Wymiotowanie to silne, wymuszone wydalanie zawartości żołądka przez usta. Większość ludzi doświadcza wymiotów w pewnym momencie życia – może to być jednorazowe zdarzenie lub nawracający problem wymagający uwagi lekarza.
Czym jest wymiotowanie?
Wymiotowanie to wymuszone wydalenie zawartości żołądka, która przesuwa się w górę przez przełyk i wydostaje na zewnątrz przez usta. Jest to odruch, czyli automatyczna reakcja organizmu, która pomaga pozbyć się potencjalnie szkodliwych substancji.
Wymiotowanie jest objawem, a nie samodzielną chorobą. Większość ludzi doświadcza wymiotów w pewnym momencie swojego życia. Może występować jako jednorazowe zdarzenie lub problem nawracający i przewlekły.
Proces wymiotowania składa się z trzech etapów. Pierwszym jest nudności – nieprzyjemne uczucie w żołądku i wrażenie, że zaraz się zwymiotuje. Drugim etapem są torsje (tzw. "suche wymioty"), podczas których mięśnie wykonują ruchy wymiotne, ale nic nie jest wydalane. Trzecim etapem jest właściwe wymiotowanie, podczas którego mięśnie górnej części układu pokarmowego odwracają swój normalny kierunek działania i silnie wypychają zawartość żołądka na zewnątrz.
Wymiotowanie należy odróżnić od regurgitacji, która jest niewymuszoną treścią żołądkową wracającą do przełyku, oraz od odbijania, które polega na wydalaniu połkniętego powietrza.
Przyczyny wymiotowania
Wymiotowanie może być spowodowane wieloma różnymi przyczynami. Najczęstsze z nich to infekcje wirusowe lub bakteryjne układu pokarmowego, zwane zapaleniem żołądka i jelit lub potocznie "żołądkową grypą".
Inne częste przyczyny obejmują zatrucia pokarmowe, działania niepożądane leków (zwłaszcza chemioterapii przeciwnowotworowej), chorobę lokomocyjną, migreny, ciążę (szczególnie poranne nudności) oraz zaburzenia psychiczne jak lęk czy bulimia.
Wymiotowania mogą być również spowodowane poważniejszymi stanami zdrowotnymi, takimi jak niedrożność jelit, zapalenie wyrostka robaczkowego (zapalenie wyrostka robaczkowego), zapalenie trzustki, kamica żółciowa (kamienie w pęcherzyku żółciowym), urazy głowy powodujące zwiększone ciśnienie w czaszce, guzy mózgu czy zespół Reye'a.
Wiele układów i procesów w organizmie może przyczynić się do wystąpienia wymiotów. Układ pokarmowy może reagować na stany zapalne lub niedrożność. Zmysły wzroku, słuchu, węchu, smaku i dotyku mogą wywoływać nudności. Silne emocje również mogą prowadzić do wymiotów. Wspomnienia i wcześniejsze doświadczenia związane z wymiotowaniem mogą zwiększać prawdopodobieństwo jego wystąpienia w podobnych sytuacjach.
Przyczyny wymiotów można podzielić na ostre (trwające do 7 dni) i przewlekłe (trwające 4 tygodnie lub dłużej). Ostre wymiotowania są zazwyczaj spowodowane infekcjami wirusowymi, zatruciami pokarmowymi, wczesnymi stanami ciąży lub działaniem leków. Przewlekłe wymiotowania mają szerszą diagnozę różnicową i mogą być związane z chorobami przewodu pokarmowego, zaburzeniami metabolicznymi, neurologicznymi lub psychiatrycznymi.
Objawy towarzyszące
Wymiotowaniu często towarzyszą nudności – nieprzyjemne uczucie w żołądku i wrażenie, że zaraz się zwymiotuje. Nudności mogą występować bez wymiotów, ale zwykle poprzedzają wymioty.
Podczas nudności mogą pojawić się inne objawy związane ze zwiększoną aktywnością przywspółczulnego układu nerwowego (część układu nerwowego kontrolująca funkcje automatyczne ciała), takie jak wzmożone pocenie się, ślinienie się, zwolnienie tętna, bladość skóry i zmniejszona częstość oddechów.
Częste wymiotowania mogą prowadzić do utraty płynów i odwodnienia (niedostatecznej ilości wody w organizmie). Objawy odwodnienia obejmują nadmierną suchość w ustach, rzadkie oddawanie moczu, ciemny kolor moczu, osłabienie oraz zawroty głowy lub uczucie słabości przy wstawaniu.
Kiedy zgłosić się do lekarza
Należy natychmiast szukać pomocy medycznej w przypadku wystąpienia objawów alarmowych. Trzeba zadzwonić na numer alarmowy, jeśli wymiotowaniu towarzyszą ból w klatce piersiowej, silny ból brzucha lub skurcze, zaburzenia widzenia, splątanie, wysoka gorączka i sztywność karku, materiał kałowy lub zapach kału w wymiocinie albo krwawienie z odbytu.
Należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza, jeśli wymiotowaniu towarzyszy ból lub silny ból głowy (szczególnie nowy typ bólu głowy), oznaki odwodnienia lub jeśli wymiociny zawierają krew, przypominają fusy z kawy lub są zielone.
Umów się na wizytę u lekarza, jeśli wymioty trwają dłużej niż 24 godziny u dorosłych, masz nawracające epizody nudności i wymiotów przez ponad miesiąc, lub jeśli występuje niewyjaśniona utrata wagi wraz z nudnościami i wymiotami.
U dzieci poniżej 2 roku życia wymioty trwające dłużej niż kilka godzin wymagają konsultacji lekarskiej. U niemowląt wymioty trwające ponad 12 godzin to powód do natychmiastowego kontaktu z lekarzem.
Jeśli wymiotowania są spowodowane zatruciem, należy natychmiast szukać pomocy medycznej.
Diagnoza i badania
Aby ustalić przyczynę wymiotów, lekarz przeprowadzi szczegółowy wywiad medyczny, zapyta o objawy i wykona badanie fizyczne. Lekarz będzie szukał oznak odwodnienia.
Ważne jest dokładne opisanie objawów towarzyszących epizodowi wymiotów, w szczególności czasu trwania, związku z posiłkami, czynników wywołujących oraz wyglądu i zawartości wymiocin.
W zależności od sytuacji mogą być zlecone różne badania diagnostyczne. Mogą to być badania krwi i moczu. U kobiet może być wykonany test ciążowy. W niektórych przypadkach konieczne mogą być badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa (CT) lub rezonans magnetyczny (MRI).
Lekarz może również zlecić badania endoskopowe, takie jak gastroskopia (badanie przełyku i żołądka za pomocą elastycznej rurki z kamerą) lub kolonoskopia (badanie jelita grubego), jeśli podejrzewa problemy z układem pokarmowym.
Leczenie
Leczenie wymiotów zależy od ich przyczyny. W wielu przypadkach, zwłaszcza gdy wymioty są spowodowane wirusem, ustępują one samoistnie bez specjalnego leczenia medycznego. Wymiotowania spowodowane wirusowym zapaleniem żołądka i jelit zazwyczaj ustępują w ciągu 2 dni.
Istnieją leki przeciwwymiotne, które mogą pomóc zmniejszyć objawy. Należą do nich antagoniści serotoniny (leki blokujące serotoninę, substancję chemiczną w mózgu) i antagoniści dopaminy (leki blokujące dopaminę, inną substancję chemiczną w mózgu). Wybór leku zależy od podejrzanej przyczyny wymiotów i mechanizmów wywołujących nudności.
W ciężkich przypadkach wymiotów może być konieczne podawanie płynów drogą dożylną (przez kroplówkę), aby zapobiec lub leczyć odwodnienie.
Leczenie niemedyczne obejmuje odpoczynek, unikanie silnych zapachów i innych czynników wywołujących, picie małych ilości przezroczystych płynów i jedzenie łagodnych pokarmów. Ważne jest unikanie tłustych, pikantnych lub słonych potraw.
Zaleca się jedzenie małych, częstych posiłków zamiast trzech dużych. Dobrze sprawdzają się suche krakersy, grzanki, kurczak lub ryba z pieczeniem, ziemniaki, makaron i ryż. Posiłki bogate w wodę, takie jak przezroczyste zupy, lody na patyku i galaretka, również mogą pomóc.
Należy unikać picia płynów podczas posiłków – lepiej pić je 30-60 minut przed lub po jedzeniu. Po jedzeniu zaleca się siedzenie przez co najmniej dwie godziny zamiast kładzenia się.
Niektóre techniki relaksacyjne, takie jak głębokie oddychanie czy aromaterapia, mogą pomóc w łagodzeniu nudności. Uciskanie punktu akupresury na wewnętrznej stronie nadgarstka może również przynieść ulgę.
Powikłania
Najczęstszym i najpoważniejszym powikłaniem częstych wymiotów jest odwodnienie. Utrata płynów i elektrolitów (minerałów w organizmie) może być niebezpieczna dla życia, jeśli nie zostanie leczona.
Innym potencjalnym powikłaniem jest aspiracja, czyli wdychanie wymiocin do płuc. Może to prowadzić do zapalenia płuc lub innych poważnych problemów z układem oddechowym.
Silne wymioty mogą spowodować pęknięcie Mallory'ego-Weissa, czyli rozdarte błony śluzowej w dolnej części przełyku lub górnej części żołądka. Może to prowadzić do krwawienia.
Częste wymiotowanie może również negatywnie wpływać na zdrowie zębów. Kwas żołądkowy w wymiocinie może uszkadzać szkliwo zębowe.
Długotrwałe wymiotowanie może prowadzić do zaburzeń równowagi elektrolitowej w organizmie, co może wpływać na pracę serca i innych narządów.
Zapobieganie
Nie wszystkie przypadki wymiotów można zapobiec, ale istnieją kroki, które można podjąć, aby zmniejszyć ryzyko. Ważne jest zachowanie higieny rąk, zwłaszcza przed przygotowywaniem jedzenia i przed jedzeniem, aby zapobiec infekcjom wirusowym i bakteryjnym.
Należy unikać pokarmów, które mogą być zepsute lub nieprawidłowo przechowywane, aby zapobiec zatrucium pokarmowym. Jedzenie powinno być dobrze ugotowane i przechowywane w odpowiedniej temperaturze.
Osoby podatne na chorobę lokomocyjną mogą przyjmować leki przeciwwymiotne przed podróżą. Dostępne są zarówno leki bez recepty, jak i leki na receptę.
Jeśli nudności są związane z ciążą, jedzenie kilku krakersów przed wstaniem z łóżka rano może pomóc.
Unikanie znanych czynników wywołujących, takich jak silne zapachy, duszne pomieszczenia, upał, wilgoć, migoczące światła czy jazda samochodem, może pomóc w zapobieganiu nudnościom i wymiotom.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Francja
