Pobudzenie

Czym jest pobudzenie?

Pobudzenie to uczucie drażliwości, cierpienia psychicznego lub silnego niepokoju. Może wydawać się wewnętrznym napięciem, które trudno kontrolować. Często wiąże się z mimowolnymi zachowaniami, które są poza naszą kontrolą i nie mają wyraźnego celu, jak na przykład wiercenie się czy nerwowe ruchy1.

Pobudzenie może mieć różne nasilenie – od łagodnego do bardzo silnego. Może rozwijać się szybko lub stopniowo. Czasami trwa krótko, innym razem może być długotrwałe1.

Łagodne, krótkotrwałe epizody pobudzenia są normalną częścią bycia człowiekiem. Stresujące lub frustrujące sytuacje mogą sprawić, że poczujemy się pobudzeni. Jednak gdy pobudzenie zaczyna zakłócać codzienne życie, relacje z innymi ludźmi lub pracę, należy zwrócić się o pomoc do lekarza1.

Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) w Stanach Zjednoczonych opisuje pobudzenie jako albo ekstremalny niepokój połączony z emocjonalnym cierpieniem, albo nadmierną aktywność fizyczną wywołaną wewnętrznym napięciem2.

Naukowcy nie znają dokładnej przyczyny pobudzenia, ale uważają, że wiąże się ono z zaburzeniem równowagi pewnych neuroprzekaźników (substancji chemicznych przekazujących sygnały w mózgu), takich jak dopamina, serotonina i innych1.

Objawy i oznaki pobudzenia

Pobudzenie może objawiać się na wiele różnych sposobów. Oto przykłady zachowań i cech charakterystycznych dla pobudzenia1:

• Brak współpracy
• Zaciskanie pięści lub wyżymanie rąk
• Trudności z koncentracją
• Nadmierna rozmowność
• Wiercenie się (ruchy bez celu)
• Wrogość
• Wewnętrzny niepokój
• Brak kontroli impulsów
• Chodzenie tam i z powrotem
• Gwałtowne lub destrukcyjne zachowanie

Czasami ludzie wyrażają pobudzenie jako agresję. Może to być agresja słowna lub fizyczna, skierowana wobec przedmiotów lub innych osób. W niektórych przypadkach pobudzenie może prowadzić do samookaleczenia1.

Kryzys pobudzenia ma miejsce wtedy, gdy osoba jest tak pobudzona, że może stanowić zagrożenie dla siebie lub innych. W takich sytuacjach konieczna jest natychmiastowa pomoc medyczna1.

U osób z poważnymi urazami mózgu mogą występować dodatkowe oznaki pobudzenia, takie jak jęczenie lub krzyczenie, zamknięte oczy i odwrócona głowa w celu uniknięcia bodźców, szczypanie, gryzienie lub chwytanie opiekunów, kopanie i/lub szamotanie się w łóżku3.

Przyczyny pobudzenia

Pobudzenie może rozwinąć się z wielu różnych przyczyn medycznych. Może być wywoływane przez czynniki neurologiczne, infekcyjne, sercowe, oddechowe, psychiatryczne, toksyczne lub metaboliczne, endokrynologiczne oraz związane z używaniem substancji psychoaktywnych4.

Najczęstsze przyczyny pobudzenia obejmują5:

• Przyjmowanie narkotyków lub odstawienie alkoholu
• Problemy hormonalne
• Choroby psychiczne, takie jak schizofrenia, choroba afektywna dwubiegunowa lub demencja
• W rzadkich przypadkach – guz mózgu

Pobudzenie jest dość częste u osób z zaburzeniami psychicznymi. Może występować również u osób cierpiących na różne inne schorzenia5.

Przebywanie w nowym otoczeniu, zatrucie substancjami psychoaktywnymi lub zespół odstawienny, obecność alkoholu w organizmie lub stres psychologiczny mogą wywoływać pobudzenie2.

U osób z poważnym urazem mózgu pobudzenie może być wywołane przez3:

• Ból
• Niezaspokojone podstawowe potrzeby, takie jak niewłaściwa pozycja ciała lub higiena osobista
• Problemy związane z otoczeniem – zbyt dużo hałasu z telewizora czy radia, zbyt wiele próśb naraz ze strony opiekunów, zbyt wysoka temperatura w pokoju, zbyt wiele świateł
• Określone czynności lub procedury, których dana osoba nie lubi

Diagnostyka i ocena

Wczesna ocena stanu osoby z pobudzeniem powinna obejmować sprawdzenie poziomu glukozy we krwi, saturacji krwi tlenem oraz badanie toksykologiczne moczu4.

Skuteczne postępowanie wymaga ustalenia przyczyny pobudzenia i leczenia ostrych stanów medycznych, jednocześnie zapewniając bezpieczeństwo pacjenta, personelu i otoczenia. Strategie leczenia zależą od konkretnej przyczyny pobudzenia4.

Lekarze oceniają, czy pobudzenie jest problemem medycznym na podstawie tego, jak bardzo wpływa ono na codzienne życie pacjenta. Jeśli pobudzenie zakłóca życie codzienne, relacje lub pracę, należy zasięgnąć pomocy medycznej1.

Leczenie pobudzenia

Podejście do leczenia pobudzenia różni się w zależności od miejsca opieki, czynników indywidualnych pacjenta, doświadczenia lekarza oraz konkretnej przyczyny. W przeszłości osoby pobudzone były zwykle uspokajane przy użyciu więzów fizycznych, izolacji lub wysokich dawek leków przeciwpsychotycznych. Z czasem wprowadzono łagodniejsze techniki, które okazały się bardziej skuteczne2.

Podejścia bez przymusu są zazwyczaj najlepszym sposobem na złagodzenie napięcia. Jednak zdarzają się sytuacje, w których pobudzenie staje się tak ekstremalne, że konieczne jest podanie leków – niezależnie od zgody pacjenta – aby zapewnić bezpieczeństwo wszystkim2.

W leczeniu ostrego pobudzenia u pacjentów psychiatrycznych stosuje się różne leki psychotropowe i ich kombinacje. Decyzja jest zazwyczaj podejmowana na podstawie dostępności leków oraz doświadczenia klinicysty6.

Typowe leki przeciwpsychotyczne, takie jak haloperidol (stosowany samodzielnie lub w połączeniu z lekami przeciwhistaminowymi i antycholinergicznymi, jak prometazyna), benzodiazepiny (lorazepam, diazepam i midazolam) mogą być wykorzystywane w leczeniu6.

Nowe metody podawania leków obejmują wziewny proszek loksapiny oraz podskórny film deksmedetomidyny. Loksapina w dawce 10 mg wykazała większą skuteczność niż 5 mg w zmniejszaniu pobudzenia w ciągu 120 minut7.

Formulacje donosowe oferują potencjał korzystnej farmakokinetyki i szybkiego działania w połączeniu z łatwością podawania, co eliminuje potrzebę zastrzyków i jest zgodne z czynnikami zorientowanymi na pacjenta, takimi jak preferencje i samodzielne podawanie8.

Kiedy należy szukać pomocy medycznej

Należy zgłosić się do lekarza, jeśli pobudzenie pojawia się często lub bez wyraźnej przyczyny. Jest to szczególnie ważne, ponieważ pobudzenie może być objawem poważniejszego problemu zdrowotnego5.

Jeśli pobudzenie przeradza się w agresję, myśli lub zachowania samobójcze lub przemoc, należy natychmiast szukać pomocy medycznej1.

Pobudzenie, które zakłóca codzienne życie, relacje międzyludzkie lub pracę, wymaga konsultacji z lekarzem. Specjalista może pomóc w ustaleniu przyczyny i wdrożeniu odpowiedniego leczenia1.