Choroba Erdheima-Chestera

Czym jest choroba Erdheima-Chestera?

Choroba Erdheima-Chestera to rzadkie schorzenie krwi, które może wpływać na różne narządy w organizmie. Należy do grupy rzadkich zaburzeń zwanych histiocytozami – stanów, w których dochodzi do nieprawidłowego wzrostu liczby określonych komórek odpornościowych zwanych histiocytami.1

Histiocyty są ważną częścią układu odpornościowego. Zwykle znajdują się w wielu częściach ciała, w tym w szpiku kostnym, krwioobiegu, skórze, płucach, śledzionie i wątrobie. Normalnie pomagają organizmowi w zwalczaniu infekcji i urazów, niszcząc obce substancje i chroniąc przed zakażeniami.12

W przypadku choroby Erdheima-Chestera histiocyty zaczynają się niekontrolowanie rozrastać. Nadmiar tych komórek może przemieszczać się do różnych części ciała, gdzie normalnie nie występują, tworząc guzy. Histiocyty atakują tkanki i powodują ich uszkodzenie, co prowadzi do stanu zapalnego. W efekcie narządy i tkanki w całym organizmie mogą stać się pogrubione, zagęszczone i pokryte bliznami, co określa się jako włóknienie. To uszkodzenie tkanek może prowadzić do niewydolności narządów.13

W 2016 roku Światowa Organizacja Zdrowia zdefiniowała chorobę Erdheima-Chestera jako powoli rozwijający się nowotwór krwi, który może mieć swoje źródło w szpiku kostnym lub komórkach prekursorowych. Było to związane z odkryciem zmian w DNA powodujących raka, zwłaszcza mutacji w genach BRAF i innych, w próbkach biopsyjnych pobranych od większości pacjentów. Wcześniej schorzenie było uważane za chorobę zapalną lub autoimmunologiczną.42

Jak często występuje to schorzenie?

Choroba Erdheima-Chestera jest niezwykle rzadka. Od czasu jej odkrycia w 1930 roku zgłoszono na całym świecie jedynie około 800 przypadków, chociaż według nowszych danych liczba ta wzrosła do około 1500 przypadków. Prawdopodobnie schorzenie jest niedodiagnozowane, ponieważ obecnie nie ma ogólnych wytycznych dotyczących sprawozdawczości, które poszczególne kraje wykorzystywałyby do śledzenia diagnoz.12

Choroba najczęściej występuje u osób w średnim wieku, chociaż w rzadkich przypadkach zdiagnozowano ją również u dzieci. Średni wiek w momencie rozpoznania w Stanach Zjednoczonych wynosi 46 lat, podczas gdy średnia wieku w większości badań to około 50 lat. Schorzenie częściej dotyka mężczyzn, którzy stanowią od 70% do 75% wszystkich diagnoz.142

Objawy choroby

Choroba Erdheima-Chestera wpływa na każdego pacjenta inaczej. Objawy różnią się w zależności od tego, które części ciała mają nadmiar histiocytów i które układy organizmu są dotknięte. W niektórych przypadkach choroba jest bezobjawowa, co oznacza, że w ogóle nie wywołuje żadnych objawów. W takiej sytuacji lekarz może zauważyć oznaki choroby przypadkowo podczas badań wykonywanych z innych powodów.1

Choroba może przebiegać od całkowicie bezobjawowej formy do postaci zagrażającej życiu, w zależności od nasilenia. Najbardziej typowym objawem jest ból kości, szczególnie długich kości nóg wokół kolan oraz kości w górnej części ramion. Jest to spowodowane nieprawidłowym wzrostem gęstości kości, znanym jako osteoskleroza. Ból jest zazwyczaj łagodny, ale uporczywy.43

Uszkodzenie przysadki mózgowej, struktury u podstawy mózgu wytwarzającej różne hormony, może prowadzić do problemów hormonalnych. Jednym z nich jest stan zwany moczówką prostą, który prowadzi do nadmiernego oddawania moczu. Nieprawidłowo wysokie ciśnienie płynu mózgowo-rdzeniowego wewnątrz czaszki, spowodowane gromadzeniem się histiocytów w mózgu, może powodować bóle głowy, napady padaczkowe, upośledzenie funkcji poznawczych lub problemy z ruchem czy czuciem.3

Osoby z tą chorobą mogą również doświadczać duszności oraz problemów z sercem lub nerkami. Do innych objawów należą: wystające gałki oczne (wytrzeszcz), zmiany skórne oraz niemożność poczęcia dziecka (niepłodność). Mogą również wystąpić niespecyficzne objawy, takie jak gorączka, nocne poty, zmęczenie, osłabienie i utrata wagi.35

Ze względu na to, że komórki chorobotwórcze mogą zajmować dowolny układ narządowy ciała od głowy do stóp, choroba może wywoływać bardzo szeroki zakres objawów. Najczęściej dotknięte są długie kości nóg w okolicy kolan, ale zaangażowanie może obejmować przestrzeń zaotrzewnową, skórę, oczy i powieki, płuca, mózg, serce, nerki oraz przysadkę mózgową.25

Metody leczenia

Obecnie dostępne metody leczenia choroby Erdheima-Chestera obejmują terapię celowaną, immunoterapię oraz chemioterapię. Wybór leczenia zależy od nasilenia choroby, zajętych narządów oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta.1

Terapia celowana wykorzystuje leki, które atakują specyficzne zmiany genetyczne w komórkach nowotworowych, takie jak mutacje w genie BRAF. Immunoterapia pomaga układowi odpornościowemu w walce z chorobą, podczas gdy chemioterapia używa leków do niszczenia szybko dzielących się komórek.1

Jednym z badanych podejść terapeutycznych jest zastosowanie leku o nazwie kladrybina. To podejście uznawane jest za racjonalne w leczeniu choroby Erdheima-Chestera ze względu na mechanizm działania tego leku na komórki układu odpornościowego.6

Historia odkrycia

Pierwsze dwa przypadki choroby zostały opisane przez naukowców Jakoba Erdheima i Williama Chestera w 1930 roku. Od tego czasu schorzenie nosi nazwę od nazwisk tych dwóch badaczy.2

W 1972 roku doktor Ronald Jaffe opisał trzeci przypadek i zaproponował nazwę "choroba Erdheima-Chestera". Przez wiele lat schorzenie było klasyfikowane jako choroba zapalna lub autoimmunologiczna. Dopiero w 2016 roku, po odkryciu mutacji genetycznych w próbkach od większości pacjentów, Światowa Organizacja Zdrowia oficjalnie uznała je za rodzaj nowotworów krwi.2

Świadomość na temat tego schorzenia znacznie wzrosła w ostatnich latach, co przyczyniło się do zwiększenia liczby rozpoznawanych przypadków. Obecnie na całym świecie zgłoszono około 1500 przypadków, w tym mniej niż 20 przypadków pediatrycznych.42