Miażdżyca

Czym jest miażdżyca?

Miażdżyca to proces, w którym blaszki miażdżycowe – kleiste substancje złożone z tłuszczu, cholesterolu, wapnia i innych składników – gromadzą się stopniowo w ścianach tętnic1. Tętnice to naczynia krwionośne, które transportują bogatą w tlen krew z serca do wszystkich narządów i tkanek w organizmie1.

W miarę jak blaszka narasta, ściana tętnicy staje się grubsza i twardsza. To „stwardnienie tętnic" jest zazwyczaj procesem cichym we wczesnych stadiach – przez długi czas możesz nie odczuwać żadnych objawów1. Z czasem jednak, gdy blaszka rośnie, światło tętnicy (jej wewnętrzne przejście) się zwęża, pozostawiając mniej miejsca na przepływ krwi. Oznacza to, że mniej krwi może dotrzeć do narządów i tkanek1.

Dodatkowo stała siła przepływu krwi może prowadzić do erozji lub pęknięcia blaszki, powodując utworzenie skrzepu krwi. Zwężona tętnica jest jak autostrada ograniczona do jednego pasa ruchu. Ale skrzep krwi jest jak barykada pośrodku drogi – blokuje przepływ krwi do określonych narządów lub tkanek, które tętnica normalnie zasila1.

Ludzie często używają zamiennie terminów „miażdżyca" i „arterioskleroza", jednak mają one nieco różne znaczenia. Arterioskleroza to stwardnienie tętnic z jakiejkolwiek przyczyny. Miażdżyca to stwardnienie spowodowane gromadzeniem się blaszek. Jest to jeden konkretny typ arteriosklerozy i prawdopodobnie ten, o którym słyszałeś najczęściej1.

Rodzaje stwardnienia tętnic

Istnieją trzy główne rodzaje arteriosklerozy, przy czym miażdżyca jest najczęściej występującym typem1. Miażdżyca to stopniowe gromadzenie się blaszki w ścianach średnich i dużych tętnic, takich jak aorta, tętnice wieńcowe, tętnice szyjne czy tętnice udowe1.

W zależności od tego, które tętnice są dotknięte, miażdżyca może prowadzić do różnych schorzeń1:

• Choroba wieńcowa to gromadzenie się blaszki w tętnicach serca
• Choroba tętnic obwodowych to gromadzenie się blaszki w tętnicach, które transportują krew z serca do innych części ciała. Najczęściej dotyczy tętnic nóg, ale może również wpływać na tętnice rąk lub miednicy
• Choroba tętnic szyjnych to gromadzenie się blaszki w tętnicach szyi. Zmniejsza przepływ krwi do mózgu
• Zwężenie tętnicy nerkowej to gromadzenie się blaszki w tętnicach zaopatrujących nerki w krew
• Choroba tętnic kręgowych to gromadzenie się blaszki w tętnicach zaopatrujących tylną część mózgu
• Niedokrwienie jelit to gromadzenie się blaszki w tętnicach zaopatrujących jelita w krew

Jak często występuje miażdżyca?

Miażdżyca jest bardzo powszechna. Powikłania związane z gromadzeniem się blaszki (w tym zawały serca i udary) są wiodącą przyczyną zgonów na całym świecie1.

W Ameryce około połowa osób w wieku od 45 do 84 lat ma miażdżycę1. Jest to przewlekła choroba zapalna tętnic i stanowi podstawową przyczynę około 50% wszystkich zgonów w społeczeństwach zachodnich1.

Objawy miażdżycy

Miażdżyca rozwija się stopniowo przez wiele lat i może być niebezpieczna, ponieważ przebiega bezobjawowo. Możesz nie mieć żadnych symptomów przez długi czas, aż do momentu gdy stwardnienie tętnic doprowadzi do powikłań1.

W większości przypadków miażdżyca nie wykazuje objawów, dopóki nie wydarzy się coś poważnego, takiego jak udar lub zawał serca1. W niektórych przypadkach jednak mogą wystąpić objawy ostrzegawcze, takie jak [11,15]:

• Dławica piersiowa, czyli ból w klatce piersiowej, który odczuwany jest jako ucisk w klatce piersiowej, niestrawność lub ból w ramionach, plecach, szyi lub szczęce
• Duszność i nieregularny rytm serca
• Drętwienie
• Zmiany w oddawaniu moczu, zmęczenie i nudności

Ból w klatce piersiowej i duszność podczas chodzenia są charakterystycznymi objawami miażdżycy wieńcowej. Niestety, we wczesnych stadiach gromadzenia się blaszki pacjenci mogą w ogóle nie wykazywać żadnych objawów, co utrudnia wykrycie miażdżycy1.

Znaki i objawy arteriosklerozy zależą od naczynia dotkniętego chorobą. Jeśli dotyka ona naczyń mózgowych lub ocznych, może prowadzić do udarów mózgu lub przemijających napadów niedokrwiennych1.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Blaszka często zaczyna się gromadzić w dzieciństwie i pogarsza wraz z wiekiem. Dokładna przyczyna nie jest znana, ale naukowcy uważają, że to gromadzenie się zaczyna, gdy dochodzi do uszkodzenia tętnic1.

Miażdżyca jest przewlekłą chorobą zapalną, w której główną rolę odgrywa gromadzenie się cząstek lipoprotein (substancji przenoszących tłuszcze we krwi) w ścianach tętnic. Szczególnie istotne jest gromadzenie się lipoprotein LDL (złego cholesterolu) i pozostałości lipoprotein, które wywołują aktywny proces zapalny w określonych obszarach tętnic1.

Czynniki, które zwiększają ryzyko miażdżycy, obejmują1:

• Palenie papierosów
• Wysokie ciśnienie krwi
• Wysoki cholesterol
• Historia rodzinna miażdżycy lub choroby serca
• Brak aktywności fizycznej
• Nadwaga lub otyłość
• Cukrzyca

Posiadanie więcej niż jednego czynnika ryzyka może jeszcze bardziej zwiększyć ryzyko. Możesz kontrolować większość powyższych czynników ryzyka1.

Badania genetyczno-epidemiologiczne zidentyfikowały wiele genetycznych i niegenetycznych czynników ryzyka choroby wieńcowej. Jednak takie badania wskazują, że historia rodzinna jest najważniejszym niezależnym czynnikiem ryzyka1.

Diagnostyka

Lekarz może zlecić różne badania diagnostyczne w celu wykrycia miażdżycy i oceny jej stopnia zaawansowania. Wczesne wykrycie jest ważne, ponieważ wczesne leczenie może obniżyć ryzyko zagrażających życiu powikłań1.

Diagnostyka może obejmować różne rodzaje badań obrazowych, takich jak tomografia komputerowa (CT), rezonans magnetyczny (MRI), ultrasonografia czy angiografia. Badania te pozwalają na wizualizację tętnic i ocenę stopnia ich zwężenia1.

Mogą być również wykonane badania krwi w celu oceny poziomu cholesterolu i innych czynników ryzyka. Badanie poziomu cholesterolu powinno mierzyć cholesterol całkowity, cholesterol LDL („zły"), cholesterol HDL („dobry") i triglicerydy1.

Kiedy należy rozpocząć badania kontrolne cholesterolu i jak często je wykonywać, zależy od czynników ryzyka i historii rodzinnej. Porozmawiaj z lekarzem o docelowych poziomach cholesterolu1.

Leczenie

Leczenie miażdżycy ma na celu spowolnienie lub zatrzymanie progresji choroby oraz zmniejszenie ryzyka powikłań. Obejmuje ono zarówno zmiany stylu życia, jak i leczenie farmakologiczne, a w niektórych przypadkach – zabiegi chirurgiczne1.

Leki mogą pomóc w poprawie przepływu krwi i obniżeniu ryzyka powikłań. Zmiany stylu życia również odgrywają kluczową rolę w leczeniu1.

Kluczem jest obniżenie poziomu cholesterolu LDL i wprowadzenie zmian w stylu życia1. Głównym celem jest próba zmniejszenia ilości cholesterolu z wnętrza blaszki, co może prowadzić do jej stabilizacji1.

Zabiegi chirurgiczne, takie jak angioplastyka, mogą być zalecane w celu usunięcia blokad ze ścian tętnic i poprawy przepływu krwi do serca1. Jednak leczenie chirurgiczne nie rozwiązuje trwale problemów sercowych pacjenta, nawet jeśli operacja jest całkowicie udana. Dlatego ważne jest, aby pacjenci byli kierowani na rehabilitację kardiologiczną1.

Rehabilitacja kardiologiczna oferuje program ćwiczeń pod nadzorem i pomaga pacjentom w zakresie diety i technik utraty wagi. Jest to motywujące dla ludzi i, co równie ważne, przebywają wśród innych osób mających podobne problemy, więc nie czują się osamotnieni1.

Czy można odwrócić zmiany miażdżycowe?

Całkowite usunięcie blaszki nie jest możliwe, ale dzięki zmianom stylu życia i lekom blaszki mogą się zmniejszyć i ustabilizować1. Lekarze szczególnie chcą targetować miękkie blaszki, zanim pękną1.

Na przykład, jeśli masz 30% niedrożność tętnicy spowodowaną miękką blaszką, celem jest próba wysysania cholesterolu z wewnątrz blaszki1. Chociaż całkowite wyleczenie miażdżycy nie jest możliwe, istnieją liczne dowody wspierające interwencje mające na celu zapobieganie rozwojowi miażdżycy oraz zdarzeń sercowo-naczyniowych i zgonów1.

Rozległa literatura naukowa potwierdza fundamentalną rolę przyczynową apoB lipoprotein w rozwoju miażdżycy. Ostatnie badania epidemiologiczne wykazały, że poziomy cholesterolu LDL i cholesterolu non-HDL u młodych dorosłych są związane z przyspieszonym rozwojem bezobjawowej miażdżycy1.

Życie z miażdżycą

Życie ze zdrowiem przy miażdżycy jest możliwe i to jest ważne. Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne wyjaśnia, że choć pewne stwardnienie jest normalne u zdrowych osób, gdy blaszka gromadzi się wzdłuż ścian tętnic – typ choroby serca nazywanej miażdżycą – przepływ krwi do kluczowych narządów może ostatecznie zostać ograniczony1.

W większości przypadków miażdżyca nie wykazuje objawów, dopóki nie wydarzy się coś poważnego, jak zawał serca lub udar. W niektórych przypadkach jednak mogą wystąpić objawy ostrzegawcze. Bycie świadomym ryzyka choroby jest równie ważne jak rozpoznawanie objawów1.

Wiele osób z miażdżycą może prowadzić aktywne życie poprzez wprowadzenie odpowiednich zmian w stylu życia i przestrzeganie zaleceń lekarskich1. Regularne wizyty kontrolne u lekarza są niezbędne do monitorowania stanu zdrowia i dostosowywania leczenia.

Zapobieganie

Możesz podjąć kroki, aby chronić się przed miażdżycą. Zdrowie ma wroga – miażdżycę. Jest ona powszechna, a jej skutki mogą być bardzo poważne. Ten stan może prowadzić do udarów, zawałów serca i śmierci. Ale możesz podjąć kroki, aby się przed tą chorobą chronić1.

Zmiany stylu życia mogą znacząco zmniejszyć ryzyko rozwoju miażdżycy1:

• Rzuć palenie – palenie jest jednym z głównych czynników ryzyka
• Utrzymuj zdrową dietę – ogranicz tłuszcze nasycone, tłuszcze trans i cholesterol
• Regularnie ćwicz – aktywność fizyczna pomaga utrzymać zdrowe serce i naczynia krwionośne
• Utrzymuj zdrową wagę – otyłość zwiększa ryzyko miażdżycy
• Kontroluj ciśnienie krwi – wysokie ciśnienie uszkadza tętnice
• Kontroluj cukrzycę – wysokie poziomy cukru we krwi uszkadzają naczynia krwionośne
• Zarządzaj stresem – przewlekły stres może przyczynić się do rozwoju choroby

Możesz kontrolować większość czynników ryzyka. Zapobieganie jest szczególnie ważne, ponieważ miażdżyca rozwija się powoli i często bezobjawowo przez wiele lat1.