Ostry zawał mięśnia sercowego

Czym jest ostry zawał mięśnia sercowego?

Ostry zawał mięśnia sercowego, potocznie nazywany zawałem serca, to niezwykle niebezpieczny stan, w którym część mięśnia sercowego zaczyna umierać, ponieważ nie otrzymuje wystarczającej ilości krwi i tlenu1. Ten brak przepływu krwi może wystąpić z wielu różnych powodów, ale najczęściej jest związany z zablokowaniem jednej lub więcej tętnic wieńcowych – naczyń krwionośnych dostarczających krew do serca2.

Bez przepływu krwi dotknięty mięsień sercowy zaczyna obumierać. Jeśli przepływ krwi nie zostanie szybko przywrócony, zawał serca może spowodować trwałe uszkodzenie serca lub śmierć2. Każdego roku na całym świecie zawał dotyka około 3 milionów ludzi, a w samych Stanach Zjednoczonych dochodzi do ponad 800 000 zawałów rocznie12.

Zawał serca jest stanem wymagającym natychmiastowej pomocy medycznej. Czas ma tutaj kluczowe znaczenie – opóźnienie nawet o kilka minut może skutkować trwałym uszkodzeniem serca lub śmiercią2. Gdy część serca nie może pompować krwi z powodu obumierania tkanki, może to zakłócić pracę całego serca i zmniejszyć lub zatrzymać przepływ krwi do reszty organizmu2.

Przyczyny i mechanizm powstania

Główną przyczyną zawałów serca jest choroba wieńcowa (CAD), stan, w którym główne naczynia krwionośne zaopatrujące serce zapychają się przez nagromadzenie osadów substancji tłuszczowych3. Te osady, zwane blaszkami miażdżycowymi, składają się z cholesterolu i innych komórek, które gromadzą się w ścianach tętnic wieńcowych3.

Przed wystąpieniem zawału jedna z tych blaszek pęka (ruptura), co powoduje powstanie skrzepu krwi w miejscu pęknięcia. Skrzep może zablokować dopływ krwi do serca, wywołując zawał3. Jest to najczęstszy sposób powstawania zawału serca. W rzadszych przypadkach zawał może być spowodowany ciężkim skurczem (nagłym zwężeniem) tętnicy wieńcowej, który może zatrzymać przepływ krwi do mięśnia sercowego4.

Zawał można zdefiniować medycznie jako martwicę mięśnia sercowego (obumieranie tkanki sercowej) w sytuacji klinicznej zgodnej z niedokrwieniem mięśnia sercowego5. Do rozpoznania zawału konieczny jest wzrost stężenia biomarkerów sercowych (najlepiej troponiny sercowej) powyżej 99. percentyla górnej granicy normy oraz co najmniej jeden z następujących objawów: objawy niedokrwienia, zmiany w elektrokardiogramie (EKG) wskazujące na nowe niedokrwienie, powstanie patologicznych załamków Q, dowody obrazowe nowej utraty mięśnia sercowego lub dowody z angiografii czy autopsji na obecność zakrzepu wewnątrznaczyniowego5.

Objawy i rozpoznawanie zawału

Najważniejszym objawem zawału serca jest ból lub dyskomfort w klatce piersiowej. Większość zawałów wiąże się z dyskomfortem w środkowej części lub po lewej stronie klatki piersiowej, który trwa dłużej niż kilka minut lub który pojawia się i znika4. Dyskomfort może przypominać nieprzyjemny ucisk, ściskanie, pełność lub ból4.

Ból w klatce piersiowej często rozprzestrzenia się na inne części ciała. Może się wydawać, że ból rozprzestrzenia się z klatki piersiowej na ramiona, bark, szyję, żuchwę lub plecy2. Niektórzy pacjenci porównują to uczucie do "ciasnego paska" wokół klatki piersiowej6.

Oprócz bólu w klatce piersiowej zawał serca może powodować wiele innych objawów:

• Uczucie słabości, zawroty głowy lub omdlenie, często z występowaniem zimnych potów4
• Ból lub dyskomfort w szczęce, szyi lub plecach4
• Ból lub dyskomfort w jednym lub obu ramionach bądź barkach4
• Duszność, która często pojawia się razem z dyskomfortem w klatce piersiowej, ale może też wystąpić przed nim4
• Nudności (uczucie mdłości) lub wymioty5
• Przytłaczające uczucie niepokoju (podobne do ataku paniki)3
• Kaszel lub świszczący oddech3

Należy pamiętać, że chociaż ból w klatce piersiowej jest najczęstszym objawem, objawy mogą się różnić u poszczególnych osób. Niektórzy ludzie mogą mieć jedynie niewielki ból, podobny do niestrawności. Inne osoby mogą doświadczyć innych objawów, takich jak duszność, uczucie mdłości lub ból pleców czy szczęki bez żadnego bólu w klatce piersiowej3.

Jeśli podejrzewasz, że u Ciebie lub kogoś w Twoim otoczeniu występuje zawał serca, natychmiast zadzwoń pod numer alarmowy 112 (lub lokalny numer ratunkowy). Zawał serca jest stanem zagrożenia życia wymagającym natychmiastowej pomocy medycznej23.

Diagnostyka i badania

Aby rozpoznać zawał serca, lekarze używają kilku różnych testów diagnostycznych. Najważniejszymi badaniami są elektrokardiogram (EKG) oraz badania krwi w celu wykrycia specyficznych biomarkerów sercowych1.

Elektrokardiogram (EKG) to badanie, które rejestruje aktywność elektryczną serca. Zmiany w zapisie EKG mogą wskazywać na niedokrwienie lub zawał mięśnia sercowego5. Na podstawie obrazu EKG lekarze dzielą zawały na dwa główne typy: zawał serca z uniesieniem odcinka ST (STEMI) oraz zawał serca bez uniesienia odcinka ST (NSTEMI)5. Rozróżnienie między tymi dwoma rodzajami jest bardzo ważne, ponieważ strategie leczenia są dla nich różne5.

Badania krwi wykrywają obecność biomarkerów sercowych, szczególnie troponin sercowych (cTn). Troponiny to białka uwalniane do krwi, gdy mięsień sercowy zostaje uszkodzony5. Wzrost stężenia troponin sercowych powyżej 99. percentyla górnej granicy normy jest kluczowym elementem w rozpoznaniu zawału5.

Oprócz EKG i badań krwi mogą być stosowane różne techniki obrazowania, takie jak echokardiografia (USG serca), które mogą pokazać dowody nowej utraty mięśnia sercowego lub nieprawidłowości w ruchu ścian serca5. W niektórych przypadkach wykonuje się również koronarografię (angiografię), badanie, które pozwala zobaczyć tętnice wieńcowe i ewentualne zakrzepy wewnątrznaczyniowe5.

Leczenie i postępowanie w nagłych przypadkach

Głównym celem w leczeniu ostrego zawału mięśnia sercowego jest jak najszybsze przywrócenie przepływu krwi, aby uratować jak najwięcej zagrożonego mięśnia sercowego7. Można to osiągnąć za pomocą metod farmakologicznych lub mechanicznych.

Jeśli podejrzewasz zawał serca, czekając na przyjazd karetki, możesz pomóc osobie, rozważając podanie jej aspiryny (najlepiej 300 mg) do rozgryzienia i połknięcia, o ile osoba nie ma na nią alergii3. Aspiryna pomaga rozrzedzić krew i poprawia przepływ krwi do serca3.

W szpitalu leczenie zawału serca zależy od jego rodzaju i stopnia nasilenia3. Dwie główne strategie leczenia to:

• Leczenie farmakologiczne w celu rozpuszczenia skrzepów krwi – stosowane są leki fibrynolityczne (trombolityczne), które mogą rozpuścić zakrzep blokujący tętnicę5
• Leczenie mechaniczne w celu przywrócenia przepływu krwi do serca – obejmuje ono przezskórną interwencję wieńcową (PCI, zwykle nazywaną angioplastyką) lub, okazjonalnie, operację pomostowania tętnic wieńcowych (bypass)5

W przypadku zawału z uniesieniem odcinka ST (STEMI) konieczna jest nagła reperfuzja (przywrócenie przepływu) za pomocą leków fibrynolitycznych, przezskórnej interwencji lub, okazjonalnie, operacji pomostowania tętnic wieńcowych5. W przypadku zawału bez uniesienia odcinka ST (NSTEMI) reperfuzja następuje poprzez przezskórną interwencję lub operację pomostowania5.

Oprócz procedur przywracających przepływ krwi pacjenci otrzymują także różne leki, w tym:

• Leki przeciwpłytkowe (np. aspiryna, klopidogrel) – zapobiegają tworzeniu się nowych skrzepów5
• Leki przeciwzakrzepowe – pomagają zapobiegać krzepnięciu krwi5
• Azotany – rozszerzają naczynia krwionośne i poprawiają przepływ krwi5
• Beta-blokery – spowalniają akcję serca i zmniejszają jego obciążenie5
• Statyny – obniżają cholesterol i stabilizują blaszki miażdżycowe5

Zazwyczaj przebywasz w szpitalu przez 2 dni do tygodnia po zawale serca. Jeśli jednak wystąpią powikłania lub przeprowadzono inne procedury, takie jak operacja pomostowania, pobyt będzie prawdopodobnie dłuższy8.

Powrót do zdrowia i rehabilitacja

Powrót do zdrowia po zawale serca może potrwać kilka miesięcy i bardzo ważne jest, aby nie spieszyć się z rehabilitacją9. Proces rekonwalescencji zwykle przebiega etapami, zaczynając od szpitala, gdzie stan pacjenta może być ściśle monitorowany i oceniane są jego indywidualne potrzeby na przyszłość9.

Dwa najważniejsze cele procesu rekonwalescencji to stopniowe przywracanie sprawności fizycznej, aby można było wznowić normalne czynności (tzw. rehabilitacja kardiologiczna), oraz zmniejszenie ryzyka kolejnego zawału9.

Rehabilitacja kardiologiczna to program mający na celu pomoc w powrocie do zdrowia i powrocie do normalnego życia po niedawnym zawale serca. Jest to ważna część rekonwalescencji9. Badania wykazały, że osoby uczestniczące w rehabilitacji kardiologicznej mają mniejsze ryzyko kolejnego zawału serca i przyjęcia do szpitala. Ma ona także pozytywny wpływ na samopoczucie i jakość życia9.

Programy rehabilitacji kardiologicznej są dostępne lokalnie, często w formie cotygodniowych sesji trwających od 6 do 12 tygodni9. Większość programów obejmuje:

• Aktywność fizyczną dostosowaną do możliwości pacjenta9
• Wykłady edukacyjne na temat radzenia sobie z chorobą, przyjmowania leków i innych praktycznych porad9
• Techniki relaksacyjne i zarządzanie stresem9
• Wsparcie psychologiczne w przypadku niepokoju i obniżonego nastroju9

Podczas rekonwalescencji otrzymasz pomoc i wsparcie od różnych specjalistów opieki zdrowotnej, którzy mogą obejmować pielęgniarki, fizjoterapeutów, dietetyków, farmaceutów i specjalistów od ćwiczeń9. Ci specjaliści będą wspierać Cię fizycznie i psychicznie, aby zapewnić, że rekonwalescencja przebiega bezpiecznie i odpowiednio9.

Po zawale serca normalne jest odczuwanie strachu, depresji, zaprzeczania czy niepokoju8. Te uczucia często trwają od 2 do 6 miesięcy i mogą wpływać na zdolność do ćwiczeń, życie rodzinne i zawodowe oraz ogólną rekonwalescencję8. Pomoc lekarza lub specjalisty od zdrowia psychicznego może pomóc w radzeniu sobie z negatywnymi emocjami8.

Zapobieganie kolejnemu zawałowi

Po przebytym zawale serca zmniejszenie ryzyka kolejnego incydentu jest niezwykle ważne. Proces powrotu do zdrowia ma na celu zarówno fizyczne wzmocnienie, jak i zmniejszenie ryzyka kolejnego zawału poprzez połączenie zmian w stylu życia i farmakoterapii9.

Kluczowe zmiany w stylu życia, które mogą pomóc zapobiec kolejnemu zawałowi, obejmują:

• Rzucenie palenia – palenie tytoniu jest jednym z głównych czynników ryzyka chorób serca10
• Zdrowa dieta – dieta bogata w warzywa, owoce, pełne ziarna i niskotłuszczowe białko, przy jednoczesnym ograniczeniu tłuszczów nasyconych, soli i cukru10
• Regularna aktywność fizyczna – ćwiczenia fizyczne dostosowane do Twoich możliwości, zalecane przez zespół rehabilitacji kardiologicznej9
• Utrzymanie zdrowej wagi ciała – nadwaga lub otyłość zwiększają obciążenie serca10
• Zarządzanie stresem – techniki relaksacyjne i radzenia sobie ze stresem9
• Kontrola innych chorób – takich jak cukrzyca, wysokie ciśnienie krwi i wysoki cholesterol10

Oprócz zmian w stylu życia bardzo ważne jest regularne przyjmowanie leków przepisanych przez lekarza. Po zawale serca prawdopodobnie będziesz musiał przyjmować kilka różnych leków długoterminowo. Mogą one obejmować leki przeciwpłytkowe (takie jak aspiryna), beta-blokery, statyny, inhibitory enzymu konwertującego angiotensynę (ACE) lub blokery receptora angiotensyny (ARB)5.

Ważne jest, aby:

• Znać nazwy wszystkich przyjmowanych leków8
• Wiedzieć, jak i kiedy je przyjmować8
• Zapytać lekarza o ewentualne działania niepożądane8
• Zrozumieć, co robi każdy lek i dlaczego go przyjmujesz8
• Sporządzić listę przyjmowanych leków i nosić ją ze sobą na wypadek nagłego przypadku lub potrzeby konsultacji z innym lekarzem8

Większość osób może wrócić do pracy po zawale serca. Jak szybko możesz wrócić do pracy, zależy od Twojego stanu zdrowia, stanu serca i rodzaju wykonywanej pracy3. Regularne wizyty kontrolne u lekarza są niezbędne do monitorowania postępów w powrocie do zdrowia i dostosowywania leczenia w razie potrzeby9.

• Serce
• Mięsień sercowy
• Tętnice wieńcowe