Klasterowy ból głowy

Czym jest klasterowy ból głowy?

Klasterowy ból głowy to jednostronny ból głowy, który trwa od 15 minut do trzech godzin. Ból pojawia się codziennie przez tygodnie lub miesiące, często o tej samej porze dnia i może występować nawet do ośmiu razy na dobę. Kiedy odczuwasz nawracający klasterowy ból głowy, nazywa się to atakiem1.

Jest to rzadki rodzaj bólu głowy – dotyka około 1 na 1000 osób. Częściej występuje u mężczyzn niż u kobiet i najczęściej zaczyna się u osób w wieku 20-40 lat, choć może pojawić się w każdym wieku23.

Nazwa "klasterowy" pochodzi od sposobu, w jaki bóle głowy występują – pojawiają się w skupiskach lub klastrach, po czym następuje okres bez objawów. Po ataku możesz mieć miesiące lub nawet lata bez bólu, zanim doświadczysz kolejnego klasterowego bólu głowy1.

Klasterowy ból głowy jest rodzajem pierwotnego bólu głowy, co oznacza, że rozpoczyna się w wyniku reakcji z części mózgu odpowiedzialnej za komunikowanie bólu. Jest to samodzielny problem zdrowotny, a nie część większego schorzenia1.

Objawy i przebieg ataków

Głównym objawem klasterowego bólu głowy jest ostry, piekący lub przeszywający ból, zwykle po jednej stronie głowy, wokół oka. Ból ten często jest opisywany jako "wiercący", palący lub rozdzierający42.

Ból rozpoczyna się nagle, często bez ostrzeżenia, i może osiągnąć najwyższe natężenie w ciągu 5-10 minut. Najsilniejszy ból utrzymuje się zwykle przez 30 minut do 2 godzin. Ataki mogą pojawiać się często w nocy i budzić osobę ze snu, bardzo często o tej samej porze każdej nocy53.

Ból sprawia, że ludzie czują się niespokojni i pobudzeni. W przeciwieństwie do osób z migreną, które wolą pozostać w bezruchu, osoby z klasterowym bólem głowy często chodzą tam i z powrotem, kołyszą się lub trzymają za głowę3.

Oprócz bólu mogą wystąpić następujące objawy po tej samej stronie co ból głowy:

• Czerwone i łzawiące oko
• Obrzęk i opadanie powieki
• Mniejsza źrenica
• Pocenie się twarzy
• Zatkany lub lekko cieknący nos
• Uczucie mdłości45

Wzorzec ataków jest charakterystyczny. Osoby doświadczają okresów częstych ataków, zwanych okresami klastrowymi, które trwają od tygodni do miesięcy. Po nich następuje okres remisji, w którym nie ma bólu głowy przez miesiące lub nawet lata. W okresie klastrowym bóle głowy mogą występować codziennie, a nawet kilka razy dziennie3.

U większości osób występuje epizodyczny klasterowy ból głowy, gdzie ataki występują przez określony czas w roku, często sezonowo – na przykład co wiosnę lub co jesień. Niektóre osoby mają przewlekły klasterowy ból głowy, gdzie ataki występują przez cały rok bez przerwy2.

Różnice między klasterowym bólem głowy a innymi rodzajami bólów głowy

Klasterowy ból głowy łatwo pomylić z innymi powszechnymi rodzajami bólów głowy, takimi jak migrena, ból głowy zatokowy czy napięciowy ból głowy5.

Migrena powoduje pulsujący, tętniący ból głowy po jednej stronie głowy, który nasila się podczas aktywności fizycznej, pod wpływem światła, dźwięków lub zapachów. Jest znacznie częstsza niż klasterowy ból głowy, dotykając około 15% populacji2.

Główne różnice między klasterowym bólem głowy a migreną to:

• Klasterowy ból głowy trwa krócej (15 minut do 3 godzin) niż migrena (która może trwać od 4 do 72 godzin)
• Przy klasterowym bólu głowy ludzie są niespokojni i poruszają się, podczas gdy przy migrenie wolą leżeć nieruchomo
• Klasterowy ból głowy występuje wielokrotnie w ciągu dnia, migrena zwykle występuje jako pojedynczy epizod
• Klasterowy ból głowy ma charakterystyczne objawy oczne i nosowe po stronie bólu12

Przyczyny i czynniki wyzwalające

Dokładna przyczyna klasterowego bólu głowy nie jest znana. Badania wskazują, że może być związany z nagłym uwolnieniem przez organizm histaminy (substancji chemicznej uwalnianej podczas reakcji alergicznej) lub serotoniny (substancji chemicznej wytwarzanej przez komórki nerwowe) w okolicy nerwu trójdzielnego w twarzy5.

Problem w niewielkim obszarze u podstawy mózgu, zwanym podwzgórzem, może być zaangażowany w powstawanie klasterowych bólów głowy. Podwzgórze aktywuje się podczas ataków52.

Klasterowy ból głowy ma tendencję do występowania w rodzinach, co sugeruje pewien składnik genetyczny5.

Pewne czynniki mogą wyzwalać ataki klasterowego bólu głowy:

• Alkohol
• Palenie papierosów
• Duża wysokość (treking górski i podróże lotnicze)
• Jasne światło (w tym światło słoneczne)
• Wysiłek fizyczny
• Upał (gorąca pogoda lub gorące kąpiele)
• Pokarmy bogate w azotyny (boczek i wędliny)
• Niektóre leki
• Kokaina5

Rozpoznanie choroby

Nie ma specyficznych testów do diagnozowania klasterowego bólu głowy. Lekarz zapyta o ból, jego lokalizację i częstotliwość występowania bólów głowy. Zapyta również o inne objawy, które występują4.

Inne schorzenia mogą mieć podobne objawy do klasterowego bólu głowy. Lekarz może skierować do specjalisty na skan mózgu, aby wykluczyć inne możliwe przyczyny objawów4.

Pomocne może być prowadzenie dziennika bólów głowy. Unikanie czynników wyzwalających może pomóc w zapobieganiu bólom głowy. Należy zapisywać, kiedy zaczyna się ból głowy, jak długo trwa i co mogło go wywołać. Może to obejmować stres, alkohol lub określone pokarmy6.

Leczenie

Nie ma leku na klasterowy ból głowy, ale specjalista może zalecić leczenie, które pomoże złagodzić i zapobiec objawom4.

Leczenie klasterowego bólu głowy dzieli się na dwie kategorie: ostre (doraźne) i zapobiegawcze (profilaktyczne). Leczenie ostre ma na celu szybkie przerwanie ataków, podczas gdy leczenie zapobiegawcze zmniejsza częstotliwość i nasilenie ataków w czasie7.

Głównymi metodami leczenia doraźnego są:

• Tlen w wysokim przepływie – przez maskę twarzową
• Sumatryptan – lek z grupy tryptanów
• Pochodne sporyszu
• Środki znieczulające miejscowe7

Werapamil, lek z grupy blokerów kanału wapniowego, pozostaje podstawą leczenia zapobiegawczego. W przypadkach opornych na leczenie dostępne są dodatkowe opcje proceduralne i neuromodulacyjne7.

Ważne jest, aby nosić przy sobie leki, które pozwalają szybko opanować atak bólu głowy. Jeśli lekarz przepisał domową terapię tlenową do zatrzymania klasterowego bólu głowy, należy postępować zgodnie z instrukcjami jej stosowania6.

Zwykłe środki przeciwbólowe, takie jak ibuprofen i paracetamol, nie pomagają w klasterowym bólu głowy4.

Kiedy należy zgłosić się do lekarza

Należy zgłosić się do lekarza, jeśli:

• Sądzisz, że możesz mieć klasterowy ból głowy
• Bóle głowy wciąż wracają
• Środki przeciwbólowe, takie jak ibuprofen i paracetamol, nie pomagają
• Bóle głowy są tak silne, że sprawiają, że jesteś niespokojny i pobudzony
• Zdiagnozowano u Ciebie klasterowy ból głowy i się pogarsza, trwa dłużej niż zwykle lub zwykłe leczenie nie pomaga4

Należy pilnie zgłosić się do lekarza lub zadzwonić pod numer 112, jeśli oprócz silnego bólu głowy występują:

• Ból szczęki podczas jedzenia
• Niewyraźne lub podwójne widzenie
• Bolesna skóra głowy
• Inne objawy, takie jak drętwienie lub osłabienie w ramionach lub nogach4

Należy natychmiast zadzwonić pod numer 999 lub udać się na oddział ratunkowy, jeśli po raz pierwszy występują następujące objawy (nawet jeśli zdiagnozowano już klasterowy ból głowy):

• Jedna z powiek opada
• Źrenica w jednym oku jest mniejsza niż w drugim4

Należy obserwować nowe objawy towarzyszące bólowi głowy. Mogą to być gorączka, osłabienie lub drętwienie, zmiany w widzeniu i dezorientacja. Mogą być one oznakami poważniejszego problemu6.