W skrócie
Pertussis filamentous haemagglutinin (FHA) to białko pochodzące z bakterii Bordetella pertussis, stosowane jako kluczowy składnik bezkomórkowych szczepionek przeciw krztuścowi. Wchodzi w skład dopuszczonych do obrotu szczepionek skojarzonych, takich jak Infanrix hexa i Boostrix, które chronią przed krztuścem i innymi zakażeniami.
Najważniejsze informacje
- Pertussis filamentous haemagglutinin to antygen białkowy pochodzący z Bordetella pertussis, bakterii wywołującej krztusiec.
- Jest składnikiem dopuszczonych do obrotu szczepionek skojarzonych, w tym Infanrix hexa i Boostrix, a nie samodzielnym lekiem.
- W sześciu rekordach rejestru szczepionki zawierające FHA występują jako interwencje pomocnicze w 3 badaniach oraz jako produkt testowany w 1 badaniu.
- Największe badanie ze szczepionką zawierającą FHA objęło 750 uczestników w badaniu fazy 2 pięciowalentnej szczepionki przeciw meningokokom.
- Badanie fazy 3 dotyczące szczepienia ciężarnych przeciw krztuścowi w Finlandii objęło 138 uczestniczek i mierzyło stężenia przeciwciał IgG przeciw toksynie krztuścowej.
- FHA podaje się w postaci zawiesiny do wstrzykiwań we wstrzyknięciu domięśniowym, zwykle w dawce 0,5 ml.
Czym jest pertussis filamentous haemagglutinin?
Pertussis filamentous haemagglutinin (FHA) to białko powierzchniowe Bordetella pertussis, które pomaga bakteriom przylegać do komórek dróg oddechowych. W bezkomórkowych szczepionkach przeciw krztuścowi FHA jest jednym z oczyszczonych antygenów prezentowanych układowi odpornościowemu, obok toksoidu krztuścowego, a w niektórych produktach także pertaktyny. Informacja o produkcie Światowej Organizacji Zdrowia dla szczepionki Boostrix podaje zawartość FHA wynoszącą 8 mikrogramów na dawkę 0,5 ml, zaadsorbowanego na wodorotlenku glinu.
W dostarczonych rekordach rejestru FHA wchodzi w skład stałych produktów złożonych, w tym Infanrix hexa, Hexyon i Tetravac. Występuje jako interwencja pomocnicza w 3 badaniach, jako produkt testowany w 1 badaniu oraz jako placebo w 1 badaniu.
Jak działa pertussis filamentous haemagglutinin?
FHA działa jako antygen szczepionkowy: po wstrzyknięciu uczy układ odpornościowy rozpoznawać prawdziwą bakterię. Badanie na myszach wykazało, że donosowe podanie FHA w połączeniu z rekombinowaną toksyną krztuścową indukowało zarówno ogólnoustrojową odpowiedź przeciwciał (IgG w surowicy), jak i odpowiedź śluzówkową (wydzielnicze IgA w popłuczynach płucnych i nosowych). Odpowiedź śluzówkowa była znacznie silniejsza, gdy jako nośnik zastosowano chitozan, w porównaniu z samym FHA i toksyną krztuścową. W zarejestrowanych szczepionkach FHA jest zaadsorbowany na wodorotlenku glinu, który działa jako adiuwant wzmacniający odpowiedź immunologiczną.
W jakich chorobach jest stosowany lub badany?
- Krztusiec (koklusz) — szczepionki zawierające FHA są dopuszczone do szczepień przypominających przeciw krztuścowi od czwartego roku życia oraz do szczepienia ciężarnych w celu ochrony noworodków.
- Błonica — szczepionki skojarzone zawierające FHA chronią również przed toksoidem błoniczym.
- Tężec — te same szczepionki skojarzone zawierają toksoid tężcowy.
- Choroba meningokokowa — w rejestrze szczepionki zawierające FHA są stosowane jako produkty pomocnicze lub porównawcze w badaniach szczepionek przeciw meningokokom.
Jak podaje się pertussis filamentous haemagglutinin?
FHA podaje się jako część szczepionki skojarzonej w postaci zawiesiny do wstrzykiwań, we wstrzyknięciu domięśniowym. Informacja o produkcie Boostrix określa głębokie wstrzyknięcie domięśniowe, najlepiej w mięsień naramienny ramienia, w pojedynczej dawce 0,5 ml do szczepienia przypominającego. W rekordach badań droga podania jest wymieniona jako podanie domięśniowe lub wstrzyknięcie domięśniowe; jeden rekord wymienia również podanie dożylne, co odzwierciedla zakres produktów w rekordach złożonych, a nie sam składnik FHA.
Co wykazują badania kliniczne?
Sześć rekordów rejestru nie dotyczy badań samego FHA; są to badania, w których szczepionki skojarzone zawierające FHA występują jako produkty pomocnicze lub porównawcze. Badania dotyczą innych produktów eksperymentalnych, w tym pięciowalentnych szczepionek przeciw meningokokom, schematu szczepienia ciężarnych przeciw krztuścowi, leczenia uogólnionej miastenii, terapii genowej zespołu hiper-IgM sprzężonego z chromosomem X oraz inhibitora dopełniacza w chorobie nerek. Szczepionki zawierające FHA są stosowane w celu zapewnienia standardowej ochrony szczepiennej lub jako szczepionki porównawcze w tych projektach badawczych.
Badania obejmują fazy od 1 do 3. Największe to badanie fazy 2 eksperymentalnej pięciowalentnej szczepionki meningokokowej ABCYW z udziałem 750 uczestników, w którym Infanrix hexa i Hexyon służą jako szczepionki porównawcze. Badanie fazy 3 dotyczące szczepienia ciężarnych przeciw krztuścowi w Finlandii objęło 138 uczestniczek i mierzyło stężenia przeciwciał IgG swoistych dla toksyny krztuścowej u dzieci w wieku czterech lat.
W których badaniach stosowano szczepionki zawierające FHA?
| Identyfikator badania | Faza | Choroba | Status | Uczestnicy |
|---|---|---|---|---|
| NCT05082285 | Faza 1 | Zakażenia meningokokowe | Zakończone | 703 |
| 2023-510465-10-00 | Faza 2 | Szczepienie przeciw meningokokom | Zatwierdzone | 750 |
| 2024-510787-23-00 | Faza 3 | Krztusiec | Zakończone | 138 |
| 2025-522406-20-00 | Faza 1 | Miastenia uogólniona i oczna | Zatwierdzone | 135 |
| 2025-524635-39-00 | Faza 1/2 | Zespół hiper-IgM sprzężony z chromosomem X typu 1 | Zatwierdzone | 6 |
| NCT06989359 | Faza 2 | Choroba nerek zależna od dopełniacza | Zatwierdzone | 45 |
Jakie działania niepożądane są znane?
Informacja o produkcie WHO dla szczepionki Boostrix nie wymienia działań niepożądanych w dostarczonym fragmencie, ale zaznacza, że szczepionka może zawierać śladowe ilości formaldehydu stosowanego w procesie produkcji, i zaleca, aby nie podawać jej w przypadku zaobserwowania obcych cząstek stałych lub zmiany wyglądu fizycznego. Rekordy badań opisują monitorowanie oczekiwanych zdarzeń w miejscu podania i zdarzeń ogólnoustrojowych w ciągu 7 dni po szczepieniu, nieoczekiwanych zdarzeń niepożądanych, zdarzeń niepożądanych wymagających pomocy medycznej, poważnych zdarzeń niepożądanych oraz zdarzeń niepożądanych o szczególnym znaczeniu.