Choroba z obecnością przeciwciał przeciwko błonie podstawnej kłębuszków nerkowych

Czym jest ta choroba?

Choroba z obecnością przeciwciał przeciwko błonie podstawnej kłębuszków nerkowych to schorzenie, w którym układ odpornościowy organizmu tworzy przeciwciała – specjalne białka, które zamiast chronić organizm przed chorobami, omyłkowo atakują własne tkanki1. Te przeciwciała są skierowane przeciwko białku zwanemu kolagenem, które znajduje się w drobnych strukturach nerek i płuc2.

Kolagen pomaga budować skórę, mięśnie, tkanki łączne takie jak ścięgna i więzadła oraz kości. W chorobie anti-GBM organizm wytwarza przeciwciała, które przyczepiają się do kolagenu w określonych częściach płuc i nerek2. Powoduje to zapalenie – stan, w którym tkanki stają się opuchnięte i uszkodzone – oraz niszczy te tkanki.

Choroba ta jest klasyfikowana jako zapalenie naczyń małych naczyń o charakterze immunokompleksowym według międzynarodowej klasyfikacji chorób3. Główne narządy, które są atakowane, to nerki i płuca, dlatego często określa się ją jako schorzenie płucno-nerkowe2.

• Nerki
• Płuca

Jak często występuje?

Jest to choroba bardzo rzadka. Według danych medycznych występuje mniej niż dwa nowe przypadki na milion osób rocznie2. Niektóre źródła podają, że dotyczy około 1,6 osoby na milion ludności w ciągu roku4.

Ze względu na tak niewielką liczbę zachorowań choroba ta jest określana jako ultrazrzadka. Oznacza to, że większość lekarzy spotka się z nią tylko kilka razy w swojej praktyce zawodowej, jeśli w ogóle.

Co powoduje chorobę?

Choroba anti-GBM jest chorobą autoimmunologiczną – to znaczy, że układ odpornościowy omyłkowo atakuje i niszczy zdrowe tkanki organizmu5. U osób z tym schorzeniem rozwijają się substancje, które atakują białko zwane kolagenem w drobnych pęcherzykach powietrznych w płucach oraz w jednostkach filtrujących nerek, zwanych kłębuszkami nerkowymi5.

Te substancje to przeciwciała przeciwko błonie podstawnej kłębuszków nerkowych. Błona podstawna kłębuszków to część nerek, która pomaga filtrować odpady i nadmiar płynu z krwi. Przeciwciała te mogą uszkodzić tę błonę, co prowadzi do uszkodzenia nerek5.

Czasami choroba ta jest wywoływana przez wirusową infekcję układu oddechowego lub przez wdychanie rozpuszczalników węglowodorowych – chemicznych substancji stosowanych w niektórych produktach przemysłowych5. W takich przypadkach układ odpornościowy może atakować narządy lub tkanki, ponieważ myli je z tymi wirusami lub obcymi substancjami chemicznymi.

Błędna odpowiedź układu odpornościowego powoduje krwawienie w pęcherzykach powietrznych płuc oraz zapalenie w jednostkach filtrujących nerek5.

Jakie są objawy?

Choroba anti-GBM wpływa zarówno na płuca, jak i nerki, dlatego objawy mogą dotyczyć obu tych narządów. Objawy związane z płucami zwykle pojawiają się jako pierwsze2.

Objawy mogą rozwijać się bardzo powoli przez miesiące, a nawet lata, ale często pojawiają się bardzo szybko w ciągu dni do tygodni5. Do wczesnych objawów należą utrata apetytu, zmęczenie i osłabienie5.

Objawy płucne mogą obejmować:

• Wykrztuszanie krwi
• Suchy kaszel
• Trudności w oddychaniu

Objawy nerkowe i inne objawy mogą obejmować5:

• Krew w moczu
• Pieczenie podczas oddawania moczu
• Nudności i wymioty
• Bladość skóry
• Obrzęk (nagromadzenie płynu) w dowolnej części ciała, szczególnie w nogach

Badanie fizykalne może wykazać wysokie ciśnienie krwi oraz oznaki przeciążenia płynami. Lekarz może usłyszeć nieprawidłowe dźwięki serca i płuc podczas słuchania klatki piersiowej5.

Jakie mogą wystąpić powikłania?

Bez leczenia choroba anti-GBM może prowadzić do poważnych, zagrażających życiu powikłań. Może spowodować zapalenie nerek (kłębuszkowe zapalenie nerek), które prowadzi do niewydolności nerek2.

Choroba może również powodować ciężkie krwawienie w płucach (krwotok płucny), które jest główną przyczyną zgonu z powodu tej choroby2. W jednym na osiem przypadków choroba może okazać się śmiertelna w ostrej fazie4.

Jest to stan ostry, co oznacza, że wcześniej prawidłowo działająca nerka może zostać zniszczona w ciągu zaledwie kilku tygodni4. Tylko wtedy, gdy leczenie zostanie wdrożone wcześnie, istnieje szansa na uratowanie ich funkcji. Większość pacjentów kończy na dializach – mechanicznym procesie oczyszczania krwi, gdy nerki nie działają4.

Przeszczep nerki nie jest możliwy w ostrej fazie choroby, ale staje się możliwą opcją dla wielu pacjentów po upływie około roku4. Tylko jeden na trzech pacjentów z chorobą anti-GBM zachowa prawidłową funkcję nerek po sześciu miesiącach przy obecnym standardzie opieki4.

Jak lekarze rozpoznają chorobę?

Rozpoznanie choroby anti-GBM wymaga przeprowadzenia kilku badań. Identyfikacja przeciwciał anti-GBM w surowicy krwi lub tkankach pacjenta ma pierwszorzędne znaczenie w diagnozie3.

Pacjenci zazwyczaj wymagają hospitalizacji w celu szybkiej diagnozy i leczenia, ścisłego monitorowania oraz opieki wspomagającej6. Początkowo pacjenci mogą wymagać intensywnej opieki medycznej.

Badania, które lekarz może zlecić, obejmują:

• Badania krwi w celu wykrycia obecności przeciwciał anti-GBM
• Badania moczu w celu sprawdzenia obecności krwi lub białka
• Badania obrazowe płuc, takie jak zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej
• Biopsję nerki – pobranie małego kawałka tkanki nerkowej do badania pod mikroskopem

Badanie fizykalne może również wykazać wysokie ciśnienie krwi i objawy przeciążenia płynami w organizmie5.

Jak leczy się tę chorobę?

Schemat terapeutyczny zależy od potencjału pacjenta do odpowiedzi na leczenie. Pacjenci z umiarkowanym zapaleniem kłębuszków nerkowych (poziom kreatyniny w surowicy poniżej 5 mg/dl i półksiężyce w mniej niż 50-75% kłębuszków) oraz pacjenci z ostrą chorobą (krótki przebieg choroby, brak cech przewlekłości w badaniu histologicznym) prawdopodobnie odpowiedzą na terapię6.

Leczenie z wyboru obejmuje wielokrotną plazmaferezę połączoną z glikokortykosteroidami i cyklofosfamidem6. Plazmafereza to rodzaj zabiegu podobnego do transfuzji krwi, który usuwa szkodliwe przeciwciała z krwi. Glikokortykosteroidy to leki, które zmniejszają zapalenie, a cyklofosfamid to lek, który hamuje układ odpornościowy.

Pacjenci z zaawansowaną chorobą (poziom kreatyniny w surowicy powyżej 5 mg/dl i półksiężyce w ponad 75% kłębuszków) oraz z histologicznymi oznakami przewlekłości prawdopodobnie nie uzyskają poprawy przy jakiejkolwiek terapii i powinni być oszczędzeni klinicznie istotnych zagrożeń związanych z agresywnym leczeniem6. W takich przypadkach zaleca się opiekę wspomagającą i ewentualny przeszczep nerki.

Pacjenci, którzy są dodatni na przeciwciała ANCA (inny typ przeciwciał związanych z zapaleniem naczyń) z objawami klinicznymi zgodnymi z zapaleniem naczyń, prawdopodobnie odniosą korzyści z intensywnego leczenia6.

Leczenie obejmuje leki oraz w niektórych przypadkach rodzaj transfuzji krwi. Celem jest powstrzymanie układu odpornościowego przed dalszym atakowaniem tkanek oraz usunięcie szkodliwych przeciwciał z krwi2.

Jakie są prognozy?

Rokowanie w chorobie anti-GBM zależy w dużej mierze od tego, jak szybko zostanie postawiona diagnoza i rozpoczęte leczenie. Wczesne rozpoznanie i natychmiastowe rozpoczęcie terapii są kluczowe dla uratowania funkcji nerek i zapobieżenia powikłaniom płucnym.

Tylko jeden na trzech pacjentów z chorobą anti-GBM zachowa zachowaną funkcję nerek po sześciu miesiącach przy obecnym standardzie opieki4. Większość pacjentów kończy na dializach4.

Przeszczep nerki może być rozważany po okresie około roku od wystąpienia ostrej fazy choroby, gdy organizm jest już stabilny i przeciwciała nie są już aktywne4.

Ciężkie krwawienie w płucach (krwotok płucny) pozostaje główną przyczyną zgonu z powodu zespołu Goodpasture'a2. W jednym na osiem przypadków choroba może być śmiertelna w ostrej fazie4.