Tętniak pęknięty

Czym jest tętniak i co się dzieje, gdy pęknie

Tętniak mózgowy to wybrzuszenie w osłabionej części ściany tętnicy w mózgu lub wokół niego. Stały napływ krwi wypycha osłabiony fragment na zewnątrz, tworząc wypukłość przypominającą bańkę lub pęcherzyk1. Gdy krew wpływa do tego wybrzuszenia, tętniak rozciąga się jeszcze bardziej. Jest to podobne do tego, jak balon staje się coraz cieńszy i bardziej podatny na pęknięcie, gdy się napełnia powietrzem1.

Tętniaki mogą wystąpić w dowolnym miejscu w mózgu, ale większość z nich tworzy się w głównych tętnicach wzdłuż podstawy czaszki1. Około 10% do 30% osób z tętniakiem mózgowym ma wiele tętniaków1.

Gdy tętniak pęknie, krew rozlewa się do otaczającej tkanki mózgowej. Takie krwawienie nazywa się krwotokiem1. Krew może wywierać dodatkowy nacisk na tkankę mózgową i powodować obrzęk mózgu1.

Pęknięty tętniak uwalnia krew do przestrzeni między mózgiem a czaszką. Ta przestrzeń jest wypełniona płynem mózgowo-rdzeniowym, który otacza i chroni mózg2. Gdy krew się rozprzestrzenia i krzepnie, drażni wyściółkę mózgu i uszkadza komórki mózgowe. Jednocześnie obszar mózgu, który wcześniej otrzymywał bogatą w tlen krew z dotkniętej tętnicy, jest teraz pozbawiony krwi, co prowadzi do udaru2.

Objawy pękniętego tętniaka

Pęknięcie tętniaka zazwyczaj powoduje ciężki ból głowy, nazywany nagłym bólem głowy (thunderclap headache), oprócz innych objawów1. Pierwszy znak pękniętego tętniaka mózgowego to zwykle bardzo silny ból głowy – najgorszy ból głowy, jaki kiedykolwiek odczuwałeś1.

Krwotok podpajęczynówkowy (SAH) jest rodzajem udaru zagrażającym życiu2. Im więcej czasu mija od pęknięcia tętniaka, tym większe prawdopodobieństwo śmierci lub niepełnosprawności1.

Typy tętniaków mózgowych

Tętniaki zwykle występują na większych naczyniach krwionośnych w miejscu, gdzie tętnica się rozgałęzia. Wyróżnia się następujące typy tętniaków2:

• Tętniak workowaty (najbardziej powszechny, zwany także „jagodowym") – tętniak wystaje z jednej strony tętnicy i ma wyraźną szyjkę u podstawy
• Tętniak wrzecionowaty – tętniak wystaje we wszystkich kierunkach i nie ma wyraźnej szyjki
• Tętniak rozwarstwiony – rozdarcie w wewnętrznej ścianie tętnicy pozwala krwi rozdzielać warstwy i gromadzić się; często spowodowane urazem

Powikłania po pęknięciu

Krwotok podpajęczynówkowy (SAH) zagraża życiu, a ryzyko śmierci wynosi 40%2. Zamknięta w sztywnej czaszce skrzepła krew i nagromadzenie płynu zwiększają ciśnienie, które może zmiażdżyć mózg o kość lub spowodować jego przesunięcie i przepuklinę. Zablokowanie normalnego przepływu płynu mózgowo-rdzeniowego może powiększyć komory mózgowe (wodogłowie), powodując zamieszanie, letarg i utratę przytomności2.

Powikłaniem występującym od 5 do 10 dni po pęknięciu tętniaka jest skurcz naczyń (wasospasm)2. Drażniące produkty rozpadu czerwonych krwinek powodują skurcz i zwężenie ścian tętnicy, zmniejszając przepływ krwi do tego obszaru mózgu i powodując wtórny udar. Im większy krwotok podpajęczynówkowy, tym wyższe ryzyko skurczu naczyń2.

Kogo dotyka problem

Szacuje się, że 6,8 miliona osób w Stanach Zjednoczonych ma niepęknięty tętniak mózgowy, czyli 1 na 50 osób3. Roczna częstość pękania wynosi około 8–10 na 100 000 osób3. Około 30 000 osób w Stanach Zjednoczonych doświadcza pęknięcia tętniaka mózgowego każdego roku. Tętniak mózgowy pęka co 18 minut3.

Rocznie na całym świecie następuje prawie 500 000 zgonów spowodowanych tętniakami mózgowymi, a połowa ofiar ma mniej niż 50 lat3.

Tętniaki mózgowe są najbardziej rozpowszechnione u osób w wieku od 35 do 60 lat, ale mogą wystąpić również u dzieci. Większość tętniaków rozwija się po 40. roku życia3. Kobiety częściej niż mężczyźni mają tętniak mózgowy (stosunek 3:2)3. Kobiety, szczególnie te po 55. roku życia, mają wyższe ryzyko pęknięcia tętniaka mózgowego niż mężczyźni (około 1,5 raza większe ryzyko)3.

Pęknięte tętniaki mózgowe są śmiertelne w około 50% przypadków. Spośród tych, którzy przeżyją, około 66% doznaje jakiegoś trwałego deficytu neurologicznego3. Około 15% osób z pękniętym tętniakiem umiera, zanim dotrze do szpitala. Większość zgonów wynika z szybkiego i masywnego uszkodzenia mózgu spowodowanego początkowym krwawieniem3.

Metody leczenia

Leczenie pękniętego tętniaka koncentruje się na zatrzymaniu krwawienia i naprawieniu tętniaka za pomocą klipsowania, zwojowania lub pomostu naczyniowego2.

Leczenie wewnątrznaczyniowe jest obecnie najczęstszym sposobem leczenia tętniaków mózgowych4. Nie wymaga znieczulenia ogólnego ani otwierania czaszki. Chirurdzy uzyskują dostęp do tętniaka za pomocą cewnika wprowadzonego do tętnic w ramieniu lub w pachwinie. Leczenie polega na wprowadzeniu małych metalowych spirali do tętniaka, zwanych zwojowaniem, lub na zastosowaniu nowszej technologii zwanej przekierowaniem przepływu. Przekierowanie przepływu to zabieg, w którym chirurdzy wprowadzają stent do tętnicy wzdłuż tętniaka, co znacznie zmniejsza, a później blokuje przepływ krwi do tętniaka4.

Operacja chirurgiczna tętniaka mózgowego jest konieczna, gdy tętniaki nie mogą być leczone metodą zwojowania lub przekierowania przepływu ze względu na ich położenie lub inne cechy4. Pacjenci przechodzą znieczulenie ogólne do tej operacji. Wykonuje się nacięcie w skórze głowy, a czaszkę otwiera się przez usunięcie bardzo małego fragmentu kości, zwanego płatem kostnym, w celu uzyskania bezpośredniego dostępu do tętniaka. Mały metalowy klips jest następnie mocowany do szyjki tętniaka, zatrzymując przepływ krwi do tętniaka. Płat kostny jest następnie ponownie mocowany, a nacięcie zamykane4.

Rokowanie i powrót do zdrowia

Rekonwalescencja po pęknięciu tętniaka mózgowego może być długotrwałym procesem. Mózg jest jednym z najbardziej odpornych organów w ciele, zdolnym do adaptacji i reorganizacji po urazie. W obszarach, gdzie uszkodzenie jest zbyt rozległe do regeneracji, mózg może przekierować funkcje, takie jak mowa lub ruch, z dotkniętego obszaru do zdrowszych regionów5.

Niestety nie ma sposobu, aby przewidzieć czas trwania lub stopień poprawy po leczeniu tętniaka mózgowego. W najlepszym przypadku pacjenci mogą mieć minimalny czas rekonwalescencji i żadne długoterminowe skutki. Z drugiej strony inni mogą stanąć przed dłuższą drogą z wyzwaniami trwającymi całe życie5. Wiele czynników wpływa na czas powrotu do zdrowia, takich jak to, czy i gdzie pękł tętniak, czy pacjent doświadczył następczych problemów medycznych (skurcz naczyń) oraz rodzaj otrzymanego leczenia medycznego5.

Powrót do zdrowia nie jest wyścigiem. Nie musisz czuć się winny, jeśli trwa to dłużej, niż myślałeś5. Mózg jest zaprojektowany do stopniowego uczenia się, poprawiając się poprzez małe dostosowania po każdym wyzwaniu. Przyjęcie tego powolnego i stałego postępu jest niezbędne – jest to normalna i pozytywna część procesu leczenia5.

Życie po pęknięciu tętniaka

Osoby, które przeżyły, mogą doświadczać zmian fizycznych, emocjonalnych i poznawczych, które mogą być niewielkie lub znaczące, krótkotrwałe lub długotrwałe6. Istnieje wiele objawów, które mogą wpływać na jakość życia i oczekiwaną długość życia osób, które przeżyły tętniaki mózgowe6.

Osoby, które przeżyły, mogą często odczuwać utratę kontroli nad swoimi emocjami, co oznacza, że mogą być skłonne do wybuchu gniewu lub frustracji w mgnieniu oka. Nie musi być żadnego racjonalnego powodu dla tych wybuchów ani znaków ostrzegawczych nadchodzącego wybuchu emocji6. Zmiany w poczuciu własnej wartości i pewności siebie z powodu nowych ograniczeń fizycznych i psychicznych są również powszechne. Ważne jest, aby rozmawiać z rodziną, lekarzem i terapeutą o tym, jak się czujesz i jak dostosować się do „nowego" siebie6.

Doświadczanie depresji i lęku po leczeniu tętniaka mózgowego może dotyczyć 1 na 5 pacjentów. Niestety często jest to niedodiagnozowane, a osoby, które przeżyły, nie wiedzą, że powinny szukać leczenia depresji, ponieważ jednocześnie radzą sobie z tyloma innymi zmianami6.

Mózg jest bardzo złożonym i skomplikowanym organem z wieloma ośrodkami i częściami kontrolującymi emocje. Tętniaki mózgowe często zakłócają te ośrodki i mogą prowadzić do uszkodzenia zwojów podstawy, które w dużym stopniu kontrolują emocje6.