Złamanie kończyny górnej

Budowa anatomiczna kończyny górnej

Kończyna górna składa się z kilku ważnych kości, które tworzą jej strukturę i umożliwiają wykonywanie różnorodnych ruchów. Do kości kończyny górnej należą łopatka, obojczyk, kość ramieniowa (kość ramienia), kości przedramienia (kość promieniowa i łokciowa) oraz kości ręki, w tym kości nadgarstza, śródręcza i paliczków12.

Kość ramieniowa jest jedyną kością w górnej części ramienia. Rozciąga się od barku do łokcia i jest największą kością w ramieniu. Ze względu na swoją wytrzymałość, zwykle potrzeba dużej siły urazu, takiej jak poważny upadek lub wypadek samochodowy, aby ją złamać3.

Czym jest złamanie kończyny górnej

Złamanie kończyny górnej występuje wtedy, gdy dochodzi do złamania, powszechnie znanego jako pęknięcie lub przełamanie kości w kończynie górnej. Może to obejmować złamania w ręce, palcach, nadgarstku, przedramieniu, łokciu lub górnej części ramienia1.

Złamania stanowią od 6 do 7% wszystkich urazów u ludzi. Najczęstsze są złamania ręki i stopy, które występują w 60% przypadków. Drugie miejsce pod względem częstości zajmują złamania kości przedramienia i podudzia, stanowiąc 20% przypadków2.

Złamania występują w wyniku mechanicznego urazu oraz procesów patologicznych, takich jak guzy czy infekcje w kościach (np. gruźlica), które prowadzą do naruszenia integralności kości rurkowatych i płaskich2.

Rodzaje złamań

Istnieje kilka typów złamań, które mogą wystąpić w kończynie górnej. Są one klasyfikowane na podstawie kształtu lub wzoru linii złamania34:

• Złamanie poprzeczne – linia złamania przebiega jako prosta, pozioma linia przez trzon kości
• Złamanie skośne – złamanie występuje jako ukośna linia biegnąca przez trzon kości
• Złamanie spiralne – rodzaj złamania spowodowany przez siłę skręcającą, z linią złamania otaczającą kość
• Złamanie odłamkowe – ciężki rodzaj złamania, w którym kość łamie się na 3 lub więcej kawałków
• Złamanie otwarte – znane również jako złamanie złożone, które powoduje poważne uszkodzenie otaczających tkanek miękkich, ponieważ fragmenty kości przebijają się przez skórę na zewnątrz, narażając miejsce złamania na powietrze zewnętrzne. Niesie to znaczące ryzyko infekcji4
• Złamanie stresowe – nazywane również złamaniem włosowatym, pojawia się jako małe, cienkie pęknięcia w kości i występuje z powodu nadmiernego użytkowania lub zużycia

Lekarz może również sklasyfikować złamanie jako złamanie wewnątrzstawowe – przełom, który rozciąga się na staw, taki jak nadgarstek lub łokień, lub jako złamanie przemieszczone – kość pęka i nie jest już prosta, w przeciwieństwie do złamania nieprzemieszconego, gdzie kość pęka w jednym miejscu, ale pozostaje prosta1.

Przyczyny złamań kończyny górnej

Złamania kończyny górnej mogą mieć różne przyczyny. Dzielimy je na złamania urazowe i patologiczne2:

Złamania urazowe to złamania, które występują pod wpływem naprężenia mechanicznego na zdrową tkankę kostną. Do najczęstszych przyczyn należą45:

• Urazy wysokoenergetyczne, takie jak kolizje pojazdów mechanicznych lub sporty kontaktowe
• Urazy niskoenergetyczne u osób starszych, takie jak upadek z pozycji stojącej
• Wypadki z udziałem pieszych i samochodów
• Upadki z wysokości
• Bezpośredni cios w kość

Większość złamań kości ramiennej występuje w miejscu, gdzie kość ramieniowa spotyka się z barkiem. Ze względu na to, że kość ta jest tak mocna, zwykle wymaga silnej siły urazu, takiej jak poważny upadek lub wypadek samochodowy, aby ją złamać3.

Złamania patologiczne to złamania, które występują z powodu pierwotnej choroby kości, pierwotnych lub przerzutowych zmian kości spowodowanych przez guzy, gruźlicę, zapalenie kości i szpiku, kiłę, torbiele pasożytnicze oraz inne stany, takie jak choroba Gauchera, osteoporoza występująca w wyniku zaburzeń czynności przytarczyc czy długotrwałe leczenie lekami hormonalnymi. To wszystko prowadzi do zaburzenia gęstości kości2.

Objawy i rozpoznanie

Objawy złamania kości różnią się w zależności od ich ciężkości i lokalizacji. Do typowych objawów należą124:

• Ból
• Obrzęk (opuchlizna)
• Deformacja (krzywizna) – kość nie jest już prosta
• Trzeszczenie
• Patologiczny ruch (ruchy, które nie są normalne)
• Trudności w poruszaniu dotkniętym obszarem
• Utrata czucia lub siły
• Upośledzona funkcja

Diagnoza złamania kończyny górnej może obejmować1:

• Badanie fizykalne – lekarz ogląda i bada uszkodzony obszar
• Zdjęcia rentgenowskie – podstawowe badanie obrazowe umożliwiające zobaczenie struktury kości
• Tomografia komputerowa (TK) – bardziej szczegółowe badanie obrazowe
• Rezonans magnetyczny (MRI) – badanie pozwalające na ocenę tkanek miękkich oraz kości

Leczenie złamań kończyny górnej

Leczenie złamań kończyny górnej obejmuje zarówno metody niechirurgiczne, jak i chirurgiczne. Wybór metody zależy od rodzaju i ciężkości złamania4.

Pierwszym krokiem w leczeniu złamania jest złagodzenie bólu. Należy również zwrócić należytą uwagę na wszelkie dowody przemocy wobec dziecka w przypadku młodych pacjentów6.

Leczenie niechirurgiczne obejmuje takie środki jak4:

• Gips
• Szyna
• Temblak (nosidełko na ramię)
• Wyciąg

W przypadku większości złamań kości ramiennej lekarz mógł założyć gips, szynę lub temblak, aby umożliwić kości wygojenie się lub utrzymać ją w stabilnej pozycji, dopóki pacjent nie zobaczy innego lekarza7.

Leczenie chirurgiczne może być konieczne w przypadku bardziej skomplikowanych złamań i obejmuje otwartą redukcję i wewnętrzną fiksację za pomocą metalowych prętów lub płyt4. Jeśli złamiesz kość ramienną, możesz potrzebować operacji w celu naprawienia kości. Niektóre osoby mogą wyzdrowieć bez operacji i potrzebują tylko szyny, gipsu lub temblaka3.

Cele leczenia to doprowadzenie do wygojenia złamania i zachowanie funkcji zranionej kończyny. Należy również wziąć pod uwagę wzrost, który jeszcze ma nastąpić w pozostałym okresie rozwoju szkieletu, zwłaszcza u dzieci i młodzieży6.

Proces powrotu do zdrowia

Powrót do zdrowia po złamaniu kończyny górnej może zająć tygodnie lub miesiące. Sposób gojenia zależy od tego, jak poważne jest złamanie i czy wystąpiły inne urazy37.

Najlepiej gojesz się, gdy dobrze się o siebie troszczysz. Jedz różnorodne zdrowe pokarmy i nie pal papierosów. Opieka następcza jest kluczową częścią leczenia i bezpieczeństwa7.

Fizjoterapia jest niezbędna do odzyskania zdolności poruszania ramieniem. Będziesz potrzebować terapii fizycznej, aby odzyskać zdolność poruszania ramieniem. Typowy czas powrotu do zdrowia dla złamania kości ramiennej może się różnić w zależności od ciężkości złamania i ogólnego stanu zdrowia. Generalnie możesz oczekiwać, że początkowa faza gojenia zajmie około 6-8 tygodni34.

W tym czasie twoje ciało ciężko pracuje, aby naprawić kość i niezwykle ważne jest, aby dokładnie przestrzegać instrukcji lekarza i fizjoterapeuty. Pełne odzyskanie sił i ruchomości może zająć kilka miesięcy. Fizjoterapia odgrywa znaczącą rolę w tej fazie, pomagając ci odbudować siłę, poprawić elastyczność i zapewnić prawidłowe gojenie4.

Ważne zalecenia podczas powrotu do zdrowia7:

• Przykładaj lód lub zimny okład na ramię na 10 do 20 minut na raz. Staraj się robić to co 1 do 2 godzin przez następne 3 dni (gdy nie śpisz)
• Utrzymuj gips lub szynę w suchym stanie
• Stosuj się do instrukcji dotyczących poruszania ramieniem i wykonywania ćwiczeń, aby utrzymać ramię silne
• Często poruszaj palcami i nadgarstkiem, aby zmniejszyć obrzęk i sztywność
• Bezpiecznie stosuj leki. Przyjmuj leki przeciwbólowe dokładnie zgodnie z zaleceniem

Powrót do aktywności będzie lepszy, jeśli będziesz przestrzegać zaleceń lekarza i pozostaniesz tak aktywny, jak to możliwe. Możesz potrzebować robić rzeczy inaczej przez jakiś czas, ale korzyści z pozostania aktywnym są ogromne. Zbudujesz siłę i ochronisz kości przed osłabieniem8.