Niedobór arginazy to rzadka choroba dziedziczna, która powoduje stopniowe gromadzenie się w organizmie argininy i amoniaku. Choć objawy zazwyczaj pojawiają się około trzeciego roku życia, wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie mogą zapobiec najpoważniejszym problemom zdrowotnym.
E72.2 D020162 10062695
wątroba
układ nerwowy
mięśnie
Opis choroby
Niedobór arginazy jest dziedziczonym zaburzeniem metabolicznym, które powoduje gromadzenie się w organizmie aminokwasu argininy (element budulcowy białek) oraz amoniaku. Amoniak powstaje podczas rozkładu białek w organizmie i staje się toksyczny, gdy jego poziom staje się zbyt wysoki. Układ nerwowy jest szczególnie wrażliwy na działanie nadmiaru amoniaku.
Choroba należy do grupy zaburzeń zwanych zaburzeniami cyklu mocznikowego. Cykl mocznikowy to seria reakcji zachodzących w komórkach wątroby, które przetwarzają nadmiar azotu powstającego podczas używania białka przez organizm. Dzięki temu powstaje związek zwany mocznikiem, który jest usuwany przez nerki.
Niedobór arginazy różni się od innych zaburzeń cyklu mocznikowego tym, że rzadko powoduje ciężkie zwiększenie poziomu amoniaku we krwi. Najczęściej choroba objawia się stopniowo narastającymi problemami z kontrolą mięśni i rozwojem.
Przyczyny i mechanizm choroby
Niedobór arginazy jest spowodowany zmianami genetycznymi (nazywanymi także mutacjami) w genie ARG1. Ten gen zawiera instrukcje do wytwarzania enzymu zwanego arginazą, który działa głównie w wątrobie.
Enzym arginazy ułatwia ostatni etap cyklu mocznikowego, w którym wytwarza się mocznik przez usuwanie azotu z argininy. U osób z niedoborem arginazy enzym arginazy jest uszkodzony lub nie występuje w ogóle, przez co arginina nie jest prawidłowo rozkładana. W rezultacie mocznik nie może być prawidłowo wytwarzany, co prowadzi do gromadzenia się argininy i amoniaku we krwi.
Azot pochodzi głównie z białka, które spożywamy. U dzieci z odpowiednim poziomem enzymu ARG1 azot nie powoduje żadnych problemów. Jednak gdy nie może być rozkładany, może gromadzić się we krwi i układzie nerwowym, stając się toksyczny dla mózgu i rdzenia kręgowego.
Choroba jest dziedziczona w sposób autosomalny recesywny. Oznacza to, że aby rozwinęła się choroba, dziecko musi odziedziczyć wadliwy gen od obojga rodziców. Rodzice, którzy mają po jednej kopii zmienionego genu, zwykle nie wykazują objawów choroby.
Jak często występuje niedobór arginazy
Niedobór arginazy jest bardzo rzadkim zaburzeniem. Szacuje się, że występuje raz na każde 300 000 do 1 000 000 osób. Ponieważ badania przesiewowe noworodków pod kątem argininemii nie są powszechne, rzeczywista częstość występowania jest prawdopodobnie niedoszacowana. Choroba dotyka w równym stopniu chłopców i dziewczynki.
Objawy i przebieg choroby
Przebieg choroby jest bardzo zróżnicowany, a objawy różnią się od tych obserwowanych w przypadku innych klasycznych zaburzeń cyklu mocznikowego. Ryzyko dekompensacji metabolicznej z hiperamonemia (zwiększonym poziomem amoniaku), która może wystąpić w okresie noworodkowym i objawiać się śpiączką, zaburzeniami ośrodkowej regulacji, hiperwentylacją i napadami padaczkowymi, jest niższe niż w innych zaburzeniach cyklu mocznikowego.
Objawy u niemowląt i małych dzieci
Niedobór arginazy zazwyczaj staje się widoczny około trzeciego roku życia. Najczęściej objawia się sztywnością, szczególnie w nogach, spowodowaną nieprawidłowym napięciem mięśni, zwanym spastycznością. Inne objawy mogą obejmować wolniejszy niż normalnie wzrost, opóźnienia rozwojowe i stopniową utratę nabytych wcześniej umiejętności rozwojowych, niepełnosprawność intelektualną, napady padaczkowe, drżenia oraz trudności z zachowaniem równowagi i koordynacją ruchów.
Jeśli niedobór arginazy nie zostanie wykryty, niemowlęta i dzieci mogą mieć nieprawidłowe napięcie i sztywność mięśni, opóźniony wzrost, opóźnienia w nauce, drżenia lub napady padaczkowe.
W rzadkich przypadkach niemowlęta i dzieci mogą wykazywać objawy nagromadzenia amoniaku po spożyciu dużej ilości białka lub po chorobie czy zabiegu chirurgicznym. Objawy obejmują wymioty, odmawianie jedzenia oraz uczucie zmęczenia i drażliwość.
Zakres nasilenia objawów
Istnieje szeroki zakres nasilenia tego zaburzenia. Cięższa postać niedoboru ARG1 rozpoczyna się przed trzecim rokiem życia, może nawet w okresie noworodkowym. Cięższe wersje mogą obejmować spowolniony wzrost, opóźnienia rozwojowe, napady padaczkowe oraz sztywność mięśni ramion i nóg, która może być mylona z mózgowym porażeniem dziecięcym.
Mniej ciężka postać niedoboru ARG1 rozpoczyna się później w dzieciństwie. Łagodniejsze wersje mogą powodować postępujące sztywnienie nóg, znane również jako spastyczne porażenie. Spastyczne porażenie może również obejmować trudności w chodzeniu lub kontrolowaniu czynności jelit i pęcherza.
Postępowanie choroby
Jeśli nie jest leczona, niedobór arginazy zwykle prowadzi do ciężkiej spastyczności, utraty zdolności do chodzenia, całkowitej utraty kontroli nad jelitami i pęcherzem moczowym oraz ciężkiej niepełnosprawności intelektualnej. Napady padaczkowe są częste i zwykle są łatwe do kontrolowania.
Osoby leczone od urodzenia, albo w wyniku badań przesiewowych noworodków, albo z powodu chorego starszego rodzeństwa, mogą rozwijać się znacznie lepiej i mieć łagodniejsze objawy.
Rozpoznanie choroby
Noworodki w niektórych stanach USA są obecnie badane pod kątem niedoboru arginazy. Jeśli choroba zostanie zidentyfikowana wcześnie i leczenie będzie starannie przestrzegane, można uniknąć najpoważniejszych problemów zdrowotnych.
U dotkniętych chorobą noworodków stwierdza się podwyższone poziomy (do 4 razy) argininy. Często rozpoznanie stawia się przy urodzeniu za pomocą badań przesiewowych noworodków.
Szczególne rozpoznanie opiera się na stwierdzeniu podwyższonych poziomów argininy we krwi oraz na analizie aktywności enzymu arginazy. Diagnoza może być potwierdzona przez testy genetyczne wykrywające mutacje w genie ARG1.
Badania laboratoryjne mogą obejmować pomiary poziomu argininy we krwi, poziom amoniaku oraz inne testy biochemiczne oceniające funkcję wątroby i cyklu mocznikowego. Mogą być również wykonane badania obrazowe mózgu oraz badania elektroencefalograficzne (EEG) w przypadku występowania napadów padaczkowych.
Leczenie i postępowanie
Spożycie białka jest ograniczone u pacjentów z niedoborem arginazy. Konieczny jest starannie monitorowany plan dietetyczny. Ponieważ ciężka hiperamonemia jest nietypowa, potrzeba terapii dożylnej lub hemodializy jest mało prawdopodobna.
Niedobór arginazy można kontrolować przez całe życie dzięki specjalnej diecie niskobiałkowej, specjalnej formule medycznej, terapii lekami oraz stałej opiece zdrowotnej.
Leczenie dietetyczne
Podstawą leczenia jest ścisłe ograniczenie spożycia białka w diecie. Pacjenci muszą przestrzegać specjalnej diety o niskiej zawartości białka, która dostarcza niezbędne aminokwasy w odpowiednich ilościach bez nadmiernego obciążenia cyklu mocznikowego.
Zazwyczaj pacjenci otrzymują specjalne formuły metaboliczne, które dostarczają niezbędnych składników odżywczych bez nadmiaru argininy. Te formuły są zazwyczaj przyjmowane kilka razy dziennie i muszą być starannie odmierzone.
Leczenie farmakologiczne
Długoterminowa terapia opiera się na zapewnieniu znacznie ograniczonej suplementacji niezbędnymi aminokwasami oraz podawaniu leków zwanych pochłaniaczami azotu. Leki te pomagają organizmowi usuwać nadmiar azotu alternatywną drogą, omijając uszkodzony cykl mocznikowy.
Jednakże żadne z tych środków nie rozwiązują problemu znacznego wkładu endogennego obrotu białka do poziomów argininy. W związku z tym te interwencje są dalekie od wystarczających w utrzymywaniu poziomów argininy w surowicy w zakresie terapeutycznym poniżej 200 μM, a hiperarginemia jest uważana za kluczowy czynnik powodujący objawy choroby u pacjentów z niedoborem arginazy-1.
Opieka medyczna
Leczenie tego rzadkiego schorzenia powinno być prowadzone przez specjalistę ds. chorób metabolicznych. Pacjenci wymagają regularnych wizyt kontrolnych w celu monitorowania poziomów argininy i amoniaku we krwi oraz oceny rozwoju fizycznego i neurologicznego.
W przypadku wystąpienia kryzysu hiperamonemicznego, który może być wywołany przez chorobę, stres lub zwiększone spożycie białka, konieczna jest natychmiastowa interwencja medyczna. Należy wtedy skontaktować się ze specjalistą ds. metabolizmu lub najbliższym ośrodkiem pediatrycznej opieki specjalistycznej.
Postępowanie w ostrych stanach
Chociaż kryzysy hiperamonemiczne są mniej częste u pacjentów z niedoborem arginazy niż przy jakimkolwiek innym defekcie cyklu mocznikowego, mogą wystąpić od niemowlęctwa do dorosłości. Kryzys hiperamonemiczny u niemowlęcia lub dziecka z niedoborem arginazy może być wywołany przez dowolny czynnik stresowy, z których najczęstszym jest infekcja.
Perspektywy dla pacjentów
U nieleczonych osób niedobór arginazy charakteryzuje się stopniowym spowolnieniem wzrostu liniowego w wieku od roku do trzech lat, a następnie rozwojem spastyczności, zahamowaniem rozwoju poznawczego i późniejszą utratą kamieni milowych rozwoju. Jeśli nie jest leczona, choroba zwykle postępuje do ciężkiej spastyczności, utraty zdolności chodzenia, całkowitej utraty kontroli jelit i pęcherza oraz ciężkiej niepełnosprawności intelektualnej.
Osoby leczone od urodzenia, albo w wyniku badań przesiewowych noworodków, albo z powodu chorego starszego rodzeństwa, mają znacznie lepsze rokowanie. Wczesne rozpoczęcie leczenia i ścisłe przestrzeganie zaleceń medycznych może zapobiec najpoważniejszym problemom zdrowotnym i pozwolić na lepszy rozwój.
Rokowanie zależy od kilku czynników, w tym czasu rozpoznania, przestrzegania leczenia oraz indywidualnego przebiegu choroby. Przy odpowiedniej opiece medycznej, diecie i leczeniu wielu pacjentów może prowadzić stosunkowo normalne życie, chociaż mogą wymagać ciągłego wsparcia medycznego i edukacyjnego.
Napady padaczkowe są częste u pacjentów z niedoborem arginazy, ale zazwyczaj są łatwe do kontrolowania przy odpowiednim leczeniu przeciwpadaczkowym.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Austria