Kamica nerkowa to schorzenie, które dotyka co dziesiątą osobę w ciągu życia. Małe kamienie mogą przechodzić przez układ moczowy niemal niezauważalnie, podczas gdy większe wywołują silny ból porównywany do bólu porodowego. Zrozumienie przyczyn powstawania kamieni i sposobów zapobiegania nawrotom może uchronić przed kolejnymi epizodami tej bolesnej dolegliwości.
Czym jest kamica nerkowa
Kamica nerkowa to stałe złogi lub kryształy, które tworzą się z substancji takich jak minerały, kwasy i sole w nerkach. Kamienie mogą mieć wielkość ziarnka piasku lub – rzadko – być większe niż piłka golfowa. W terminologii medycznej kamica nerkowa nazywana jest również nefrolitiazą lub kamieniami nerkowymi.
W zależności od wielkości kamienia lub kamieni, możesz nawet nie zdawać sobie sprawy, że masz kamica. Mniejsze kamienie mogą przechodzić przez układ moczowy z moczem bez żadnych objawów. Duże kamienie nerkowe mogą utknąć w moczowodzie – rurce, która odprowadza mocz z nerki do pęcherza moczowego. Może to spowodować cofanie się moczu i ograniczyć zdolność nerek do filtrowania odpadów z organizmu. Może również powodować krwawienie.
Przechodzenie kamieni nerkowych może trwać nawet trzy tygodnie. Nawet niektóre małe kamienie mogą powodować silny ból podczas przechodzenia przez układ moczowy i wychodzenia z organizmu. W niektórych przypadkach może być potrzebna procedura medyczna w celu rozbicia lub usunięcia kamienia, który nie może samodzielnie przejść.
Jak często występuje kamica nerkowa
Około 1 na 10 osób w ciągu życia dostanie kamienia nerkowego. Kamienie nerkowe są szczególnie częste u mężczyzn w wieku 30 i 40 lat. Są również częstsze wśród osób rasy białej niehiszpańskiego pochodzenia.
Częstość występowania kamicy nerkowej wzrasta w Stanach Zjednoczonych – z 1 na 20 dorosłych w 1994 roku do 1 na 11 dorosłych w 2010 roku. Na całym świecie występowanie również rośnie w Europie i jest jeszcze wyższe w gorącym klimacie tzw. "pasa kamieni", rozciągającego się od południowo-wschodnich Stanów Zjednoczonych do północnej Australii.
Roczna częstość występowania kamicy nerkowej wynosi około ośmiu przypadków na 1000 dorosłych i osiąga szczyt w średnim wieku w krajach rozwiniętych. Po przebytym jednym kamieniu istnieje 50% szansa na kolejny w ciągu następnych 10-15 lat bez odpowiednich działań zapobiegawczych.
Objawy kamicy nerkowej
Najczęstszym objawem kamieni nerkowych jest ból w dolnej części pleców, brzuchu lub boku. Ból często promieniuje i nasila się falami. Ból wywołany przez kolkę nerkową powstaje głównie przez rozszerzenie, rozciąganie i skurcz spowodowany ostrą niedrożnością moczowodu.
Kamica nerkowa jest częstą przyczyną obecności krwi w moczu (zwanej hematurią) oraz bólu w brzuchu, boku lub pachwinie. Gdy kamienie przechodzą w dół moczowodu w kierunku pęcherza, mogą powodować częste oddawanie moczu, uczucie ucisku w pęcherzu lub ból w okolicy pachwiny.
Niektóre osoby porównują ból związany z przechodzeniem kamienia do bólu porodowego. Inne objawy mogą obejmować nudności i wymioty.
Przyczyny powstawania kamieni
Powstawanie kamieni związane jest ze zmniejszoną objętością moczu lub zwiększonym wydalaniem składników tworzących kamienie, takich jak wapń, szczawiany, kwas moczowy, cystyna, ksantyna i fosforany. Kamienie mogą być również spowodowane niskim poziomem cytrynianów w moczu lub nadmiernym zakwaszeniem moczu.
Czynniki genetyczne, metaboliczne i środowiskowe mogą przyczyniać się do tworzenia kamieni. Większość kamieni ma pochodzenie niezakaźne i jest związana z niskim spożyciem płynów, gorącym klimatem oraz określonymi chorobami współistniejącymi i czynnikami ryzyka, takimi jak nadciśnienie tętnicze, dna moczanowa, otyłość, niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby oraz nadmierne spożycie białka, węglowodanów i sodu.
Rosnąca ekspozycja na te czynniki ryzyka może wyjaśniać wzrost częstości występowania kamieni nerkowych oraz ich większą częstość u mężczyzn, osób rasy białej niehiszpańskiego pochodzenia i osób o niskim statusie socjoekonomicznym.
Rodzaje kamieni nerkowych
Istnieją cztery główne typy kamieni nerkowych. Najczęstszym typem jest kamień wapniowy. Wapń może łączyć się z innymi substancjami, takimi jak szczawiany (najczęstsza substancja), tworząc kamień. Większość kamieni nerkowych zawiera wapń, a około 80% do 85% kamieni nerkowych jest wykonanych z wapnia.
Kamień z kwasu moczowego może się tworzyć, gdy mocz zawiera zbyt dużo kwasu. Kamienie te powstają u osób z niskim pH moczu.
Kamień struwitu może tworzyć się po zakażeniu układu moczowego.
Kamienie cystynowe są rzadkie. Cystynuria, choroba prowadząca do powstawania kamieni cystynowych, występuje w rodzinach.
Rozpoznanie kamicy nerkowej
Diagnostyka obejmuje badanie moczu, posiew moczu oraz obrazowanie w celu potwierdzenia diagnozy i oceny warunków wymagających aktywnego usunięcia kamienia, takich jak zakażenie dróg moczowych lub kamień większy niż 10 mm.
Badanie moczu pomaga wykryć obecność krwi lub oznaki zakażenia. Badania krwi mogą być wykonane w celu sprawdzenia funkcji nerek oraz poziomów substancji, które mogą przyczyniać się do powstawania kamieni.
Badania obrazowe są kluczowe w diagnostyce kamicy nerkowej. Mogą obejmować tomografię komputerową (TK), ultrasonografię lub inne techniki obrazowania. Tomografia komputerowa jest szczególnie przydatna w identyfikacji lokalizacji i wielkości kamieni.
Jeśli uda ci się wydalić kamień nerkowy, lekarz może poprosić cię o złapanie go w specjalnym pojemniku. Kamień zostanie następnie wysłany do laboratorium w celu określenia jego typu. Znajomość rodzaju kamienia pomaga lekarzowi zaplanować leczenie i zapobieganie przyszłym kamieniom.
Leczenie kamieni nerkowych
Specjaliści zazwyczaj leczą kamienie nerkowe w zależności od ich wielkości, lokalizacji i rodzaju. Małe kamienie nerkowe mogą przejść przez układ moczowy bez leczenia. W takim przypadku lekarz może zalecić picie dużych ilości płynów.
Podczas epizodu kolki nerkowej pierwszym priorytetem jest wykluczenie stanów wymagających natychmiastowego skierowania na oddział ratunkowy, następnie złagodzenie bólu, najlepiej za pomocą niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Leki przeciwbólowe pomagają kontrolować dyskomfort podczas przechodzenia kamienia.
Leczenie zachowawcze składa się z kontroli bólu, terapii wspomagającej wydalanie kamieni za pomocą alfa-blokerów oraz kontrolnego obrazowania w ciągu 14 dni w celu monitorowania pozycji kamienia i oceny obecności wodnerki (poszerzenia nerek). Alfa-blokery to leki, które pomagają rozluźnić mięśnie moczowodu, ułatwiając przejście kamieni.
Jeśli kamienie nerkowe są zbyt duże, aby mogły przejść naturalnie, zazwyczaj są usuwane chirurgicznie. Główne rodzaje zabiegów chirurgicznych do usuwania kamieni nerkowych obejmują:
Litotrypsję falą uderzeniową (SWL) – wykorzystuje fale ultradźwiękowe do zlokalizowania kamienia i rozbicia go na mniejsze kawałki za pomocą fal uderzeniowych
Ureteroskopię – polega na wprowadzeniu długiego, cienkiego teleskopu przez cewkę moczową i pęcherz do moczowodu, gdzie kamień może być usunięty lub rozbity laserem
Przezskórną nefrolitotomię (PCNL) – wymaga małego nacięcia w plecach, przez które wprowadza się narzędzie do usunięcia lub rozbicia kamienia
Wybór rodzaju zabiegu chirurgicznego zależy od wielkości i lokalizacji kamieni. Wszystkie te procedury przeprowadza się w znieczuleniu.
Jak zapobiegać kamicy nerkowej
Dieta i leki mogą modyfikować wiele czynników ryzyka prowadzących do kamicy nerkowej. Wszyscy pacjenci z kamieniami nerkowymi powinni być poddani ocenie ryzyka nawrotu kamieni poprzez wywiad medyczny, podstawową ocenę laboratoryjną i obrazowanie.
Pij dużo płynów – Najlepszym sposobem zapobiegania kamieniom nerkowym jest upewnienie się, że pijesz dużo wody każdego dnia, aby uniknąć odwodnienia. Aby zapobiec powrotowi kamieni, powinieneś dążyć do picia nawet 3 litrów płynów w ciągu dnia, codziennie. Pij wodę, ale napoje takie jak herbata i kawa również się liczą. Unikaj napojów gazowanych i nie jedz zbyt dużo soli. Utrzymywanie czystego moczu pomaga zapobiec zbytniemu zagęszczeniu produktów odpadowych i tworzeniu kamieni.
Sok z cytryny dla zapobiegania – Cytryniany, znajdujące się w owocach cytrusowych, takich jak cytryny, hamują tworzenie kamieni nerkowych. Cieszenie się szklanką świeżej lemoniady lub dodanie cytryny do wody nie tylko zapewnia orzeźwiający smak, ale także sprzyja wydalaniu cytrynianów w moczu, zmniejszając ryzyko tworzenia kamieni.
Kontroluj spożycie wapnia – Chociaż wapń jest niezbędny dla zdrowia kości, nadmierne spożycie wapnia może przyczynić się do powstawania kamieni nerkowych. Zapewnij zrównoważone spożycie wapnia ze źródeł pokarmowych, takich jak produkty mleczne i warzywa liściaste, i rozważ ograniczenie suplementów wapnia, chyba że zaleci to lekarz.
Ogranicz spożycie szczawianów – Niektóre kamienie nerkowe są zbudowane ze szczawianu wapnia, dlatego rozsądne jest ograniczenie spożycia pokarmów bogatych w szczawiany, takich jak szpinak, buraki, orzechy i czekolada. Gotowanie lub gotowanie na parze tych produktów może zmniejszyć ich zawartość szczawianów.
Ogranicz spożycie sodu – Wysoki poziom sodu w diecie może prowadzić do zwiększonego wydalania wapnia w moczu, przyczyniając się do tworzenia kamieni. Zwracaj uwagę na spożycie soli.
Modyfikacje stylu życia, takie jak zwiększone spożycie płynów, powinny być zalecane wszystkim pacjentom. U pacjentów z nawracającymi kamieniami wapniowymi powinny być przepisywane diuretyki tiazydowe, allopurynol lub cytryniany. Pacjenci z wysokim ryzykiem nawrotu kamieni powinni zostać skierowani na dodatkową ocenę metaboliczną, która może służyć jako podstawa dostosowanych działań zapobiegawczych.
Bezobjawowe kamienie nerkowe powinny być monitorowane za pomocą obrazowania seryjnego i powinny być usunięte w przypadku wzrostu, pojawienia się objawów, niedrożności dróg moczowych, nawracających zakażeń lub braku dostępu do opieki zdrowotnej.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Francja
