Mięsak z komórek Langerhansa Podstawowe informacje

Czym jest mięsak z komórek Langerhansa

Mięsak z komórek Langerhansa to rzadka postać złośliwego nowotworu histiocytarnego, czyli nowotworu wywodzącego się z komórek układu odpornościowego. Nie należy go mylić z histiocytozą z komórek Langerhansa, która jest chorobą łagodną pod względem cytologicznym, czyli gdy patrzy się na same komórki pod mikroskopem.1 Mięsak z komórek Langerhansa jest znacznie bardziej agresywny i niebezpieczny niż jego łagodniejszy odpowiednik.

Choroba może pojawić się w wielu miejscach w organizmie, ale najczęściej rozwija się w skórze i tkankach limfatycznych, takich jak węzły chłonne. Może również atakować płuca, wątrobę oraz szpik kostny.1 Mięsak ten powstaje z komórek Langerhansa, które w normalnych warunkach są częścią naszego układu odpornościowego i pomagają chronić organizm przed infekcjami.

Komórki Langerhansa należą do grupy komórek zwanych komórkami dendrytycznymi, które pełnią rolę strażników organizmu. Znajdują się one w błonach śluzowych, skórze, węzłach chłonnych, grasicy oraz śledzionie. Ich zadaniem jest wykrywanie obcych substancji, takich jak bakterie czy wirusy, i przekazywanie informacji o nich do innych komórek układu odpornościowego, głównie limfocytów T.1 Gdy te komórki zaczynają niekontrolowanie się dzielić i nabierają złośliwych cech, powstaje mięsak.

Epidemiologia – jak często występuje choroba

Dokładna częstość występowania mięsaka z komórek Langerhansa nie jest znana ze względu na niezwykłą rzadkość tego schorzenia. Szacuje się, że może występować około 0,2 przypadków na 10 milionów ludzi rocznie.2 Dla porównania, powiązane schorzenie – histiocytoza z komórek Langerhansa – występuje znacznie częściej, bo szacuje się, że pojawia się około 5 przypadków na milion ludzi rocznie.1

W jednym przeglądzie japońskich pacjentów z potwierdzonym mięsakiem z komórek Langerhansa mediana wieku w momencie rozpoznania choroby wynosiła 41 lat. Co ciekawe, kobiety chorowały dwa razy częściej niż mężczyźni.1 Natomiast w innym systematycznym przeglądzie przypadków mediana wieku wynosiła 50 lat, ale tutaj nieznacznie częściej chorowali mężczyźni.3 Te różnice mogą wynikać z niewielkiej liczby przypadków i różnych populacji badanych.

W przypadku dorosłych z histiocytozą z komórek Langerhansa (łagodniejszą formą choroby) średni wiek zachorowania wynosi około 40 lat.4 Mięsak z komórek Langerhansa dotyka więc zazwyczaj osoby w średnim wieku, choć może pojawić się w różnych grupach wiekowych.

Przyczyny powstania choroby

Mięsak z komórek Langerhansa powstaje, gdy normalne komórki Langerhansa w organizmie zaczynają się nieprawidłowo zachowywać. W prawidłowym stanie te komórki są rozproszone po całym ciele – znajdują się w skórze, błonach śluzowych, węzłach chłonnych, grasicy i śledzionie. Pełnią tam rolę komórek prezentujących antygen, czyli takich, które wyłapują obce substancje i pokazują je innym komórkom układu odpornościowego, głównie limfocytom T, aby mogły je zwalczać.1

Mechanizm powstawania mięsaka nie jest do końca poznany, ale wiemy, że choroba może rozwinąć się na trzy sposoby. Po pierwsze, może powstać samoistnie, bez żadnego wcześniejszego schorzenia – mówimy wtedy, że rozwija się "de novo". Po drugie, może rozwinąć się z histiocytozy z komórek Langerhansa, która jest łagodniejszą postacią choroby. Po trzecie wreszcie, może pojawić się w związku z innymi nowotworami krwi i układu chłonnego.5

W niektórych przypadkach histiocytozy z komórek Langerhansa oraz innych nowotworów histiocytarnych wykryto mutacje genów kontrolujących wzrost i rozwój komórek, w tym mutacje w genach BRAF, MAP2K1, RAS i ARAF. Te zmiany genetyczne mogą prowadzić do niekontrolowanego namnażania się komórek Langerhansa w określonych miejscach w organizmie, gdzie niszczą tkanki lub tworzą zmiany chorobowe.6 Nie wiadomo jednak dokładnie, czy podobne mutacje odpowiadają za powstawanie mięsaka z komórek Langerhansa.

Czynniki ryzyka

Ze względu na niezwykłą rzadkość mięsaka z komórek Langerhansa, czynniki ryzyka rozwoju tej choroby nie zostały dokładnie określone. W przypadku powiązanego schorzenia – histiocytozy z komórek Langerhansa – istnieje silny związek z paleniem tytoniu, zwłaszcza gdy choroba dotyka płuc.4 Nie wiadomo jednak, czy palenie zwiększa również ryzyko rozwoju mięsaka.

W literaturze medycznej sugeruje się, że historia rodzinna nowotworów lub kontakt rodziców z określonymi substancjami chemicznymi może zwiększać ryzyko rozwoju histiocytozy z komórek Langerhansa u dzieci.6 Jednak nie ma wystarczających danych, aby potwierdzić te czynniki jako istotne dla mięsaka z komórek Langerhansa.

Wiadomo natomiast, że mięsak z komórek Langerhansa częściej dotyka osoby nieco starsze niż histiocytoza z komórek Langerhansa.5 Mediana wieku w momencie rozpoznania mięsaka wynosi około 41-50 lat, co sugeruje, że wiek może odgrywać pewną rolę. Jednakże z tak małą liczbą przypadków trudno jest wyciągać definitywne wnioski na temat wszystkich czynników ryzyka.

Objawy choroby

Objawy mięsaka z komórek Langerhansa są bardzo różnorodne i zależą od tego, która część ciała jest dotknięta chorobą. W wielu przypadkach pacjenci przez długi czas wyczuwają lub obserwują narastający guz, który później staje się bolesny lub owrzodzony.2 Mięsak ma zwykle charakter wieloogniskowy, co oznacza, że jednocześnie może być obecny w kilku miejscach organizmu.

Gdy choroba występuje w skórze i tkankach miękkich, pacjent może zauważyć powiększający się guz lub guzki. Zmiany skórne mogą być bolesne, czerwone, a z czasem mogą się owrzodzić. Gdy dotknięte są węzły chłonne, mogą być one powiększone i wyczuwalne przez skórę, zwłaszcza w okolicy szyi, pach lub pachwiny.

W przypadku zajęcia narządów wewnętrznych objawy mogą być bardziej ogólne. Gdy mięsak dotyczy płuc, pacjent może odczuwać kaszel, duszność lub ból w klatce piersiowej. Gdy dotknięta jest wątroba lub śledziona, może pojawić się ból brzucha, uczucie pełności lub powiększenie obwodu brzucha. W przypadku zajęcia szpiku kostnego mogą wystąpić objawy związane z niedokrwistością, takie jak zmęczenie i bladość.1

Gdy choroba się rozprzestrzenia i obejmuje wiele układów organizmu, pacjent często doświadcza tak zwanych objawów B, które są charakterystyczne dla wielu nowotworów. Należą do nich gorączka bez wyraźnej przyczyny, nocne poty oraz niezamierzona utrata masy ciała.2 Te objawy ogólne świadczą o zaawansowaniu choroby i jej wpływie na cały organizm.

W rzadkich przypadkach, gdy choroba rozwija się w górnych drogach oddechowych, takich jak nasada języka, pacjent może mieć trudności z połykaniem, mówą lub oddychaniem.7 Gdy mięsak dotyczy kręgosłupa, może powodować ucisk na rdzeń kręgowy, prowadząc do drętwienia kończyn, trudności w chodzeniu, a w najcięższych przypadkach nawet do porażenia.8

Prewencja

Ze względu na nieznaną dokładną przyczynę mięsaka z komórek Langerhansa, nie ma ustalonych metod prewencji specyficznych dla tej choroby. W przypadku histiocytozy z komórek Langerhansa, która jest łagodniejszą formą choroby i może czasami przekształcić się w mięsaka, zaleca się unikanie palenia tytoniu, szczególnie jeśli choroba dotyczy płuc.4

Ogólne zasady profilaktyki nowotworowej, takie jak prowadzenie zdrowego stylu życia, unikanie substancji rakotwórczych, regularna aktywność fizyczna i zbilansowana dieta, mogą pomóc w ogólnym zmniejszeniu ryzyka rozwoju różnych nowotworów. Jednak nie ma dowodów na to, że te działania specyficznie chronią przed mięsakiem z komórek Langerhansa.

Ważne jest również regularne wykonywanie badań kontrolnych, jeśli ktoś choruje na histiocytozę z komórek Langerhansa, ponieważ istnieje niewielkie ryzyko jej przekształcenia w bardziej agresywną postać – mięsaka. Szybkie wykrycie zmian może umożliwić wcześniejsze rozpoczęcie leczenia i poprawić rokowania.

Patofizjologia – co dzieje się w organizmie

W całym organizmie, w miejscach takich jak błony śluzowe, skóra, węzły chłonne, grasica i śledziona, znajdują się komórki zwane komórkami prezentującymi antygen. Te komórki pełnią rolę nadzorczą – wyłapują obce antygeny (fragmenty bakterii, wirusów lub innych drobnoustrojów) i prezentują je komórkom przetwarzającym antygeny, takim jak limfocyty T, chroniąc w ten sposób organizm przed potencjalnym zagrożeniem.1

Komórki prezentujące antygen nazywane są również komórkami dendrytycznymi, a komórki Langerhansa są ich podtypem.1 Normalnie te komórki mają dobrze zdefiniowaną strukturę i funkcję. Jednak w mięsaku z komórek Langerhansa dochodzi do zaburzeń w ich rozwoju i dojrzewaniu, co prowadzi do powstania nieprawidłowych komórek rakowych.

Zarówno mięsak z komórek Langerhansa, jak i łagodniejsza histiocytoza z komórek Langerhansa, zawierają duże, nabłonkowe komórki z pomarszczonymi (przypominającymi ziarna kawy) jądrami komórkowymi. W histiocytozie często obecne są reaktywne eozynofile (rodzaj białych krwinek), ale w mięsaku mogą, ale nie muszą występować. Komórki mięsaka wykazują większą różnorodność kształtów i rozmiarów (pleomorfizm) oraz większą aktywność podziałów komórkowych (mitozy) niż w histiocytozie. Mogą również występować nieprawidłowe podziały komórkowe oraz martwica tkanek.5

W badaniach immunohistochemicznych, które polegają na barwieniu komórek specjalnymi przeciwciałami, zarówno mięsak jak i histiocytoza wykazują obecność białek S100, CD1a i Langeryny. Te markery pomagają lekarzom potwierdzić, że nieprawidłowe komórki rzeczywiście pochodzą z komórek Langerhansa.5 W mięsaku stopień ekspresji tych markerów może być jednak zmienny.

Charakterystyczną cechą komórek Langerhansa są tak zwane ziarnistości Birbecka, które można zobaczyć w badaniu ultrastrukturalnym (przy użyciu mikroskopu elektronowego). Te drobne struktury wewnątrz komórek pomagają ostatecznie potwierdzić, że nowotwór wywodzi się z komórek Langerhansa.5 Ich obecność jest charakterystyczna zarówno dla normalnych komórek Langerhansa w naskórku, jak i dla komórek rakowych w mięsaku.