Hiperlipidemia typu IIa

Czym jest hiperlipidemia typu IIa

Hiperlipidemia typu IIa to schorzenie genetyczne przekazywane w rodzinach, które wpływa na sposób, w jaki organizm przetwarza tłuszcze, czyli lipidy. Osoby z tym schorzeniem mają bardzo wysoki poziom specyficznego rodzaju cholesterolu znanego jako cholesterol lipoprotein o niskiej gęstości (LDL-C), często nazywany „złym cholesterolem". Wysokie poziomy cholesterolu wynikają z mutacji genowej i mogą prowadzić do wczesnego rozwoju chorób serca1.

Hiperlipidemia typu IIa charakteryzuje się znacznie podwyższonym poziomem cholesterolu LDL, który prowadzi do odkładania blaszek miażdżycowych w tętnicach wieńcowych i początkowej części aorty już w młodym wieku. To zwiększa ryzyko przedwczesnych incydentów sercowo-naczyniowych, takich jak dusznica bolesna (ból w klatce piersiowej) i zawał mięśnia sercowego (atak serca), podczas gdy udar występuje rzadziej2.

Wiele przypadków rodzinnej hipercholesterolemii pozostaje niezauważonych i nie jest skutecznie leczonych. Dlatego tak istotne jest wczesne rozpoznanie i leczenie tego schorzenia, aby zapobiec przedwczesnym zgonom1.

Przyczyny i mechanizm dziedziczenia

Hiperlipidemia typu IIa dziedziczy się w sposób autosomalny dominujący, co oznacza, że średnio 50% dzieci chorego rodzica odziedziczy tę chorobę3. Osoby, które dziedziczą tę chorobę od obojga rodziców, zazwyczaj rozwijają ją w dzieciństwie i mają znacznie cięższy przebieg1.

Zaburzenia genetyczne prowadzące do wysokich poziomów cholesterolu LDL są najczęściej spowodowane zmianami w genie receptora LDL (LDLR), znanymi jako „klasyczna rodzinna hipercholesterolemia", które odpowiadają za 80-90% przypadków. W niektórych rzadszych przypadkach mutacje w genach APOB i PCSK9 mogą również prowadzić do wysokiego cholesterolu i są również dziedziczone w sposób dominujący1.

Osoby z hiperlipidemią typu IIa mają wadliwe lub nieobecne receptory LDL, co oznacza, że nie mogą usuwać cholesterolu LDL z osocza krwi, powodując wzrost poziomu LDL. Gen APOB jest odpowiedzialny za tworzenie głównego białka w cząsteczkach LDL, które łączy się z receptorem LDLR. Każda mutacja tutaj może skutkować wadliwym białkiem ApoB-100, prowadząc do słabej interakcji między cząsteczkami LDL a receptorem LDLR, co z kolei powoduje upośledzone usuwanie cholesterolu13.

Objawy i rozpoznanie

Osoby z rodzinną hipercholesterolemią mogą rozwinąć widoczne zewnętrzne objawy związane z odkładaniem się cholesterolu w różnych częściach ciała. Żółtaki (złogi cholesterolu w ścięgnach) mogą być widoczne w ścięgnach Achillesa lub ścięgnach rąk i pogarszają się z wiekiem w wyniku ekstremalnie wysokich poziomów cholesterolu. Żółtaki płaskie (żółtawe, woskowate złogi) mogą pojawiać się wokół powiek2.

Osoby z rodzinną hipercholesterolemią mogą rozwinąć łuk starczy rogówki (biały, szary lub niebieski nieprzezroczysty pierścień na brzegu rogówki wynikający z odkładania się cholesterolu) w młodszym wieku niż osoby bez tego schorzenia2.

Osoby z cięższym fenotypem, często w wyniku mutacji odziedziczonych od obojga rodziców, mogą prezentować bardzo znaczne podwyższenie cholesterolu LDL (powyżej 500 mg/dL), wczesny początek choroby wieńcowej (CAD; pojawiającej się już w dzieciństwie u niektórych osób) i zwapniałą chorobę zastawki aortalnej2.

Hiperlipidemia często nie powoduje bezpośrednich objawów. Zbyt wysoki poziom cholesterolu (200 mg/dL do 239 mg/dL to wartość graniczna, a 240 mg/dL to wysoka wartość) nie jest zdrowy, ponieważ może tworzyć blokady w tętnicach, gdzie krew przepływa po całym ciele. To uszkadza narządy, które nie otrzymują wystarczającej ilości krwi z tętnic4.

Badania diagnostyczne

Rozpoznanie rodzinnej hipercholesterolemii opiera się na wysokim poziomie cholesterolu LDL w surowicy krwi. Poziom cholesterolu LDL graniczny to 130 mg/dL do 159 mg/dL, a wysoki to wartości powyżej tego zakresu4.

Badanie krwi jest podstawowym narzędziem diagnostycznym używanym do oceny poziomu lipidów we krwi. Lekarze zalecają wykonanie profilu lipidowego, który mierzy różne rodzaje cholesterolu i triglicerydów we krwi. Odpowiedź pacjenta na leczenie mierzy się po 6 tygodniach do 6 miesięcy, w zależności od czynników ryzyka sercowo-naczyniowego pacjenta5.

Dostępnych jest 63 testów genetycznych dla tego schorzenia, w tym testy biochemiczne genetyki, testy enzymatyczne oraz testy genetyki molekularnej2.

Gdy zostanie zdiagnozowana jedna osoba z tym schorzeniem, ważne jest, aby wszyscy członkowie rodziny zostali przebadani pod kątem rodzinnej hipercholesterolemii3.

Leczenie i zarządzanie chorobą

Leczenie hiperlipidemii typu IIa wymaga długoterminowego, kompleksowego podejścia. Ogólnie rzecz biorąc, modyfikacje stylu życia (takie jak rzucenie palenia, dieta, ćwiczenia, redukcja wagi) są wprowadzane przed jakąkolwiek terapią farmakologiczną w leczeniu pierwotnych i wtórnych zaburzeń lipidowych, szczególnie u pacjentów bezobjawowych5.

Powikłania i rokowanie

Hipercholesterolemia może prowadzić do miażdżycy, która może zwiększyć ryzyko ostrych incydentów wieńcowych. Zły cholesterol (LDL) jest najbardziej niebezpiecznym typem, ponieważ powoduje gromadzenie się stwardniałych złogów cholesterolu (blaszek miażdżycowych) wewnątrz naczyń krwionośnych. To utrudnia przepływ krwi, narażając na ryzyko udaru lub zawału serca49.

Sama blaszka może ulec podrażnieniu lub zapaleniu, co może spowodować utworzenie się zakrzepu wokół niej. Może to spowodować udar lub zawał serca w zależności od miejsca, w którym znajduje się blokada4.

Osoby z rodzinną hipercholesterolemią mają znacznie większe ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych we wcześniejszym wieku; dlatego wczesne wykrycie i leczenie są niezbędne, aby zmniejszyć liczbę incydentów sercowo-naczyniowych i przedwczesnych zgonów7.

Hiperlipidemia jest chorobą, którą można leczyć, ale często jest to schorzenie trwające całe życie. Trzeba będzie uważać na to, co się je, i może być konieczne przyjmowanie leków przez wiele lat. Zarządzanie cholesterolem to wysiłek długoterminowy410.