Zaburzenie dwubiegunowe to poważny stan zdrowia psychicznego, który powoduje intensywne zmiany nastroju, poziomu energii i zachowania. Choć jest to schorzenie przewlekłe, można nim skutecznie zarządzać dzięki lekom, terapii i zmianom w stylu życia.
Czym jest zaburzenie dwubiegunowe
Zaburzenie dwubiegunowe, znane wcześniej jako choroba maniakalno-depresyjna, to długotrwałe zaburzenie nastroju i stan zdrowia psychicznego, które powoduje intensywne zmiany w nastroju, poziomie energii, wzorcach myślenia i zachowaniu. Te zmiany mogą trwać godziny, dni, tygodnie lub miesiące i zakłócają zdolność wykonywania codziennych zadań.
Osoby z zaburzeniem dwubiegunowym nie zawsze znajdują się w stanie podwyższonego lub obniżonego nastroju. Doświadczają również okresów normalnego nastroju, określanych jako eutymia. Zaburzenie dwubiegunowe to przewlekły stan zdrowia, który wymaga długotrwałej opieki, ale może być skutecznie kontrolowany.
Rodzaje zaburzenia dwubiegunowego
Istnieje kilka typów zaburzenia dwubiegunowego, które różnią się charakterystyką objawów, choć wszystkie prowadzą do zmian nastroju i poziomu energii.
Zaburzenie dwubiegunowe typu I to „klasyczna" postać zaburzenia dwubiegunowego z obecnością zarówno epizodów maniakalnych, jak i depresyjnych. Aby rozpoznać zaburzenie dwubiegunowe typu I, osoba musi mieć co najmniej jeden epizod maniakalny w życiu trwający co najmniej tydzień lub wymagający hospitalizacji, z wystąpieniem lub bez wystąpienia epizodu depresyjnego.
Zaburzenie dwubiegunowe typu II obejmuje co najmniej jeden poważny epizod depresyjny i co najmniej jeden epizod hipomaniakalny – łagodniejszą formę manii, która jest mniej uciążliwa, ale nadal zauważalna. Osoby z zaburzeniem dwubiegunowym typu II nie doświadczają w pełni rozwiniętych epizodów maniakalnych.
Zaburzenie cyklotymiczne (cyklotymia) wiąże się z wieloma okresami objawów hipomaniakalnych i objawów depresyjnych trwających co najmniej dwa lata lub rok u dzieci i młodzieży. Objawy cyklotymii są łagodniejsze niż objawy w pełni rozwiniętych epizodów maniakalnych lub poważnych epizodów depresyjnych.
Objawy zaburzenia dwubiegunowego
Głównym objawem zaburzenia dwubiegunowego są ekstremalne zmiany nastroju. Osoba może przechodzić przez okresy wysokiego nastroju, określanego jako mania lub hipomania, oraz okresy niskiego nastroju, czyli depresji.
Objawy wysokiego nastroju (mania i hipomania)
Wysokie nastroje w zaburzeniu dwubiegunowym mogą być poważne (nazywane manią) lub łagodne (nazywane hipomanią). Mania to stan, w którym osoba przechodzi okres nienormalnie podwyższonego lub drażliwego nastroju, a także ekstremalne zmiany w emocjach, myślach, energii, rozmowności i poziomie aktywności.
Objawy wysokiego nastroju obejmują:
uczucie wielkiego szczęścia i podekscytowania
uczucie wielkiej drażliwości lub agresywności
posiadanie dużej energii, uczucie niepokoju lub niewielka potrzeba snu
pędzące myśli lub niemożność koncentracji
szybkie mówienie lub dużo mówienie – możesz nie mieć sensu dla innych ludzi
wysokie libido
uczucie nadmiernej pewności siebie lub skłonność do podejmowania ryzyka
bycie impulsywnym lub ekstrawaganckim, na przykład wydawanie dużych sum pieniędzy
mówienie lub robienie rzeczy, które są niegrzeczne, niewłaściwe lub nietypowe dla ciebie
słyszenie rzeczy, które nie są prawdziwe (halucynacje), wierzenie w rzeczy, które nie są prawdziwe (urojenia) lub uczucie paranoi
Osoby w stanach maniakalnych mogą angażować się w działania, które powodują im szkody fizyczne, społeczne lub finansowe, takie jak nagłe wydawanie lub przegrywanie ekstremalnych kwot pieniędzy lub lekkomyślna jazda. Czasami rozwijają również objawy psychotyczne, takie jak urojenia i halucynacje.
Objawy niskiego nastroju (depresja)
Objawy niskiego nastroju w zaburzeniu dwubiegunowym obejmują:
uczucie smutku lub przygnębienia
brak zainteresowania rzeczami, którymi zwykle się cieszysz
niska energia lub uczucie wielkiego zmęczenia
trudności ze snem lub przesypianie
jedzenie zbyt dużo lub zbyt mało
niska pewność siebie
uczucie bezwartościowości lub beznadziejności
niemożność koncentracji
unikanie spotykania się lub spędzania czasu z innymi ludźmi
myśli samobójcze lub myśli o wyrządzeniu sobie krzywdy
Te zmiany nastroju zazwyczaj trwają kilka dni lub tygodni na raz. Jeśli masz zaburzenie dwubiegunowe, zazwyczaj będziesz miał okresy, w których twój nastrój jest stabilny i nie masz żadnych objawów. Może to trwać tygodnie, miesiące lub lata.
Dodatkowe objawy
Zaburzenie dwubiegunowe ma również inne objawy poza zmianami nastroju z wysokiego na niski. Może również obejmować pobudzenie i impulsywne zachowanie. Przykłady impulsywnego zachowania mogą obejmować nadmierne wydawanie pieniędzy, nadużywanie substancji i hiperseksualność.
Zaburzenie dwubiegunowe może wpływać na sen, poczucie własnej wartości, apetyt i koncentrację. Osoby z zaburzeniem dwubiegunowym mogą również mieć problemy ze zdrowiem fizycznym, takie jak migreny, wysokie ciśnienie krwi i ataki serca.
Częstość występowania
Szacuje się, że 1 na 200 osób (czyli 37 milionów ludzi) na świecie żyje z zaburzeniem dwubiegunowym. Około 10 milionów osób w Stanach Zjednoczonych ma zaburzenie dwubiegunowe. Dotyka ono mężczyzn i kobiet w równym stopniu.
Zaburzenie dwubiegunowe wiąże się ze znaczną niepełnosprawnością i trudnościami w wielu obszarach życia. Wiele osób z zaburzeniem dwubiegunowym jest błędnie diagnozowanych lub nieleczonych i doświadcza dyskryminacji i stygmatyzacji.
Przyczyny i czynniki ryzyka
Zaburzenie dwubiegunowe może być dziedziczne. Dane pokazują, że osoby z określonymi genami mogą mieć większą szansę na rozwinięcie zaburzenia dwubiegunowego. W rzeczywistości zaburzenie dwubiegunowe jest jednym z najbardziej dziedzicznych stanów zdrowia psychicznego.
Bycie źle traktowanym w dzieciństwie to kolejny możliwy czynnik przyczyniający się do rozwoju zaburzenia dwubiegunowego w późniejszym życiu. Jest to szczególnie prawdziwe, gdy złe traktowanie obejmuje przemoc emocjonalną lub zaniedbanie.
Diagnozowanie zaburzenia dwubiegunowego
Jeśli lekarz pierwszego kontaktu uważa, że możesz mieć zaburzenie dwubiegunowe lub inny stan zdrowia psychicznego, skieruje cię do specjalisty zdrowia psychicznego (psychiatry).
Specjalista zdrowia psychicznego zapyta cię o takie rzeczy jak twoje nastroje, zachowanie, zdrowie i historia rodziny. Zaburzenie dwubiegunowe może wymagać czasu na diagnozę, ponieważ wpływa na każdego inaczej, a objawy są podobne do innych stanów zdrowia psychicznego.
Leczenie zaburzenia dwubiegunowego
Istnieje szereg skutecznych opcji opieki, które łączą leki i interwencje psychospołeczne, aby pomóc ludziom z zaburzeniem dwubiegunowym. Stan ten można kontrolować za pomocą leków, terapii rozmową, zmian w stylu życia i innych metod leczenia.
Leczenie farmakologiczne
Farmakoterapia ze stabilizatorami nastroju, takimi jak lit, leki przeciwdrgawkowe i leki przeciwpsychotyczne, jest leczeniem pierwszego rzutu, które należy kontynuować bezterminowo ze względu na ryzyko nawrotu u pacjenta.
Lit i kwas walproinowy są głównym zaleceniem podczas fazy podtrzymującej, ponieważ mają najwięcej dowodów na skuteczność. Utrzymywanie poziomu litu między 0,8-1,0 mEq/L podczas fazy podtrzymującej okazało się bardziej skuteczne.
Leki przeciwpsychotyczne są skuteczne w ostrym leczeniu manii; ich skuteczność w leczeniu depresji jest zmienna, z najwyraźniejszymi dowodami na kwetiapinę. Skuteczne terapie kombinowane w ostrej manii obejmują lit lub kwas walproinowy z kweetiapiną lub risperidonem.
Monoterapia lekami przeciwdepresyjnymi jest przeciwwskazana podczas epizodów z cechami mieszanymi, epizodów maniakalnych i w zaburzeniu dwubiegunowym typu I.
Psychoterapia
Psychoterapia jest użytecznym uzupełnieniem farmakoterapii. Mogą być stosowane terapie poznawczo-behawioralne, interpersonalne i psychodynamiczne jako uzupełnienie leków. Wspomniano, że psychoedukacja jest korzystna.
Bieżące zarządzanie
Bieżące zarządzanie obejmuje monitorowanie myśli samobójczych, zaburzeń używania substancji, przestrzegania leczenia i rozpoznawania powikłań medycznych farmakoterapii. Pacjenci i ich systemy wsparcia powinni być edukowani na temat przewlekłego charakteru tej choroby, możliwego nawrotu, skłonności samobójczych, czynników środowiskowych (np. sezonowe zmiany światła, praca zmianowa, inne zakłócenia rytmu dobowego) oraz skuteczności wczesnej interwencji w celu zmniejszenia powikłań.
Życie z zaburzeniem dwubiegunowym
Jest wiele rzeczy, które możesz zrobić, aby pomóc w zarządzaniu zaburzeniem dwubiegunowym. Wraz z wizytami u lekarza i terapeuty oraz przyjmowaniem leków, proste codzienne nawyki mogą mieć znaczenie.
Ustal harmonogram
Wiele osób z zaburzeniem dwubiegunowym uważa, że jeśli trzymają się codziennego harmonogramu, pomaga im to kontrolować nastrój. Przyzwyczajenie do regularnego snu może być szczególnie istotne dla osób z zaburzeniem dwubiegunowym.
Zwracaj uwagę na sen
To jest szczególnie ważne dla osób z zaburzeniem dwubiegunowym. Brak snu może czasami wywołać manię u osób z tym stanem. Może to również być oznaką zaostrzenia objawów. Jeśli twoje wzorce snu zaczynają się zmieniać, powiedz o tym swojemu lekarzowi lub terapeucie.
Wskazówki dotyczące snu:
Idź spać i wstawaj o tej samej porze każdego dnia
Zrelaksuj się przed snem, słuchając kojącej muzyki, czytając lub biorąc kąpiel
Nie siedź w łóżku oglądając telewizję lub przewijając telefon
Uczyń swoją sypialnię uspokajającą przestrzenią
Ćwicz
Może to poprawić twój nastrój niezależnie od tego, czy masz zaburzenie dwubiegunowe, czy nie. I prawdopodobnie będziesz też lepiej spać. Stopniowo pracuj nad ćwiczeniami przez co najmniej 30 minut dziennie przez większość dni w tygodniu.
Jedz dobrze
Dobrym pomysłem jest właściwe odżywianie się dla wszystkich, ale może być szczególnie ważne dla osób z zaburzeniem dwubiegunowym. Utrzymanie zdrowej diety może być pomocne.
Unikaj swoich wyzwalaczy
Pewne rzeczy są znane z wywoływania epizodów depresji lub manii. Niektóre wyzwalacze mogą nie być pod twoją kontrolą – na przykład śmierć ukochanej osoby, rozwód, utrata pracy, a nawet zmiana pogody. Masz większą kontrolę nad innymi wyzwalaczami, takimi jak stres, brak snu, alkohol i używanie narkotyków oraz złe odżywianie.
Ustalenie, co wywołuje twoje objawy zaburzenia dwubiegunowego, jest często procesem prób i błędów. Prowadź dziennik, notując, kiedy pojawiają się twoje objawy i co robiłeś w tym czasie. Podziel się dziennikiem z lekarzem lub terapeutą.
Wpływ na relacje
Zaburzenie dwubiegunowe może obciążać rodzinę, przyjaźnie i związki romantyczne ze względu na ekstremalne zmiany nastroju i trudności w komunikacji. Dzięki terapii możesz nauczyć się kontrolować zachowania, które wywierają stres na twój związek. Przeprowadzenie terapii z partnerem może pomóc mu zrozumieć, przez co przechodzisz i jak mogą najlepiej pomóc, oraz jak możecie współpracować.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Szwecja
