Złamanie kości udowej

Czym jest kość udowa i jak wygląda jej złamanie

Kość udowa, zwana także kością udową (łac. femur), to kość nogi znajdująca się pomiędzy biodrem a kolanem1. Jest to najdłuższa, najcięższa i najsilniejsza kość w ludzkim ciele2. Jej wyjątkowa budowa umożliwia stanie i chodzenie, a także może wytrzymać nawet trzydziestokrotność masy ciała3.

Długa, prosta część kości udowej nazywana jest trzonem kości udowej. Kiedy dochodzi do pęknięcia w dowolnym miejscu wzdłuż tej długości kości, mówimy o złamaniu trzonu kości udowej1. Ze względu na wyjątkową wytrzymałość tej kości, jej złamanie zazwyczaj wymaga działania bardzo dużej siły2.

Rodzaje złamań kości udowej

Złamania kości udowej można klasyfikować według miejsca, w którym nastąpiło pęknięcie. Istnieją trzy główne rodzaje takich złamań4:

• Złamanie bliższe kości udowej (złamanie biodra) – występuje w górnej części kości udowej, w pobliżu stawu biodrowego
• Złamanie trzonu kości udowej – dotyczy długiej, prostej środkowej części kości, biegnącej od poniżej biodra do miejsca, gdzie kość zaczyna się rozszerzać w okolicy kolana1
• Złamanie dalsze kości udowej – występuje w dolnej części kości udowej, tuż powyżej stawu kolanowego

Złamanie dalsze kości udowej dotyczy dolnej części kości, która rozszerza się jak odwrócony lejek, a jej dolny koniec pokryty jest gładką chrząstką stawową, która chroni i amortyzuje kość podczas ruchu. Tego typu złamanie może obejmować powierzchnię chrząstki stawowej kolana i prowadzić do zapalenia stawów5.

Przyczyny złamań kości udowej

Ponieważ kość udowa jest tak silna, zazwyczaj potrzeba bardzo dużej siły, aby ją złamać. Najczęstszą przyczyną złamań kości udowej są wypadki samochodowe1. Większość osób łamie kość udową w wyniku wypadku samochodowego, upadku lub postrzału2.

Złamania kości udowej często wiążą się z urazami o wysokiej energii, takimi jak wypadki drogowe, upadki z dużej wysokości lub szybkie aktywności sportowe, takie jak jazda na nartach czy rowerze6. Osoby ze złamaną kością udową często mają także inne obrażenia, a niektóre z nich mogą być bardzo poważne lub nawet zagrażające życiu6.

Ludzie w wieku 65 lat i starsi mają zwiększone ryzyko złamań kości, w tym kości udowej, po upadku ze stojącej pozycji2. U osób starszych nawet zwykły upadek z pozycji stojącej może spowodować złamanie, ponieważ kości z wiekiem stają się słabsze i bardziej kruche5.

Złamania kości udowej mogą być także spowodowane urazami o wysokiej energii, takimi jak upadek z wysokości. Pacjenci z osteoporozą (chorobą powodującą osłabienie kości), guzem kości lub zakażeniami, a także z historią wymiany stawu kolanowego są bardziej narażeni na złamania kości udowej5.

Objawy złamań kości udowej

Jeśli doszło do upadku lub urazu, następujące objawy mogą wskazywać na złamanie kości udowej2:

• Odczuwasz bardzo silny ból
• Nie możesz obciążać zranionej nogi
• Kawałki kości udowej przebijają skórę i krwawisz
• Czujesz, jak kawałki kości uciskają skórę, nie przebijając jej
• Wokół uda występuje obrzęk i tkliwość
• Nie jesteś w stanie poruszać zranioną nogą
• Uszkodzona noga może wyglądać na krótszą niż druga noga i może być skrzywiona

Złamanie kości udowej powoduje, że noga wygląda na zgiętą lub zwiotczałą. Nie można na niej chodzić, dlatego potrzebna jest karetka pogotowia6. Czasami ratownicy medyczni lub osoby udzielające pierwszej pomocy założą tymczasową ortezę, pasy lub poduszki wokół nogi, aby ją unieruchomić i zmniejszyć ból6.

Złamana kość udowa jest bardzo bolesna. Lekarz prowadzący zapewni leki przeciwbólowe jako część leczenia2.

Dlaczego złamanie kości udowej jest poważnym urazem

Jeśli dojdzie do złamania kości udowej, mogą wystąpić następujące powikłania2:

• Utrata krwi – jeśli złamanie przebije skórę, możesz stracić dużo krwi. Możesz stracić więcej krwi, jeśli złamanie przebije skórę, niż gdy tego nie robi
• Wstrząs – możesz wejść w stan wstrząsu
• Złamanie biodra – jeśli złamiesz górną część kości udowej, możesz uszkodzić biodro. Jest to częsty problem u osób z osteoporozą
• Uszkodzenie kolana – jeśli złamiesz część kości udowej tuż powyżej kolana, możesz uszkodzić kolano. Jest to częsty problem u osób z osteoporozą lub u osób, które miały wymianę stawu kolanowego

Złamanie może również uszkodzić mięśnie, ścięgna, więzadła i nerwy nogi3. Kość udowa ma w pobliżu główne tętnice, które mogą zostać uszkodzone w wyniku złamania, prowadząc do poważnego krwawienia lub zakrzepów krwi3.

Gdy złamanie kości udowej pozostaje nieleczone, może to oznaczać, że kość w ogóle się nie zagoi. W rezultacie obrzęk, tkliwość i ból będą się z czasem nasilać. Dlatego należy szukać pomocy u doświadczonych specjalistów ortopedycznych nie tylko w celu natychmiastowego leczenia, ale także aby zapobiec powikłaniom3.

Leczenie złamań kości udowej

Po przybyciu do szpitala lekarze przeprowadzą kompleksowe badanie pod kątem innych obrażeń i wykonają zdjęcia rentgenowskie. Mogą również potrzebować tomografii komputerowej (CT), aby sprawdzić, czy nie ma innych obrażeń6.

Złamania kości udowej prawie zawsze wymagają leczenia chirurgicznego6. Ten rodzaj złamanej nogi prawie zawsze jest leczony operacyjnie1. Jeśli lekarze nie mogą od razu przeprowadzić operacji, mogą umieścić „szpilkę trakcyjną" w nodze, aby pomóc utrzymać kość w prawidłowym ułożeniu. Wkładają szpilkę przy łóżku pacjenta, stosując miejscowe znieczulenie6.

Najczęstszym sposobem naprawy złamanej kości udowej jest włożenie metalowego pręta do środka kości. Pręt i śruby utrzymują złamaną kość na miejscu, aż się zagoi. Pacjent może być w stanie obciążać nogę zaraz po operacji, ale zależy to od chirurga6.

Inne metody leczenia obejmują użycie metalowej płytki i śrub lub stabilizatora zewnętrznego do utrzymania kości na miejscu. Te opcje są stosowane, gdy nie można umieścić pręta wewnątrz kości6.

Podczas operacji, która nazywana jest otwartą repozycją i wewnętrznym unieruchomieniem (ORIF), chirurg wykonuje nacięcie w skórze, aby następnie wyrównać złamaną kość. Następnie chirurg używa specjalnych metalowych urządzeń, zwanych stabilizatorami wewnętrznymi, aby utrzymać kości na miejscu podczas gojenia7.

W najczęstszej operacji naprawy złamania kości udowej chirurg wkłada pręt lub duży gwóźdź do środka kości. Ten pręt pomaga podtrzymać kość, aż się zagoi. Chirurg może również umieścić płytkę obok kości, która jest przymocowana śrubami7.

Przez większość czasu pręty i płytki używane do wspomagania gojenia kości nie będą musiały być usuwane w późniejszej operacji7.

Rekonwalescencja i czas gojenia

Złamana kość udowa może zająć miesiące na wygojenie2. Większość osób pozostanie w szpitalu przez kilka dni po operacji6. Rekonwalescencja najczęściej trwa od 4 do 6 miesięcy7.

Długość okresu rekonwalescencji zależy od tego, jak poważne jest złamanie, czy występują rany skórne i jak poważne one są. Rekonwalescencja zależy również od tego, czy nerwy i naczynia krwionośne zostały uszkodzone oraz od rodzaju zastosowanego leczenia7.

Prawdopodobnie będziesz nosić ortezę kolana lub immobilizator (urządzenie unieruchamiające) przez jakiś czas po operacji. To utrzymuje kolano wyprostowane, aby umożliwić zagojenie się nacięcia bez rozdarcia i chroni kość8. Podczas pierwszej wizyty pooperacyjnej przejdziesz na ortezę kolanową z zawiasem, która pozwala na zginanie kolana. Będziesz ją nosić przez 4 tygodnie8.

Fizjoterapia jest ważną częścią leczenia. Fizjoterapeuci są częścią zespołu pracowników służby zdrowia, którzy pomagają osobom wyzdrowieć po złamaniach kości udowej9. Fizjoterapia może odbywać się w szpitalu, w wykwalifikowanym ośrodku pielęgniarskim, w domu pacjenta lub w przychodni fizjoterapeutycznej9.

Fizjoterapeuci są ekspertami od ruchu. Poprawiają jakość życia poprzez bezpośrednią opiekę, edukację pacjentów i przepisany ruch. Możesz skontaktować się bezpośrednio z fizjoterapeutą w celu oceny10.

Będziesz miał wizyty kontrolne u chirurga lub jego asystenta lekarskiego w 10-14 dni po operacji. Zazwyczaj wizyta ta jest umawiana podczas planowania operacji. Będziesz widziany po 2 tygodniach, 6 tygodniach i 3 miesiącach od operacji, gdzie lekarz zbada cię i wykonane zostaną zdjęcia rentgenowskie w celu monitorowania gojenia kości8.