Kępki żółte rzekome to rzadkie schorzenie genetyczne, które powoduje gromadzenie się wapnia i innych minerałów w elastycznych włóknach tkanek organizmu, wpływając głównie na skórę, oczy i naczynia krwionośne.
Czym są kępki żółte rzekome?
Kępki żółte rzekome (w skrócie PXE, od angielskiej nazwy pseudoxanthoma elasticum) to postępujące schorzenie genetyczne charakteryzujące się gromadzeniem się osadów wapnia i innych minerałów w elastycznych włóknach tkanek organizmu. Nazwa "pseudoxanthoma elasticum" została ukuta przez francuskiego dermatologa Ferdinanda-Jeana Dariera w 1896 roku.
Włókna elastyczne są składnikiem tkanki łącznej, która zapewnia wytrzymałość i elastyczność różnym strukturom w całym organizmie. W przypadku PXE mineralizacja może wpływać na włókna elastyczne w skórze, oczach i naczyniach krwionośnych, a rzadziej również w innych obszarach, takich jak przewód pokarmowy.
Schorzenie to jest chorobą metaboliczną, w której poziom czynnika przeciwdziałającego mineralizacji we krwi jest niski. Istnieją mocne dowody sugerujące, że tym czynnikiem jest nieorganiczny pirofosforan, a niskie poziomy tego związku we krwi wynikają z braku uwalniania ATP przez komórki wątroby zawierające zmutowane białko ABCC6.
Zespół Grönblada-Strandberga, PXE
Q82.8; H35.33
Jak często występuje schorzenie?
PXE jest rzadkim schorzeniem, które dotyka około 1 na 50 000 osób na całym świecie. Według innych szacunków częstość występowania waha się od 1 na 100 000 do 1 na 25 000, co przekłada się na częstość nosicielstwa heterozygotycznego wynoszącą 0,63–1,26%.
Z nieznanych przyczyn schorzenie to rozpoznawane jest dwa razy częściej u kobiet niż u mężczyzn. Średni wiek w momencie diagnozy wynosi 30–40 lat, chociaż może się to różnić w zależności od genotypu choroby.
Co wywołuje to schorzenie?
PXE jest spowodowane mutacjami w genie ABCC6. Gen ten dostarcza instrukcji do wytwarzania białka zwanego MRP6 (znanego również jako białko ABCC6). Białko to znajduje się głównie w komórkach wątroby i nerek, z niewielkimi ilościami w innych tkankach, w tym w skórze, żołądku, naczyniach krwionośnych i oczach.
Schorzenie dziedziczy się w sposób autosomalny recesywny, co oznacza, że obie kopie wadliwego genu muszą być obecne, aby rozwinęło się PXE. Tylko osoba, która odziedziczy wadliwą kopię genu od obojga rodziców, rozwinie schorzenie. Zidentyfikowano ponad 300 wariantów mutacji genu ABCC6, przy czym dwa najczęstsze warianty odpowiadają za połowę wszystkich przypadków PXE.
PXE wiąże się z postępującym odkładaniem się wapnia i fosforu na włóknach elastycznych. Osady gromadzą się w tkankach bogatych w elastynę, takich jak siateczkowata warstwa skóry właściwej, błona Brucha naczyniówki oraz błona środkowa i wewnętrzna tętnic. Włókna elastyczne ostatecznie ulegają fragmentacji.
Jakie są objawy?
Większość osób dotkniętych chorobą żyje w normalnym wieku, jednak ostra choroba może być związana z krwotokiem z przewodu pokarmowego, zawałem serca lub krwotokiem mózgowym. Najczęstszą przyczyną zachorowalności i niepełnosprawności w PXE jest pogorszenie wzroku spowodowane powikłaniami związanymi z neowaskularyzacją podsiatkówkową (powstawaniem nieprawidłowych naczyń krwionośnych pod siatkówką) i zanikiem plamki żółtej.
Objawy skórne
Zazwyczaj PXE wpływa najpierw na skórę, często w dzieciństwie lub wczesnej młodości. Osoby z PXE mogą mieć żółtawe guzki na szyi, pod pachami i w innych obszarach skóry, które stykają się ze sobą podczas zginania stawu (obszary zgięciowe). Małe, żółtawe zmiany grudkowe zazwyczaj pojawiają się na szyi i pod pachami oraz na powierzchniach zgięciowych.
Zmiany te są bezobjawowe i mają losowy wzorzec wzrostu i rozprzestrzeniania się. Guzki mogą się łączyć, a skóra staje się luźna i pomarszczona. Mogą one nadać skórze wygląd "oskubanego kurczaka" lub "bruku". Zmiany skórne rozwijają się w dzieciństwie lub okresie dojrzewania i postępują w ciągu następnych 10-20 lat.
Objawy oczne
PXE wpływa najpierw na siatkówkę poprzez wgłębienie błony Brucha (cienkiej błony oddzielającej warstwę bogatą w naczynia krwionośne od warstwy pigmentowanej siatkówki), które jest widoczne tylko podczas badań okulistycznych. To zjawisko nazywa się peau d'orange (francuski termin oznaczający "skórka pomarańczy").
Inną nieprawidłowością oka znaną jako prążki naczyniówkowe występuje, gdy w warstwie tkanki pod siatkówką zwanej błoną Brucha powstają drobne pęknięcia. Przez te pęknięcia mogą rozrastać się nieszczelne naczynia krwionośne, co może prowadzić do utraty widzenia centralnego. Może również wystąpić krwawienie i bliznowacenie siatkówki, co może spowodować utratę wzroku.
Objawy sercowo-naczyniowe
Mineralizacja naczyń krwionośnych przenoszących krew z serca do reszty organizmu (tętnic) może powodować inne oznaki i objawy PXE. Na przykład osoby z tym schorzeniem mogą rozwinąć zwężenie tętnic (miażdżycę) lub stan zwany chromaniem przestankowym, który charakteryzuje się skurczami i bólem podczas wysiłku fizycznego z powodu zmniejszonego przepływu krwi do rąk i nóg.
Tkanka elastyczna ulega zwapnieniu i fragmentacji, prowadząc do zaburzeń w funkcjonowaniu zajętych układów narządów. W układzie sercowo-naczyniowym może to prowadzić do przedwczesnej miażdżycy z następowym chromaniem przestankowym, nadciśnieniem tętniczym, dusznicą bolesną, zawałem mięśnia sercowego i wypadaniem płatka mitralnego.
Rzadko może wystąpić krwawienie z naczyń krwionośnych w przewodzie pokarmowym. Inne manifestacje obejmują przedwczesną dusznicę bolesną przewodu pokarmowego i/lub krwawienie, chromanie przestankowe mięśni ramion i nóg, udar, nadciśnienie naczyniowo-nerkowe oraz powikłania sercowo-naczyniowe.
Skóra
Oczy (siatkówka, błona Brucha)
Naczynia krwionośne (tętnice)
Przewód pokarmowy
Wątroba i nerki
Jak rozpoznaje się schorzenie?
Rozpoznanie kliniczne PXE ustala się u pacjenta z charakterystycznymi zmianami skórnymi i co najmniej jednym charakterystycznym objawem siatkówkowym. Gdy objawy oczne są charakterystyczne, ale objawy skórne są niejednoznaczne, pomocne jest zidentyfikowanie mutacji genowych.
Rozpoznanie PXE opiera się na ustaleniach klinicznych, histologicznych i genetycznych. Biopsja skóry pokazuje zwapnienie i fragmentację włókien elastycznych. Badania laboratoryjne i obrazowe przeprowadza się w przypadku schorzeń współistniejących, na przykład morfologię krwi w przypadku anemii wynikającej z krwawienia z przewodu pokarmowego, panel lipidowy, tomografię komputerową wieńcową w celu zapobiegania/wykrywania choroby wieńcowej.
Testy genetyczne mogą wykryć mutację wywołującą chorobę. Lekarz przeprowadzi badanie fizykalne w celu oceny charakterystycznych zmian skórnych, wykona badanie oczu w celu poszukiwania nieprawidłowości siatkówki, takich jak prążki naczyniówkowe, oraz użyje badań obrazowych, takich jak ultrasonografia lub rezonans magnetyczny, do zbadania naczyń krwionośnych i innych dotkniętych obszarów.
Jakie są możliwości leczenia?
Nie ma leczenia przyczynowego PXE. Wiele zmian patologicznych związanych z tym schorzeniem jest nieodwracalnych, ale można podjąć środki profilaktyczne, aby zminimalizować przebieg choroby.
Leczenie objawów skórnych
Nadmiarowe, zwiotczałe fałdy skóry, które pojawiają się późno w przebiegu PXE, mogą być korygowane chirurgicznie, jeśli pacjent sobie tego życzy, ale zgłaszano opóźnione gojenie i bliznowacenie wtórne do przeznaskórkowego wydalania wapnia. Zastrzyki z kolagenu i autologicznego tłuszczu mogą być opcjami leczenia zmarszczek brody.
Leczenie objawów ocznych
Główne objawowe leczenie to terapia inhibitorem czynnika wzrostu śródbłonka naczyń (dla objawów okulistycznych). Można podawać iniekcje dotrzewkowe przeciwciał blokujących angiogenezę w przypadku prążków naczyniówkowych.
Leczenie objawów sercowo-naczyniowych
Dieta i ćwiczenia są głównymi metodami minimalizowania zakresu chorób sercowo-naczyniowych. Podwyższone poziomy lipidów w surowicy i nadciśnienie tętnicze pogarszają przebieg choroby i powinny być początkowo leczone modyfikacjami stylu życia, a następnie farmakoterapią, jeśli to konieczne.
Chromanie przestankowe najlepiej leczy się poprzez redukcję masy ciała i program ćwiczeń stymulujący rozwój naczyń krwionośnych obocznych. Ważna jest terapia obniżająca poziom lipidów i redukcja ryzyka sercowo-naczyniowego.
Zalecenia dotyczące stylu życia
Utrzymywanie prawidłowej masy ciała (BMI nie powinno przekraczać 26 dla mężczyzn i 25 dla kobiet), regularne ćwiczenia oraz zdrowe odżywianie są kluczowe. Zaleca się dietę ubogowapniową (600 do 800 mg/dzień wapnia) w dzieciństwie i okresie dojrzewania.
Należy unikać sportów kontaktowych z ryzykiem urazu głowy (piłka nożna, boks, rugby) oraz palenia tytoniu w jakiejkolwiek postaci. Należy unikać nadmiernego używania aspiryny i leków z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych.
Ważne jest również, aby unikać nadmiernego pocierania oczu i nie podnosić niczego, co waży więcej niż 9 kg, ponieważ jest to obciążające dla oczu. Zaleca się coroczne badania kontrolne, w tym profil lipidowy, echokardiografię, test wysiłkowy oraz wizyty u specjalisty okulisty.
Jak wygląda życie z tym schorzeniem?
Rokowanie w przypadku PXE zależy w dużej mierze od zakresu zajęcia narządów pozaskórnych. Pacjenci zazwyczaj mają normalną długość życia, ale ostry krwotok z przewodu pokarmowego, zawał mięśnia sercowego lub krwotok mózgowy mogą być śmiertelne.
Najczęstszą przyczyną zachorowalności i niepełnosprawności w PXE jest pogorszenie wzroku spowodowane powikłaniami związanymi z neowaskularyzacją podsiatkówkową i zanikiem plamki żółtej. Widzenie obwodowe pozostaje zachowane.
Wczesne rozpoznanie i wprowadzenie środków profilaktycznych ma kluczowe znaczenie. Osoby z PXE mogą prowadzić normalne życie, z troską o swoje schorzenie, ale bez nadmiernego niepokoju. Dostęp do grup wsparcia, takich jak strony internetowe organizacji pacjenckich, może być nieoceniony, oferując wsparcie od osób, które naprawdę rozumieją, jak to jest żyć z tą rzadką chorobą.
Przyszłe opcje leczenia mogą obejmować terapię genową/edycję genów i terapię farmakologiczną chaperonów. Program ćwiczeń staje się coraz ważniejszy wraz z wiekiem, a kontrola masy ciała pozostaje obowiązkowa.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Francja
