Zakażenie stawu w miejscu stosowania wyrobu medycznego

Czym jest zakażenie stawu w miejscu wyrobu medycznego

Zakażenie okołoprotezowe stawu (ang. periprosthetic joint infection, PJI) to choroba wywołana przez skażenie sztucznego stawu przez drobnoustroje zakaźne, takie jak bakterie lub grzyby. Jest to jedno z najbardziej poważnych powikłań po operacjach wymiany stawów, w tym bioder, kolan, ramion, łokci, nadgarstków i kostek1.

Zakażenie może wystąpić w ranie po operacji lub głęboko wokół sztucznych implantów (metalowych i plastikowych elementów protezy). Zakażenie może rozwinąć się zarówno podczas pobytu w szpitalu, jak i po powrocie do domu2.

• Stawy biodrowe
• Stawy kolanowe
• Stawy ramienne
• Stawy łokciowe
• Nadgarstki
• Kostki

Częstotliwość występowania

W Stanach Zjednoczonych wykonuje się rocznie około 1 miliona operacji wymiany stawów biodrowych i kolanowych, a liczba ta ma się poczwórcić w ciągu najbliższych 10 do 20 lat wraz ze starzeniem się społeczeństwa3. Według statystyk opublikowanych w 2023 roku zakażenia okołoprotezowe stawów występują u około 1% do 2% osób, które przeszły operację wymiany stawu4.

Każdego roku w Stanach Zjednoczonych wykonuje się setki tysięcy operacji wymian stawów. Według American Journal of Orthopedics nawet do dwóch procent tych sztucznych stawów rozwija zakażenie1. Obecnie zakażenie okołoprotezowe jest głównym wskazaniem do ponownej operacji wymiany stawu3.

Przyczyny zakażenia

Wymiana stawu to zabieg chirurgiczny mający na celu złagodzenie bólu i poprawę ruchomości u osoby z uszkodzonymi stawami. Zespół chirurgiczny wymienia staw biodrowy, kolanowy lub ramienny na sztuczny staw4.

Zakażenia okołoprotezowe stawów mogą mieć dwa główne źródła. Pierwszym są zakażenia lokalne, które występują podczas operacji lub pochodzą z ran pooperacyjnych. Drugim są zakażenia hematogenne, w których drobnoustroje rozprzestrzeniają się poprzez krwioobieg z innych miejsc w organizmie4.

Większość zakażeń okołoprotezowych stawów jest wynikiem obecności bakterii – często Staphylococcus aureus – która jest obecna w organizmie lub wprowadzona podczas operacji. W wielu przypadkach bakterie czają się już gdzieś w organizmie, czekając na okazję, taką jak osłabiony układ odpornościowy, aby zaatakować podatne miejsca5.

Czynniki ryzyka

Osoby z określonymi schorzeniami i współistniejącymi chorobami mają wyższe ryzyko rozwoju zakażeń stawów, nawet jeśli operacja przebiegła idealnie6. Osoby z następującymi czynnikami ryzyka mogą mieć większe prawdopodobieństwo rozwoju zakażenia okołoprotezowego1:

• Cukrzyca
• Palenie tytoniu
• Otyłość
• Reumatoidalne zapalenie stawów
• Osłabiony układ odpornościowy
• Aktywne zakażenie w innym miejscu w organizmie w czasie wykonywania operacji
• Ponowna wymiana stawu
• Obecność łagodnych lub złośliwych nowotworów

Dodatkowe czynniki ryzyka to wcześniejsze zakażenie stawu, operacja trwająca kilka godzin lub długa rehabilitacja w warunkach wspólnych z innymi pacjentami75.

Rodzaje zakażeń według czasu wystąpienia

Zakażenia mogą wystąpić wczesne podczas rekonwalescencji po operacji wymiany stawu (w ciągu pierwszych dwóch miesięcy) lub znacznie później4. Zakażenie okołoprotezowe może wystąpić w dowolnym momencie od 4 tygodni do 2 lat po pierwotnej operacji wymiany stawu3.

Powierzchowne zakażenia, które dotyczą miejsca nacięcia lub rany, zwykle występują w okresie od kilku dni do trzech miesięcy po operacji. Zazwyczaj nie są poważne, ale niektóre są związane z zakażeniem rozprzestrzeniającym się do lub z protezy21.

Zakażenie tkanek otaczających protezę może wystąpić nawet do dwóch lat po operacji i może powodować znaczny ból. Zakażenie może również uszkodzić nowy staw, wymagając ponownej wymiany1.

Objawy zakażenia

Objawy zakażenia okołoprotezowego stawu mogą obejmować1:

• Ból stawu
• Obrzęk
• Zaczerwienienie
• Ciepłota w okolicy stawu
• Gorączka
• Dreszcze
• Nocne poty
• Zmęczenie
• Sztywność stawu
• Wypływ płynu z miejsca operacji

Ważne jest, aby umieć rozpoznać oznaki zakażenia i jak najszybciej zgłosić się po pomoc medyczną6.

Rozpoznanie zakażenia

Niestety, zakażenie okołoprotezowe nie jest prostą diagnozą. Nie ma jednolicie przyjętej definicji zakażenia okołoprotezowego, a jego rozpoznanie może być złożone3.

Wytyczne dotyczące praktyki klinicznej dotyczące diagnostyki i leczenia zakażenia okołoprotezowego zostały zaproponowane przez wiele organizacji, w tym przez kryteria European Bone and Joint Infection Society (EBJIS) z 2021 roku, kryteria International Consensus Meeting (ICM) z 2018 roku, wytyczne Infectious Disease Society of America (IDSA) z 2013 roku oraz kryteria Infection Society (MSIS) z 2011 roku7.

Te wytyczne podkreślają znaczenie stosowania wielodyscyplinarnego podejścia w diagnostyce zakażenia okołoprotezowego, wymagającego dowodów z badania klinicznego, wyników laboratoryjnych, identyfikacji drobnoustrojów w hodowli mikrobiologicznej, interpretacji histologicznej i śródoperacyjnych ustaleń7.

Rozpoznanie często wymaga testów laboratoryjnych i badań obrazowych, przy czym ostateczne rozpoznanie uzyskuje się poprzez badanie mikrobiologiczne dotkniętych tkanek4.

Metody leczenia

Leczenie pacjenta z zakażeniem okołoprotezowym może często wymagać kosztownych i długotrwałych pobytów w szpitalu, tygodni lub miesięcy terapii antybiotykami oraz wielu procedur chirurgicznych8.

Zakażenie okołoprotezowe ma głęboki wpływ fizyczny, społeczny i emocjonalny na dotkniętych pacjentów oraz znacznie zwiększa wydatki na opiekę zdrowotną, zachorowalność pacjentów i ogólną śmiertelność3.

Dostępnych jest wiele opcji leczenia, w tym8:

• Antybiotyki tłumiące (długotrwała terapia antybiotykami)
• Artroskopowe płukanie i oczyszczanie
• Otwarte oczyszczanie z wymianą wkładki
• Jednoczasowa reimplantacja
• Dwuczasowa reimplantacja

Leczenie zazwyczaj obejmuje kombinację antybiotyków podawanych dożylnie i interwencji chirurgicznej w celu usunięcia zakażonej tkanki. Wczesne rozpoznanie i leczenie są kluczowe dla zachowania funkcji stawu4.

Wybór metody leczenia zależy od wielu zmiennych, w tym od stanu implantu, czasu wystąpienia zakażenia, czynników związanych z pacjentem (wiek, stan zdrowia, stan immunologiczny), zjadliwości drobnoustroju wywołującego zakażenie oraz życzeń pacjenta8.

Zapobieganie zakażeniom

Chociaż nie można zagwarantować zapobiegania zakażeniom okołoprotezowym, stosowanie sterylnych technik podczas operacji i podawanie antybiotyków profilaktycznych może znacząco zmniejszyć ryzyko zakażenia4.

Lekarze stosują szereg środków ostrożności w celu zminimalizowania ryzyka zakażenia stawu, w tym6:

• Podawanie pacjentom antybiotyków zarówno przed, jak i po operacji
• Sprawne procedury chirurgiczne w celu zminimalizowania czasu spędzonego na sali operacyjnej
• Ścisłe techniki i protokoły sterylizacji dla wszystkich narzędzi operacyjnych i środowiska chirurgicznego
• Podawanie pacjentom antybiotyków przed każdą poważną pracą dentystyczną wykonywaną po wymianie stawu, w tym ekstrakcją zęba, leczeniem kanałowym itp.

Powyższe protokoły mogą znacznie zmniejszyć ryzyko zakażenia, ale nigdy nie można go wyeliminować w 100%, ponieważ istnieją czynniki zewnętrzne, których nie można kontrolować6.

Strategie prewencyjne mogą pomóc chirurgom ortopedycznym w optymalizacji warunków w celu zmniejszenia częstości występowania zakażeń miejsca operowanego i zakażeń okołoprotezowych9.