W skrócie

Nietrzymanie stolca to stan, w którym osoba nie może kontrolować wypróżnień, co prowadzi do niezamierzonego wycieku kału lub gazów. Problem ten dotyka około 2-10% populacji, szczególnie kobiety i osoby starsze, ale z powodu wstydu wiele osób nie zgłasza się po pomoc, choć istnieją skuteczne metody leczenia.

Czym jest nietrzymanie stolca?

Nietrzymanie stolca, zwane również nietrzymaniem jelitowym, to stan, w którym osoba traci kontrolę nad wypróżnianiem. Oznacza to, że płynny lub stały stolec wycieka bez możliwości powstrzymania go. Problem może dotyczyć również gazów - niektóre osoby nie są w stanie kontrolować ich oddawania.

Jest to schorzenie powszechniejsze, niż się wydaje. Badania populacyjne pokazują, że dotyczy około 2,2% ogólnej populacji. Inne źródła wskazują, że problem dotyka aż 10% kobiet. Szacuje się, że około 9% kobiet żyjących w społeczeństwie i aż 45% przebywających w domach opieki doświadcza przypadkowego wycieku stolca.

Nietrzymanie stolca jest bardziej powszechne u kobiet oraz osób starszych. Wiele osób nie zgłasza tego problemu lekarzowi z powodu wstydu, dlatego prawdziwa częstość występowania może być jeszcze wyższa.

Prawidłowe trzymanie stolca to skomplikowany proces. Mięśnie dna miednicy, odbytnicy (ostatniej części jelita grubego, która przechowuje stolec) i zwieraczy odbytu (okrągłych mięśni wokół odbytu) muszą działać prawidłowo, aby zatrzymać stolec i w odpowiednim momencie go uwolnić. Nerwy muszą współpracować z tymi mięśniami, aby ciało wiedziało, kiedy nadszedł czas na wypróżnienie. Wreszcie osoba musi być fizycznie w stanie dotrzeć do toalety na czas.

Rodzaje nietrzymania stolca

Wyróżnia się dwa główne typy nietrzymania stolca:

Nietrzymanie parciowe - osoba czuje potrzebę wypróżnienia, ale nie jest w stanie na czas dotrzeć do toalety, co prowadzi do zabrudzenia się. Jest to najczęstszy typ. Zwykle wiąże się z problemami z mięśniami kontrolującymi wypróżnienia.
Nietrzymanie bierne - odbytnica rozciągnęła się maksymalnie, aby pomieścić stolec, ale ciało nie rejestruje potrzeby wypróżnienia. W tej sytuacji osoba wypróżnia się nie zdając sobie z tego sprawy. Ten typ zwykle wiąże się z problemami nerwów.

Objawy nietrzymania stolca

Objawy nietrzymania stolca mogą się różnić u poszczególnych osób. Najczęstsze objawy to:

Wyciek stolca bez możliwości jego powstrzymania
Uczucie nagłej potrzeby wypróżnienia, ale niemożność dotarcia do toalety na czas
Niemożność całkowitego oczyszczenia się po wypróżnieniu
Smugi lub plamy stolca na bieliźnie

Inne objawy mogą obejmować:

Niemożność kontrolowania gazów
Pilną potrzebę lub niemożność opóźnienia wypróżnienia
Wyciek lub rozmazywanie stolca bez świadomości

Nietrzymanie stolca może być łagodne, objawiające się niewielkim wyciekiem podczas oddawania gazów, lub poważne, prowadzące do niezamierzonego oddawania stałego stolca.

Przyczyny nietrzymania stolca

Nietrzymanie stolca występuje, gdy zwieracz odbytu i mięśnie dna miednicy nie funkcjonują prawidłowo. Zwieracz odbytu to okrągły mięsień otaczający kanał odbytu, a mięśnie dna miednicy tworzą pętlę wokół niego. Oba te elementy pomagają kontrolować stolec i gazy. Uszkodzenie tych mięśni zwykle następuje podczas porodu, starzenia się lub w wyniku innych stanów wpływających na konsystencję stolca.

Czasami uszkodzenia zwieracza odbytu są rozpoznawane bezpośrednio po porodzie. Jednak często nie są one tak oczywiste i stają się problemem dopiero w późniejszym życiu. Wiele kobiet może doświadczać nietrzymania stolca z powodu utraty siły mięśni wraz z wiekiem.

Najczęstsze czynniki ryzyka

Do najczęstszych czynników ryzyka nietrzymania stolca należą:

Choroby zapalne jelit (takie jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego lub choroba Leśniowskiego-Crohna)
Przewlekła biegunka
Wcześniejsze operacje okrężnicy lub odbytu
Radioterapia miednicy z powodu raka
Wypadanie odbytnicy (stan, w którym odbytnica wypada przez odbyt)
Pęknięcia krocza podczas porodu

Poród drogami natury jest istotnym czynnikiem ryzyka, szczególnie gdy używa się kleszczy podczas porodu. Uszkodzenie może dotyczyć mięśni lub nerwów, które pomagają im funkcjonować, co prowadzi do upośledzenia mechanizmu kontroli stolca.

Mechanizm trzymania stolca

Prawidłowe trzymanie stolca to złożony proces obejmujący współpracę odbytnicy, wewnętrznego i zewnętrznego kompleksu zwieraczy odbytu, dna miednicy oraz powiązanych szlaków nerwowych ruchowych i czuciowych. Szlaki nerwowe mogą obejmować lokalne sploty nerwowe w ścianie odbytnicy, receptory czuciowe w dnie miednicy i wyściółce kanału odbytu, regionalne odruchy rdzeniowe oraz ośrodki kontrolne w mózgu, które pozwalają na opóźnienie wypróżnienia do momentu, gdy warunki społeczne na to pozwolą.

Jak rozpoznaje się nietrzymanie stolca?

Jeśli lekarz podejrzewa nietrzymanie stolca, przeprowadza następujące działania:

Rozmawia z pacjentem o objawach
Może przeprowadzić badanie przez dotyk brzucha
Może wykonać badanie palcem przez odbyt (lekarz zakłada rękawiczki)
Może poprosić o dostarczenie próbki stolca

Lekarz może skierować pacjenta do specjalisty w celu przeprowadzenia dodatkowych badań, takich jak:

Badania krwi
Kolonoskopia - badanie sprawdzające wnętrze jelit za pomocą cienkiej, elastycznej rurki z małą kamerą
Badanie ultrasonograficzne

Pierwszym krokiem w leczeniu nietrzymania stolca jest wizyta u lekarza. Lekarz porozmawiaz pacjentem o przyczynach nietrzymania stolca i sposobach ich leczenia.

Leczenie nietrzymania stolca

Leczenie nietrzymania stolca zależy od przyczyny objawów i ich nasilenia. Proste metody leczenia - takie jak zmiany w diecie, leki, trening jelit i ćwiczenia mięśni - mogą poprawić stan.

Leczenie u lekarza pierwszego kontaktu

Lekarz może zalecić:

Przegląd diety i przyjmowanych leków
Leki zmniejszające częstość wypróżnień, takie jak loperamid, lub leki zmiękczające stolec (środki przeczyszczające)
Produkty pomagające w nietrzymaniu stolca, takie jak majtki dla osób z nietrzymaniem lub wkładki do ubrania lub na łóżko
Zatyczki, które wkłada się do odbytu, aby zapobiec wyciekowi (zatyczki odbytowe) - lekarz wyjaśni, jak ich używać
Produkty chroniące skórę, takie jak kremy lub maści barierowe - lekarz może również udzielić porad, jak utrzymać skórę w czystości

Jeśli te metody nie pomogą, lekarz może skierować pacjenta do specjalistycznego ośrodka.

Leczenie w specjalistycznym ośrodku

Specjalistyczny ośrodek zajmujący się nietrzymaniem może:

Przejrzeć dietę i przyjmowane leki
Zalecić ćwiczenia wzmacniające dno miednicy i mięśnie wokół odbytu (biofeedback)
Zalecić techniki pomagające całkowicie opróżnić jelita i wypracować kontrolowaną rutynę wypróżniania (trening jelit)

Biofeedback to technika, która pomaga pacjentom nauczyć się lepiej kontrolować mięśnie zwieraczy. Jest to pomocne w leczeniu łagodnego nietrzymania.

Leczenie zachowawcze

Celem leczenia zachowawczego jest zmniejszenie częstości wypróżnień i poprawa konsystencji stolca. Należy ustalić regularny schemat wypróżnień, w tym codzienne przyjmowanie środków przeczyszczających.

Dla pacjentów z rzadkimi, małymi objętościami stolca przydatne są środki zwiększające objętość, ponieważ uformowany stolec jest łatwiejszy do kontrolowania niż płynny. Można przyjmować metylocelulozę lub babkę płesznik codziennie. Dodatkowe utwardzenie stolca można uzyskać poprzez ograniczenie płynów przy przyjmowaniu środka zwiększającego objętość.

Leczenie chirurgiczne

Operacja może być rozważana, jeśli inne metody leczenia nie przyniosły efektu lub jeśli objawy są bardzo poważne. Standardowym leczeniem chirurgicznym nietrzymania stolca pozostaje bezpośrednia naprawa zwieracza z nakładającą się zwieraczoplastyką.

Nowsze techniki obejmują:

Stymulację nerwów krzyżowych
Wstrzykiwanie syntetycznych materiałów
Energię fal radiowych (procedura Secca)
Sztuczny zwieracz jelitowy

Dieta i zmiana stylu życia

To, co się je, może pomóc w zarządzaniu nietrzymaniem stolca. Wybór produktów, które należy jeść lub unikać, może zależeć od przyczyny nietrzymania.

Zalecenia dietetyczne

Prowadzenie dzienniczka pokarmowego może pomóc określić, które pokarmy pomagają w objawach, a które je pogarszają. Dziennik wypróżnień i objawów może pomóc śledzić wypróżnienia i objawy.

Zaleca się:

Spożywanie małych, częstych posiłków - należy spróbować 4-6 posiłków i przekąsek dziennie

W przypadku zaparć

Jeśli regularnie występują zaparcia:

Należy jeść różnorodne produkty bogate w błonnik podczas posiłków i przekąsek, takie jak owoce, warzywa, fasola i produkty pełnoziarniste
Pić dużo płynów (9-12 szklanek dziennie dla większości dorosłych) - jeśli ma się choroby nerek, serca lub wątroby i trzeba ograniczać płyny, należy porozmawiać z lekarzem przed zwiększeniem ilości płynów
Codziennie wykonywać ćwiczenia fizyczne, stopniowo zwiększając aktywność do co najmniej 2,5 godziny umiarkowanych lub intensywnych ćwiczeń tygodniowo
Przyjmować suplement błonnika codziennie - należy przeczytać i postępować zgodnie z instrukcjami na etykiecie

W przypadku biegunki

Jeśli regularnie występuje biegunka, niektóre produkty lub ich ilości mogą ją pogarszać. Należy spróbować ograniczyć lub unikać:

Alkoholu
Kofeiny - znajduje się w kawie, herbacie, napojach typu cola i czekoladzie
Nikotyny z palenia lub żucia tytoniu
Produktów wywołujących gazy - należą do nich fasola i rośliny strączkowe oraz niektóre warzywa, w tym brokuły, kapusta i brukselka
Produktów mlecznych, jeśli mają one uczulenie na laktozę - mogą one powodować wzdęcia, gazy i biegunkę
Produktów i napojów bogatych w cukier, w tym cukier naturalny - obejmuje to soki owocowe

Nietrzymanie stolca jest stanem, który znacząco wpływa na jakość życia, ale dostępne są skuteczne metody leczenia. Nie należy zwlekać z wizytą u lekarza z powodu wstydu - specjaliści są przyzwyczajeni do rozmów na temat tych objawów.

Nietrzymanie stolca

Badania kliniczne: Nietrzymanie stolca