bólu żuchwy podczas żucia. Te symptomy mogą świadczyć o rozwoju olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic.
Objawy
Najczęstszym objawem olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic jest nowy, uporczywy ból głowy. Występuje on u 40-90% pacjentów i często ma charakter pulsujący. Ból najczęściej odczuwany jest w okolicy skroni, ale może pojawić się w dowolnym miejscu głowy. Nierzadko pacjenci opisują go jako inny niż wszystkie bóle głowy, których doświadczali wcześniej.
Charakterystycznym objawem jest bolesność skóry głowy, szczególnie zauważalna podczas czesania włosów, mycia głowy lub podczas snu na boku. Pacjenci mogą zauważyć, że nie są w stanie położyć głowy na poduszce po jednej stronie z powodu bólu. W niektórych przypadkach można nawet wyczuć zgrubiałe, bolesne tętnice w okolicy skroni.
Ból żuchwy podczas żucia, nazywany chromaniem żuchwowym, jest bardzo charakterystycznym objawem tej choroby. Ból pojawia się lub nasila podczas jedzenia, szczególnie po kilku minutach żucia. Może dotyczyć także języka, gardła lub szyi podczas połykania. Ten objaw jest bardzo niepokojący i powinien skłonić do natychmiastowej konsultacji lekarskiej.
Zaburzenia widzenia są jednymi z najpoważniejszych objawów. Mogą obejmować podwójne widzenie, rozmazane widzenie lub przejściową utratę wzroku w jednym oku. Około jedna trzecia pacjentów, którzy ostatecznie tracą wzrok, doświadcza przejściowej utraty wzroku w jednym oku na 7-10 dni przed trwałą utratą widzenia. To ostrzeżenie należy traktować bardzo poważnie.
Utrata wzroku w olbrzymiokomórkowym zapaleniu tętnic występuje u 20-50% pacjentów i jest zazwyczaj poważna. Co gorsza, jest niemal zawsze nieodwracalna, nawet po wdrożeniu leczenia. Z tego powodu szybkie rozpoznanie i pilne rozpoczęcie terapii są niezwykle istotne. Jeśli choroba nie jest leczona, drugie oko utraci wzrok w ciągu 7-10 dni u około 70% pacjentów.
Wiele osób z tą chorobą doświadcza niespecyficznych objawów przypominających grypę. Mogą to być ogólne zmęczenie, utrata apetytu, niezamierzona utrata masy ciała, gorączka niskiego stopnia, uczucie ogólnego rozbicia czy depresja. Te objawy często pojawiają się przed bardziej charakterystycznymi symptomami i mogą być mylone z innymi schorzeniami.
U pacjentów z towarzyszącą polimialgia reumatyczną występuje ból i sztywność mięśni, szczególnie w okolicy barków, szyi i bioder. Sztywność jest zazwyczaj najgorsza rano i może utrudniać wykonywanie codziennych czynności, takich jak ubieranie się czy podnoszenie rąk.
W cięższych przypadkach, gdy zapalenie obejmuje większe tętnice w całym ciele, mogą wystąpić bardziej poważne powikłania, takie jak udar mózgu, zawał serca lub uszkodzenie nerek. Inne możliwe objawy neurologiczne to drętwienie, mrowienie, utrata słuchu czy zawroty głowy.
Zapobieganie
Ponieważ dokładna przyczyna olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic nie jest znana, nie istnieją potwierdzone metody zapobiegania wystąpieniu tej choroby. Nie ma określonych zmian w stylu życia, diet czy suplementów, które mogłyby zapobiec jej rozwojowi.
Kluczową formą "zapobiegania" w przypadku tej choroby jest w rzeczywistości szybkie rozpoznanie i pilne rozpoczęcie leczenia. Zapobiega to najpoważniejszym powikłaniom, szczególnie trwałej utracie wzroku. Dlatego osoby powyżej 50. roku życia, zwłaszcza z grupy wysokiego ryzyka, powinny być świadome objawów tej choroby.
Pacjenci z rozpoznaną polimialgia reumatyczną powinni być szczególnie czujni i regularnie informować swojego lekarza o wszelkich nowych objawach, takich jak bóle głowy, zaburzenia widzenia czy ból żuchwy podczas żucia. Wczesne wykrycie rozwoju olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic u tych pacjentów może zapobiec poważnym powikłaniom.
Patofizjologia
W olbrzymiokomórkowym zapaleniu tętnic dochodzi do nieprawidłowej aktywacji układu odpornościowego, który atakuje ściany tętnic. Komórki zapalne, w tym limfocyty T, makrofagi i charakterystyczne olbrzymie komórki wielojądrowe, naciekają wszystkie warstwy ściany tętnicy. Ten naciek zapalny jest szczególnie wyraźny w środkowej warstwie ściany naczynia.
Proces zapalny prowadzi do pogrubienia wewnętrznej warstwy ściany tętnicy, co powoduje stopniowe zwężanie światła naczynia. W miarę postępu choroby światło tętnicy może się tak znacznie zwęzić, że przepływ krwi zostaje poważnie ograniczony lub całkowicie zatrzymany. To właśnie niedobór przepływu krwi jest odpowiedzialny za większość objawów choroby.
W przypadku tętnic skroniowych, które zaopatrują w krew skórę głowy, mięśnie żucia i nerw wzrokowy, zwężenie naczyń powoduje charakterystyczne objawy. Ból głowy wynika z niedokrwienia skóry głowy i tkanek w okolicy skroni. Ból żuchwy podczas żucia jest rezultatem niewystarczającego dopływu krwi do mięśni żucia, które podczas pracy potrzebują zwiększonego zaopatrzenia w tlen.
Najbardziej dramatycznym następstwem zwężenia naczyń jest uszkodzenie nerwu wzrokowego. Nerw wzrokowy wymaga stałego dopływu krwi bogatej w tlen. Gdy tętnice zaopatrujące nerw wzrokowy lub siatkówkę ulegają zwężeniu lub zablokowaniu, dochodzi do niedokrwienia tych struktur. Niedokrwienie powoduje szybkie i nieodwracalne uszkodzenie tkanki nerwowej, co prowadzi do trwałej utraty wzroku.
W niektórych przypadkach proces zapalny może prowadzić do osłabienia ściany tętnicy i rozwoju tętniaka, czyli patologicznego wybrzuszenia ściany naczynia. Tętniak stanowi poważne zagrożenie, ponieważ może pęknąć, powodując śmiertelne krwotoki wewnętrzne. Tętniaki są szczególnie niebezpieczne, gdy dotyczą aorty, największej tętnicy w organizmie.
Gdy zapalenie obejmuje większe tętnice, takie jak aorta i jej główne odgałęzienia, mogą wystąpić bardziej rozległe powikłania. Zapalenie aorty może prowadzić do jej poszerzenia i osłabienia, zwiększając ryzyko pęknięcia. Zajęcie tętnic szyjnych może prowadzić do udaru mózgu, a zajęcie tętnic wieńcowych do zawału serca.
Ogólne objawy, takie jak gorączka, zmęczenie i utrata masy ciała, są wynikiem ogólnoustrojowej reakcji zapalnej. Cytokiny i inne mediatory zapalne uwalniane podczas procesu chorobowego wpływają na cały organizm, powodując te niespecyficzne symptomy.
lightbulb Czy wiesz, że…
01Nazwa "olbrzymiokomórkowe" pochodzi od charakterystycznych dużych komórek wielojądrowych widocznych pod mikroskopem w pobranym fragmencie chorej tętnicy, a nie od rozmiaru samych naczyń krwionośnych.
02W niektórych przypadkach zgrubiałe i zapalone tętnice skroniowe są widoczne gołym okiem jako wybrzuszenia lub sznurowate struktury na skórze skroni, które można wyczuć przez dotyk.
03Mimo że choroba najczęściej dotyka tętnic w głowie, może zajmować praktycznie każdą dużą tętnicę w organizmie, w tym aortę, tętnice szyjne, tętnice kończyn górnych i dolnych oraz tętnice trzewne zaopatrujące narządy wewnętrzne.
Częste pytania
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Polska
