Łuszczyca

Czym jest łuszczyca?

Łuszczyca to choroba autoimmunologiczna, która powoduje zapalenie w skórze. Choroba autoimmunologiczna oznacza, że układ odpornościowy organizmu przez pomyłkę atakuje zdrowe komórki skóry1. W efekcie na skórze pojawiają się zgrubienia przykryte łuskami, które nazywane są blaskami lub płytkami1.

Jest to przewlekła choroba skóry, co oznacza, że może nagle się zaostrzać i nie ma na nią całkowitego wyleczenia1. Łuszczyca występuje u około 2 na 100 osób w Wielkiej Brytanii1. Szacuje się, że na całym świecie około 60 milionów ludzi ma łuszczycę, a w Wielkiej Brytanii choroba ta dotyka 1,52% ogólnej populacji1.

Komórki skóry normalnie wytwarzane są w najgłębszej warstwie skóry i stopniowo przesuwają się na powierzchnię, gdzie obumierają i złuszczają się. Cały ten proces zwykle trwa około 3 do 4 tygodni. Jednak u osób z łuszczycą proces ten zajmuje tylko około 3 do 7 dni11. W rezultacie komórki, które nie są w pełni dojrzałe, szybko gromadzą się na powierzchni skóry, tworząc łuszczące się, pokryte łuskami plamy1.

Choroba może rozpocząć się w każdym wieku, ale najczęściej rozwija się u dorosłych w wieku od 20 do 30 lat oraz od 50 do 60 lat1. Dotyczy ona zarówno mężczyzn, jak i kobiet w równym stopniu1.

Typy łuszczycy

Istnieje kilka rodzajów łuszczycy. Każdy z nich ma nieco inne objawy i może występować w różnych miejscach na ciele1.

Łuszczyca plackowata jest najczęstszym rodzajem łuszczycy. Około 80% do 90% osób z łuszczycą ma łuszczycę plackowatą1. Charakteryzuje się grubymi obszarami przebarwionej skóry pokrytymi łuskami, które nazywane są płytkami lub blakami1.

Łuszczyca odwrócona pojawia się w fałdach skóry. Powoduje powstanie cienkich płytek bez łusek1.

Łuszczyca kropelkowata może pojawić się po bólu gardła wywołanym przez infekcję paciorkowcową. Wygląda jak małe, czerwone, kroplowate łuszczące się plamki i często dotyka dzieci oraz młodych dorosłych1.

Łuszczyca krostkowa charakteryzuje się małymi krostami wypełnionymi ropą na wierzchu płytek1.

Łuszczyca erytrodermiczna to ciężka postać łuszczycy, która obejmuje duży obszar skóry (ponad 90%). Powoduje rozległe przebarwienia skóry i złuszczanie się naskórka1.

Łuszczyca łojotokowa zazwyczaj pojawia się na twarzy i skórze głowy jako krostki i płytki z tłustą, żółtą łuską. Jest to połączenie łuszczycy i łojotokowego zapalenia skóry1.

Łuszczyca paznokci powoduje przebarwienia skóry, wgłębienia i zmiany w paznokciach rąk i nóg1.

Możliwe jest posiadanie więcej niż jednego typu łuszczycy w tym samym czasie oraz więcej niż jednego typu w ciągu życia1.

Objawy łuszczycy

Łuszczyca objawia się różnymi symptomami na skórze. Na jasnej skórze kaukaskiej płytki zazwyczaj pojawiają się jako uniesione, czerwone plamy pokryte srebrzystobiałym nagromadzeniem martwych komórek skóry lub łuskami. Na skórze ciemniejszej płytki mogą wyglądać ciemniej i mieć bardziej fioletowy lub szaroszary kolor lub ciemniejszy brązowy odcień1. Na brązowej, czarnej i białej skórze plamy mogą wyglądać różowo lub czerwono, a łuski biało lub srebrzyście. Na brązowej i czarnej skórze plamy mogą również wyglądać fioletowo lub ciemnobrązowo, a łuski mogą wyglądać szaro1.

Objawy łuszczycy obejmują:

• czerwone, brązowe lub fioletowe plamy na skórze
• plamy grubej, uniesionej skóry (płytki lub blaszki)
• świąd
• podrażnienie, pieczenie lub kłucie
• krostki lub pęcherze
• suchą skórę, która może pękać lub krwawić
• zmiany w paznokciach
• łuszczenie się martwej skóry1

Objawy często rozpoczynają się między 15 a 25 rokiem życia, ale mogą rozpocząć się w każdym wieku1.

Łuszczyca może pojawić się w dowolnym miejscu na ciele. Płytki mogą obejmować kilka małych planek lub dotykać dużych obszarów. Możliwe jest występowanie łuszczycy i łusek w więcej niż jednym miejscu na ciele w tym samym czasie1. Najczęstsze miejsca występowania to:

• łokcie
• kolana
• skóra głowy
• dolna część pleców
• twarz
• stopy
• ręce
• paznokcie
• fałdy skóry (w tym okolice narządów płciowych)11

Nasilenie łuszczycy bardzo się różni u różnych osób. U niektórych jest to tylko niewielkie podrażnienie, ale u innych może mieć duży wpływ na jakość życia1. Dla niektórych choroba jest niewielkim problemem, ale dla innych łuszczyca znacząco wpływa na ich życie1.

Przyczyny i czynniki wyzwalające

Przyczyna łuszczycy nie jest do końca poznana. Uważa się, że jest ona spowodowana problemem z układem odpornościowym11. Układ odpornościowy jest obroną organizmu przed chorobami i pomaga zwalczać infekcje. Jednym z głównych typów komórek używanych przez układ odpornościowy są komórki T1.

Komórki T normalnie przemieszczają się po organizmie, aby wykrywać i zwalczać najeźdźców, takich jak bakterie. Ale u osób z łuszczycą zaczynają one przez pomyłkę atakować zdrowe komórki skóry1. To powoduje, że najgłębsza warstwa skóry produkuje nowe komórki skóry szybciej niż zwykle, wyzwalając układ odpornościowy do wytwarzania większej liczby komórek T1.

Nie wiadomo dokładnie, co powoduje ten problem z układem odpornościowym, chociaż pewną rolę mogą odgrywać określone geny i czynniki środowiskowe1. Łuszczyca występuje w rodzinach, więc możesz mieć większe prawdopodobieństwo zachorowania na łuszczycę, jeśli masz bliskiego krewnego z tą chorobą1. Badania wykazały, że wiele różnych genów jest powiązanych z rozwojem łuszczycy i prawdopodobne jest, że różne kombinacje genów mogą czynić ludzi bardziej podatnymi na chorobę1. Jednak samo posiadanie tych genów niekoniecznie oznacza, że rozwiniesz łuszczycę1.

U wielu osób objawy łuszczycy rozpoczynają się lub pogarszają z powodu określonego zdarzenia, zwanego czynnikiem wyzwalającym1. Typowe czynniki wyzwalające łuszczycę obejmują:

• uszkodzenie skóry, takie jak skaleczenie, zadrapanie, ukąszenie owada lub oparzenie słoneczne
• picie nadmiernej ilości alkoholu
• palenie
• stres
• zmiany hormonalne, szczególnie u kobiet – na przykład podczas dojrzewania i menopauzy
• niektóre leki – takie jak lit, niektóre leki przeciwmalaryczne, leki przeciwzapalne, w tym ibuprofen, oraz inhibitory ACE (stosowane do leczenia wysokiego ciśnienia krwi)
• infekcje gardła – u niektórych osób, zwykle dzieci i młodych dorosłych, postać łuszczycy zwana łuszczycą kropelkowatą rozwija się po paciorkowcowej infekcji gardła
• inne zaburzenia immunologiczne, takie jak HIV, które powodują zaostrzenie łuszczycy1

Choroba nie jest zaraźliwa, więc nie można jej przenieść z osoby na osobę11.

Rozpoznanie choroby

Lekarz może często rozpoznać łuszczycę na podstawie wyglądu skóry1. W większości przypadków diagnoza jest głównie kliniczna, a biopsja skóry (pobranie małej próbki skóry do badania pod mikroskopem) jest rzadko wymagana11.

Możesz zostać skierowany do specjalisty w diagnozowaniu i leczeniu schorzeń skóry (dermatologa), jeśli lekarz nie jest pewien diagnozy lub jeśli stan jest ciężki1.

Jeśli lekarz podejrzewa, że masz łuszczycowe zapalenie stawów, które jest czasami powikłaniem łuszczycy, możesz zostać skierowany do lekarza specjalizującego się w zapaleniu stawów (reumatologa)1. Możesz mieć wykonane badania krwi, aby wykluczyć inne schorzenia, takie jak reumatoidalne zapalenie stawów, i mogą być wykonane prześwietlenia dotkniętych stawów1.

Leczenie

Leczenie łuszczycy zazwyczaj pomaga utrzymać chorobę pod kontrolą. Większość osób może być leczona przez lekarza rodzinnego1. Chociaż nie ma wyleczenia, leczenie łuszczycy może pomóc w zarządzaniu objawami1.

Leczenie jest ustalane na podstawie typu i nasilenia łuszczycy oraz obszaru zajętej skóry. Lekarz prawdopodobnie zacznie od łagodnego leczenia, takiego jak kremy aplikowane na skórę, a następnie przejdzie do silniejszych metod leczenia, jeśli to konieczne1.

Dostępny jest szeroki zakres metod leczenia łuszczycy, ale określenie najskuteczniejszej może być trudne1. Różne typy leczenia są często stosowane w połączeniu1. Leczenia dzielą się na trzy kategorie:

Leczenie miejscowe to kremy i maści aplikowane na skórę. Są one zazwyczaj stosowane w łagodnych do umiarkowanych przypadkach łuszczycy1. Leki miejscowe mogą pomóc złagodzić i nawilżyć skórę, zmniejszyć zapalenie i spowolnić produkcję nadmiaru komórek skóry związanych z łuszczycą1. Obejmują one:

• emolienty – środki nawilżające stosowane bezpośrednio na skórę, aby zmniejszyć utratę wody1
• kremy lub maści steroidowe (miejscowe kortykosteroidy) – często stosowane do leczenia łagodnej do umiarkowanej łuszczycy1
• analogi witaminy D i kortykosteroidy1

Fototerapia oznacza naświetlanie skóry określonymi typami światła ultrafioletowego11. Fototerapia pomaga oczyścić skórę. Metody fototerapii obejmują wąskopasmowe promieniowanie ultrafioletowe B (NB-UVB) oraz psoralen i promieniowanie ultrafioletowe A (PUVA)1.

Leki ogólnoustrojowe to leki przyjmowane doustnie lub przez zastrzyk. Działają w całym organizmie1. Są one stosowane do leczenia cięższych przypadków łuszczycy lub gdy leczenie miejscowe i fototerapia nie były skuteczne1. Badania krwi są stosowane do monitorowania działań niepożądanych, które mogą być poważne1.

Lekarz może przepisać specjalne kremy lub maści na łuszczycę1. Twoje leczenie łuszczycy może wymagać regularnego przeglądu1.

Choroby towarzyszące

Jako choroba ogólnoustrojowego zapalenia, łuszczyca jest związana z wieloma chorobami współistniejącymi (innymi chorobami występującymi jednocześnie)11. Osoby z łuszczycą są bardziej narażone na niektóre powiązane schorzenia1.

Łuszczycowe zapalenie stawów to schorzenie stawów, które może być niezwykle bolesne. Około jedna na trzy osoby z łuszczycą rozwija również łuszczycowe zapalenie stawów11. Ta choroba może powodować ciężki ból i niepełnosprawność. Jednym z największych problemów jest to, że łuszczycowe zapalenie stawów jest często błędnie diagnozowane lub diagnozowane późno1.

Osoby z łuszczycą są bardziej narażone na:

• choroby sercowo-naczyniowe (choroby serca)11
• depresję i inne problemy ze zdrowiem psychicznym1
• choroby metaboliczne, takie jak cukrzyca typu 21
• choroby wątroby1
• nowotwory1

Skojarzenie łuszczycy z tymi schorzeniami wymaga holistycznego i multidyscyplinarnego podejścia do opieki1.

Życie z łuszczycą

Chociaż łuszczyca jest dla niektórych osób jedynie niewielkim podrażnieniem, może znacząco wpływać na jakość życia tych bardziej dotkniętych chorobą1. Poza fizycznymi wymiarami choroby, łuszczyca ma rozległy wpływ emocjonalny i psychospołeczny na pacjentów, wpływając na funkcjonowanie społeczne i relacje międzyludzkie1. Świąd i wygląd łuszczycy mogą przeszkadzać w życiu, czy to w pracy, w szkole, w ciąży, czy w związku romantycznym1.

Opieka własna jest istotną częścią codziennego życia. Polega na wzięciu odpowiedzialności za własne zdrowie i dobre samopoczucie, przy wsparciu osób zaangażowanych w opiekę1. Opieka własna obejmuje utrzymywanie kondycji i zdrowej wagi, dbanie o dobre zdrowie fizyczne i psychiczne, zapobieganie chorobom lub wypadkom oraz skuteczniejszą opiekę nad drobnymi chorobami i stanami przewlekłymi1.

Jeśli masz łuszczycę, następujące porady mogą być pomocne:

Utrzymuj regularne leczenie. Ważne jest stosowanie leczenia zgodnie z zaleceniami, nawet jeśli łuszczyca się poprawia. Ciągłe leczenie może pomóc zapobiec zaostrzeniom1.

Nawilżaj skórę. Sucha skóra pogarsza podrażnienie i świąd. Zaraz po kąpieli lub prysznicu osusz się delikatnie ręcznikiem – nie pocieraj – a następnie nałóż gruby krem lub balsam, aby zatrzymać wodę w skórze1.

Zdrowa dieta i styl życia. Lekarz może zasugerować pewne zmiany w stylu życia, aby pomóc zmniejszyć objawy, w tym zaprzestanie palenia, ograniczenie alkoholu oraz utratę wagi, jeśli masz nadwagę lub otyłość1. Chociaż istnieje niewiele dowodów naukowych na poparcie poglądu, że dieta może wpływać na łuszczycę, niektóre osoby z łuszczycą zgłosiły poprawę objawów dzięki diecie przeciwzapalnej1.

Regularne ćwiczenia. Regularne ćwiczenia i zdrowa dieta są zalecane dla wszystkich, nie tylko dla osób z łuszczycą, ponieważ mogą pomóc w zapobieganiu wielu problemom zdrowotnym. Regularne ćwiczenia i zdrowa dieta mogą również złagodzić stres, co może poprawić łuszczycę1.

Unikaj czynników wyzwalających. Poznanie swoich czynników wyzwalających może pomóc uniknąć zaostrzenia1. Typowe czynniki wyzwalające obejmują stres, uszkodzenia skóry, niektóre leki oraz infekcje gardła.

Zarządzaj stresem. Stres jest częstym czynnikiem wyzwalającym zaostrzenie łuszczycy. Stres może również nasilać świąd. To sprawia, że zarządzanie stresem jest szczególnie ważną umiejętnością dla osób z łuszczycą1. Rozważ następujące sposoby, w jakie niektóre osoby z łuszczycą skutecznie redukują stres w swoim życiu: medytacja, ćwiczenia (skonsultuj się z lekarzem przed rozpoczęciem nowej rutyny ćwiczeń), uzyskanie pomocy z zewnątrz1.

Dbaj o zdrowie psychiczne. Jeśli zmagasz się z codziennym życiem z łuszczycą, skonsultuj się z lekarzem1. Łuszczyca może sprawić, że poczujesz się odizolowany, ale nie jesteś sam – inne osoby przechodzą przez to, przez co ty przechodzisz teraz, i prosperują1.