Choroby rzadkie
Badane cząsteczki
Lokalizacje
Badania z rekrutacją w toku są na początku listy
1 badanie kliniczne w tym schorzeniu
Azithromycin w leczeniu dzieci hospitalizowanych z objawami astmy
DaniaW skrócie
Astma dziecięca to przewlekła choroba płuc, która dotyka miliony dzieci na całym świecie, powodując obrzęk i zwężenie dróg oddechowych, co znacznie utrudnia oddychanie. Choć nie da się jej wyleczyć, można ją skutecznie kontrolować, pozwalając dzieciom na normalne, aktywne życie. Poznanie objawów, wyzwalaczy i sposobów postępowania to klucz do tego, by astma nie przeszkadzała dziecku w szkole, zabawie i codziennych aktywnościach.
Astma jest najczęstszą przewlekłą chorobą u dzieci i stanowi poważny problem zdrowotny na całym świecie. W Stanach Zjednoczonych dotyka około 7,5 miliona dzieci, co oznacza, że choruje na nią mniej więcej jedno na dwanaście dzieci. Jest to główna przyczyna przewlekłych dolegliwości w tej grupie wiekowej, a liczba przypadków stale rośnie od lat 80. ubiegłego wieku.
Choroba ta jest również jedną z głównych przyczyn absencji szkolnej u dzieci oraz nieobecności rodziców w pracy. Astma prowadzi do około 10 milionów opuszczonych dni szkolnych rocznie tylko w Stanach Zjednoczonych. Dzieci z astmą często muszą odwiedzać lekarza, a w poważniejszych przypadkach trafiają na izby przyjęć czy do szpitala. Co roku odnotowuje się około 570 000 wizyt na izbach przyjęć i 164 000 hospitalizacji związanych z astmą u dzieci.
Choroba może rozpocząć się w każdym wieku, ale najczęściej pierwsze objawy pojawiają się w dzieciństwie, kiedy układ odpornościowy dziecka wciąż się rozwija. Większość dzieci, które zachorują na astmę, doświadcza pierwszych symptomów przed ukończeniem piątego roku życia. Warto wiedzieć, że nie wszystkie dzieci, które świszczą przy oddychaniu przed szóstym rokiem życia, będą miały astmę przez resztę życia – u wielu z nich objawy ustąpią. Jednak dzieci z atopią (skłonnością do alergii), dziedziczną astmą w rodzinie i objawami utrzymującymi się od najmłodszych lat mają większe szanse na rozwój trwałej astmy.
Dokładna przyczyna astmy nie jest w pełni poznana, ale naukowcy wiedzą, że choroba rozwija się w wyniku kombinacji czynników genetycznych i środowiskowych. Astma ma tendencję do występowania w rodzinach, co wskazuje na silny komponent dziedziczny. Jeśli rodzice lub rodzeństwo dziecka mają astmę, ryzyko jego zachorowania jest znacznie wyższe.
Alergie również odgrywają istotną rolę w rozwoju astmy u dzieci. Niektóre rodzaje alergii występują częściej u osób z astmą, a skłonność do alergii także jest dziedziczona. Wiele dzieci z astmą ma tzw. astmę alergiczną, która jest wywoływana przez kontakt z alergenami – substancjami powodującymi reakcję alergiczną.
Infekcje układu oddechowego we wczesnym dzieciństwie również mogą zwiększać ryzyko rozwoju długotrwałych problemów z płucami. Niemowlęta i małe dzieci, które przechodzą niektóre infekcje dróg oddechowych, są bardziej narażone na późniejsze problemy z oddychaniem. Ponadto czynniki środowiskowe, takie jak zanieczyszczenie powietrza i ekspozycja na drażniące substancje, są znanymi czynnikami prowadzącymi do astmy.
Niektóre grupy dzieci są bardziej narażone na rozwój astmy niż inne. Dzieci, które mają rodzinną historię astmy lub alergii, znajdują się w grupie zwiększonego ryzyka. Jeśli jedno lub oboje rodziców choruje na astmę, prawdopodobieństwo, że dziecko również zachoruje, jest znacznie wyższe.
Dzieci z objawami alergicznymi, takimi jak egzema lub alergie pokarmowe, są bardziej narażone na astmę. Ten wzorzec, w którym dzieci rozwijają kolejne choroby alergiczne w miarę dorastania, nazywany jest marszem alergicznym lub marszem atopowym. Najpierw może pojawić się egzema, później alergie pokarmowe, a w końcu astma i alergie wziewne.
Ekspozycja na dym tytoniowy, zarówno w czasie ciąży, jak i po urodzeniu dziecka, znacznie zwiększa ryzyko astmy. Dzieci, których matki paliły w czasie ciąży lub które są narażone na bierne palenie, mają wyższe ryzyko zachorowania. Również inne czynniki środowiskowe, takie jak życie w obszarach o wysokim poziomie zanieczyszczenia powietrza, mogą zwiększać ryzyko.
Wyzwania społeczno-ekonomiczne stanowią istotny czynnik ryzyka astmy u dzieci. Dzieci z rodzin o niższych dochodach mogą być bardziej narażone na wyzwalacze środowiskowe, takie jak kurz, pleśń, karaluchy i zanieczyszczenie powietrza w domu. Może to wynikać z gorszych warunków mieszkaniowych lub ograniczonego dostępu do opieki zdrowotnej.
Chłopcy częściej chorują na astmę w dzieciństwie niż dziewczynki, chociaż w okresie dojrzewania sytuacja się odwraca i więcej kobiet choruje na astmę w wieku dorosłym. Również otyłość u dzieci jest czynnikiem ryzyka – dzieci z nadwagą lub otyłością mają większe prawdopodobieństwo rozwoju astmy.
Objawy astmy mogą się różnić u poszczególnych dzieci i wahać się od łagodnych do bardzo poważnych. Najczęstszym objawem jest świszczący oddech – świszczący lub gwiżdżący dźwięk podczas oddychania, szczególnie przy wydechu. Ten charakterystyczny dźwięk powstaje, gdy powietrze przechodzi przez zwężone drogi oddechowe.
Kaszel jest kolejnym częstym objawem astmy u dzieci. Może to być uporczywy, suchy kaszel, który nie ustępuje przez wiele dni lub tygodni. U niektórych dzieci kaszel nasila się w nocy, zakłócając sen dziecka i całej rodziny. Ten nocny kaszel może być jedynym objawem astmy u niektórych dzieci – stan ten nazywa się astmą kaszlową.
Dzieci z astmą mogą skarżyć się na uczucie ucisku w klatce piersiowej lub ból w klatce piersiowej. Młodsze dzieci, które nie potrafią jeszcze dobrze opisać swoich odczuć, mogą powiedzieć, że „boli je w środku" podczas biegania lub aktywnej zabawy. Duszność – uczucie braku powietrza lub trudności w nabraniu oddechu – jest kolejnym ważnym objawem.
Rodzice powinni zwracać uwagę na oznaki, że dziecko wkłada większy wysiłek w oddychanie. Może to obejmować wciąganie się skóry między żebrami, nad żebrami lub poniżej żeber podczas oddychania. Szybsze oddychanie niż zwykle lub głośniejszy oddech również mogą być sygnałami ostrzegawczymi. Trudności w mówieniu długimi zdaniami z powodu braku tchu to kolejny znak problemów z oddychaniem.
Niektóre dzieci z astmą mogą mieć częste przeziębienia, które „osiadają w klatce piersiowej" i utrzymują się długo. Inne dzieci, zwłaszcza te z astmą wywoływaną wysiłkiem, mogą unikać aktywności fizycznej. Jeśli dziecko staje się mniej aktywne lub wybiera bardziej siedzący tryb życia, warto porozmawiać z nim o przyczynach i skonsultować się z lekarzem.
Wyzwalacze astmy to różne czynniki, które mogą wywoływać lub nasilać objawy choroby. U każdego dziecka wyzwalacze mogą być inne i mogą się zmieniać z czasem. Zrozumienie, co wywołuje astmę u konkretnego dziecka, jest kluczowe dla skutecznego zarządzania chorobą.
Alergeny to jedne z najczęstszych wyzwalaczy u dzieci. Należą do nich roztocza kurzu domowego, pleśń, sierść zwierząt domowych oraz pyłki traw, drzew i chwastów. Dzieci z astmą alergiczną mogą mieć nasilone objawy w określonych porach roku, na przykład wiosną i jesienią, gdy jest dużo pyłków w powietrzu. Również odchody szkodników, takich jak karaluchy i myszy, mogą działać jako alergeny.
Infekcje układu oddechowego, takie jak zwykłe przeziębienie czy grypa, często wywołują napady astmy u dzieci. Dlatego dzieci z astmą powinny otrzymać szczepienie przeciwko grypie i COVID-19, ponieważ te wirusy mogą znacznie pogorszyć ich stan. Wiele dzieci ma tzw. astmę wywołaną przez wirusy, co oznacza, że objawy pojawiają się głównie podczas infekcji.
Czynniki środowiskowe i drażniące substancje również mogą wywoływać astmę. Należą do nich dym tytoniowy (zarówno aktywne, jak i bierne palenie), zanieczyszczenie powietrza na zewnątrz, silne zapachy, perfumy, środki czyszczące oraz chemikalia używane w gospodarstwie domowym. Nawet zimne powietrze może być wyzwalaczem u niektórych dzieci.
Wysiłek fizyczny jest kolejnym częstym wyzwalaczem. Dzieci z astmą wysiłkową mogą mieć objawy podczas lub po aktywności fizycznej lub intensywnej zabawie. Nie oznacza to jednak, że dzieci te powinny unikać ćwiczeń – przy odpowiednim leczeniu większość dzieci z astmą może normalnie uczestniczyć w zajęciach sportowych.
Inne wyzwalacze mogą obejmować zmiany pogody, wahania hormonalne (szczególnie u starszych dziewcząt), niektóre leki (jak aspiryna czy niektóre leki przeciwbólowe) oraz czynniki psychospołeczne, takie jak stres czy silne emocje. Nawet śmiech lub płacz mogą czasami wywołać objawy u wrażliwych dzieci.
Chociaż nie można całkowicie zapobiec astmie, istnieje wiele sposobów na zmniejszenie ryzyka ataków i kontrolowanie objawów. Pierwszym krokiem jest identyfikacja i unikanie wyzwalaczy specyficznych dla danego dziecka. Prowadzenie dziennika objawów może pomóc rodzicom i lekarzom zidentyfikować wzorce i określić, co wywołuje astmę u konkretnego dziecka.
W przypadku dzieci z alergicznymi wyzwalaczami ważne jest zminimalizowanie ekspozycji na alergeny w domu. Oznacza to regularne odkurzanie i pranie pościeli w gorącej wodzie, aby pozbyć się roztoczy kurzu domowego, kontrolowanie wilgotności, aby zapobiec pleśni, oraz częste mycie zwierząt domowych, jeśli są one wyzwalaczem. W przypadku poważnych alergii na zwierzęta, najlepszym rozwiązaniem może być znalezienie nowego domu dla pupila.
Unikanie dymu tytoniowego jest absolutnie kluczowe. Rodzice nie powinni palić w domu ani w samochodzie, a najlepiej w ogóle zrezygnować z palenia. Dzieci z astmą nie powinny być również narażone na e-papierosy i waporyzatory, które również mogą podrażniać drogi oddechowe.
Szczepienia są ważną częścią profilaktyki. Dzieci z astmą powinny otrzymać roczne szczepienie przeciwko grypie oraz być na bieżąco ze szczepieniami przeciwko COVID-19. Infekcje układu oddechowego często wywołują napady astmy, więc zapobieganie tym infekcjom poprzez szczepienia jest istotne.
Utrzymywanie zdrowej wagi ciała również może pomóc. Otyłość jest czynnikiem ryzyka astmy, a dzieci z nadwagą mogą mieć trudniejsze do kontrolowania objawy. Regularna aktywność fizyczna i zdrowa dieta są ważne dla wszystkich dzieci, w tym tych z astmą.
Regularne przyjmowanie przepisanych leków jest kluczowe dla zapobiegania atakom. Dzieci z umiarkowaną lub ciężką astmą często potrzebują codziennych leków kontrolujących, nawet gdy czują się dobrze. Te leki zapobiegawcze zmniejszają stan zapalny w drogach oddechowych i pomagają zapobiegać atakom.
Aby zrozumieć, jak astma wpływa na organizm, warto najpierw poznać, jak działa prawidłowy układ oddechowy. Kiedy dziecko oddycha, powietrze wchodzi przez nos lub usta, przechodzi przez tchawicę i dostaje się do płuc przez rozgałęziające się rurki zwane drogami oddechowymi lub oskrzelami. Te drogi oddechowe rozgałęziają się na coraz mniejsze rurki, a na końcu znajdują się małe pęcherzyki powietrzne zwane pęcherzykami płucnymi, gdzie tlen przechodzi do krwi.
U dziecka z astmą drogi oddechowe są przewlekle zapalone i nadmiernie wrażliwe. Oznacza to, że są one stale zaczerwienione, opuchnięte i podrażnione, nawet gdy dziecko czuje się dobrze. To stan zapalny sprawia, że drogi oddechowe łatwo reagują na różne wyzwalacze.
Kiedy dziecko z astmą jest narażone na wyzwalacz, w jego drogach oddechowych zachodzą trzy główne zmiany. Po pierwsze, mięśnie otaczające drogi oddechowe kurczą się i zaciskają, powodując ich zwężenie – proces ten nazywa się skurczem oskrzeli. Po drugie, wyściółka dróg oddechowych staje się jeszcze bardziej opuchnięta i zapalna. Po trzecie, komórki w drogach oddechowych wytwarzają więcej śluzu – gęstej, lepkiej substancji, która dodatkowo blokuje przepływ powietrza.
Te trzy zmiany razem znacznie zwężają drogi oddechowe, przez co dziecku bardzo trudno jest oddychać. To można porównać do próby oddychania przez słomkę, która jest ściśnięta lub zablokowana – powietrze ma trudność z przepływem, co powoduje świszczący dźwięk, kaszel, ucisk w klatce piersiowej i duszność.
Podczas napadu astmy te objawy pojawiają się nagle lub narastają stopniowo. Napady mogą być łagodne, umiarkowane lub ciężkie. W poważnych przypadkach drogi oddechowe mogą zwężyć się tak bardzo, że do płuc dostaje się zbyt mało tlenu, co stanowi zagrożenie życia i wymaga natychmiastowej pomocy medycznej.
Przewlekły stan zapalny w drogach oddechowych u dzieci z astmą może prowadzić do długoterminowych zmian. Z czasem ściany dróg oddechowych mogą się pogrubiać i sztywnieć, proces zwany przebudową dróg oddechowych. Dlatego tak ważne jest wczesne i skuteczne leczenie astmy, aby zapobiec tym trwałym zmianom.
Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Opowiedz nam o swoim schorzeniu – przeszukamy wszystkie badania w Europie i skontaktujemy Cię z właściwym ośrodkiem.
