Zakażenie związane z wyrobem

Czym jest zakażenie związane z wyrobem medycznym

Zakażenie związane z wyrobem medycznym to reakcja immunologiczna organizmu na jeden lub więcej drobnoustrojów chorobotwórczych zasiedlających wszczepialne urządzenie medyczne1. Stanowi ono istotne powikłanie po chirurgicznym wszczepieniu urządzeń, które są coraz częściej stosowane w celu poprawy jakości życia i przeżywalności pacjentów.

Choć wyroby medyczne są niezbędne w opiece zdrowotnej i mogą ratować życie pacjentów, ich wszczepienie wiąże się z określonym ryzykiem, w tym możliwością wystąpienia zakażenia związanego z implantem1. Te innowacyjne urządzenia są zaprojektowane nie tylko po to, aby poprawić jakość życia pacjentów, ale również aby je ratować.

zakażenie związane z implantem, zakażenie wywołane przez wyrób medyczny, zakażenie protezy, zakażenie związane z ciałem obcym

Rozpowszechnienie i skala problemu

Ponad połowa z prawie 2 milionów zakażeń związanych z opieką zdrowotną może być przypisana wszczepialnym wyrobom medycznym1. Problem ten ma znaczną skalę - około 25% wszystkich zakażeń związanych z opieką zdrowotną stanowią zakażenia związane z wyrobami medycznymi1.

Zachorowalność i śmiertelność są różne w zależności od rodzaju zakażonego urządzenia. Ryzyko powikłań jest wyższe w przypadku zakażeń związanych z naczyniowymi wyrobami medycznymi, takimi jak rozruszniki serca czy mechaniczne zastawki serca. Najwyższa śmiertelność występuje w przypadku zapalenia wsierdzia zastawki protezowej (infekcji zastawki sztucznej serca)1.

Wskaźnik zakażeń jest wyższy w przypadku wymienianych urządzeń niż przy pierwszym wszczepieniu. Pomimo poprawy środków zapobiegawczych, zakażenia związane z wyrobami medycznymi, takimi jak wszczepiane elektroniczne urządzenia kardiologiczne, rosną w średnim tempie rocznym wynoszącym prawie 5%1.

Przyczyny zakażeń

Zakażenia związane z wyrobami medycznymi są najczęściej spowodowane przez bakterie. Zakażenia mogą wynikać z zanieczyszczenia urządzenia (na przykład podczas operacji lub urazu), zasiedlenia urządzenia wskutek bakteriemii (obecności bakterii we krwi) lub rozprzestrzenienia się z sąsiadującego zakażenia, takiego jak głębokie zakażenie tkanek1.

Najczęstszymi sprawcami zakażeń są bakterie Gram-dodatnie, zwłaszcza gatunki Staphylococcus. Należą do nich Staphylococcus aureus oraz gronkowce koagulazoujemne. Te bakterie są najbardziej powszechne w przypadku urządzeń kardiologicznych, takich jak wszczepione elektroniczne urządzenia kardiologiczne i urządzenia wspomagające komory serca1.

Patogeneza zakażeń związanych z wyrobami medycznymi zazwyczaj rozpoczyna się od przywierania drobnoustrojów do obcego materiału implantu. Następnie drobnoustroje te przechodzą złożoną przemianę, prowadzącą do utworzenia biofilmu - uporządkowanej społeczności komórek bakteryjnych otoczonych samowytworzoną macierzą polimerową1.

Biofilm i jego rola w zakażeniach

Biofilmy medyczne rozwijają się, gdy drobnoustroje nieodwracalnie przylegają do zanurzonej powierzchni i wytwarzają polimery zewnątrzkomórkowe, które ułatwiają przywieranie i stanowią macierz strukturalną. Ta powierzchnia może być materiałem nieorganicznym, nieożywionym lub żywą tkanką1.

Drobnoustroje tworzące biofilm zachowują się inaczej niż organizmy planktonowe (swobodnie pływające) pod względem tempa wzrostu i zdolności do opierania się leczeniu przeciwdrobnoustrojowemu, co stanowi problem zdrowia publicznego1. Struktura biofilmu zapewnia fizyczną barierę i zmienia właściwości fenotypowe bakterii, czyniąc je bardzo odpornymi na leczenie przeciwdrobnoustrojowe i trwale związanymi z powierzchnią1.

Biofilmy mikrobiologiczne tworzą się na lub wewnątrz wszczepialnych wyrobów medycznych, takich jak soczewki kontaktowe, cewniki żylne centralne i złącza bezigłowe, rurki dotchawicze, wkładki wewnątrzmaciczne, mechaniczne zastawki serca, rozruszniki serca, cewniki do dializy otrzewnowej, protezy stawów, rurki wentylacyjne ucha środkowego, cewniki do pęcherza moczowego i protezy głosowe1.

Objawy i rozpoznanie

Obraz kliniczny zakażeń związanych z wyrobami medycznymi może być różny - od bezobjawowych zakażeń wynikających z erozji urządzenia, po ciężką chorobę ogólnoustrojową, sepsę i wstrząs septyczny1.

Chociaż zakażenie związane z wyrobem medycznym jest zazwyczaj podejrzewane na podstawie objawów miejscowych w miejscu generatora, diagnoza może być trudna u pacjentów bez miejscowych objawów lub symptomów1. W przypadku urządzeń kardiologicznych, urządzenia te są zazwyczaj wszczepiane pod skórę w pobliżu obojczyka w małej "kieszonce". Przewody z urządzenia są prowadzone przez naczynia krwionośne do serca, gdzie mogą monitorować jego aktywność1.

Rozpoznanie jest zazwyczaj kliniczne, wspierane badaniami laboratoryjnymi i obrazowymi oraz śródoperacyjnymi dowodami zakażenia. Diagnoza jest potwierdzana przez wzrost drobnoustrojów w posiewach pobranych z urządzenia lub w jego pobliżu, lub przez dowody zakażenia w próbkach biopsyjnych1.

Metody diagnostyczne obejmują badania mikrobiologiczne i echokardiografię, a w wybranych przypadkach mogą być uzupełnione o badanie pozytonowej tomografii emisyjnej (PET) połączone z tomografią komputerową (CT)1.

Leczenie zakażeń

Leki przeciwbakteryjne mogą pomóc w opanowaniu objawów, ale jedynym sposobem na trwałe wyeliminowanie zakażenia jest usunięcie wszczepionych urządzeń1. Zakażenie związane z wyrobem medycznym wymaga wielodyscyplinarnego podejścia obejmującego usunięcie urządzenia, celowaną terapię antybiotykową i ponowne wszczepienie w razie potrzeby1.

Leczenie wymaga wielodyscyplinarnego podejścia z pomocą zespołów chirurgicznych i służb chorób zakaźnych. Obejmuje ono terapię antybiotykową i inwazyjne leczenie urządzenia (zazwyczaj jego usunięcie)1.

Leczenie można rozpocząć empirycznie przy użyciu środka przeciw gronkowcom, ale musi być kontynuowane przy użyciu celowanej terapii antybiotykowej. Profilaktyka antybiotykowa skierowana przeciwko florze gronkowcowej jest zalecana, ale związek tych zakażeń z opieką medyczną naraża pacjentów na wielolekooporne bakterie1.

Ponieważ pacjenci często polegają na tych urządzeniach, procedury usuwania i wymiany mogą być skomplikowane. Wymagają zespołu specjalistów, nowoczesnego sprzętu i długoterminowego planowania leczenia dostosowanego do każdej osoby indywidualnie1.

Zapobieganie zakażeniom

Aby lepiej zrozumieć i kontrolować biofilmy na wszczepialnych wyrobach medycznych, badacze powinni opracować niezawodne techniki pobierania próbek i pomiarów, zbadać rolę biofilmów w oporności na leki przeciwdrobnoustrojowe oraz ustalić związek między skażeniem biofilmem a zakażeniem pacjenta1.

Pomimo rozpowszechnienia zalecanych strategii zapobiegania zakażeniom urządzeń, takich jak podawanie antybiotyków przed wszczepieniem, wskaźniki zakażeń nadal rosną, powodując eskalację kosztów opieki zdrowotnej1.

Nowe środki zapobiegawcze wykorzystujące osłonki przeciwbakteryjne wyglądają obiecująco1. Kluczowe pytania pozostają w sprawie najlepszej strategii prewencji, optymalnego czasu trwania i terminu terapii antybiotykowej oraz najskuteczniejszej techniki ponownego wszczepienia.

Dla największej szansy na sukces ważne jest wczesne rozpoznanie zakażenia, a to zaczyna się od wiedzy, na co zwracać uwagę1. Niedawno opublikowano nowe badania przedstawiające ważne kroki na rzecz lepszej prewencji zakażeń urządzeń oraz dokument konsensusowy EHRA1.