Nowotwór złośliwy układu moczowego

Czym jest nowotwór układu moczowego

Nowotwór układu moczowego to grupa schorzeń obejmujących różne rodzaje zmian nowotworowych – od małych łagodnych guzów po agresywne nowotwory złośliwe o wysokiej śmiertelności. Głównym nowotworem złośliwym układu moczowego jest rak pęcherza moczowego, który stanowi większość przypadków zachorowań w tej grupie1.

Rak pęcherza to stosunkowo rzadka forma nowotworu, która rozpoczyna się w wyściółce pęcherza moczowego. Pęcherz to mały, pusty narząd, który przechowuje mocz2. Choroba często może być skutecznie leczona, szczególnie gdy zostanie wykryta wcześnie, zanim zdąży się rozprzestrzenić. Jednak nawet po pomyślnym leczeniu rak pęcherza często powraca, dlatego osoby z tym schorzeniem muszą być szczególnie czujne i regularnie kontrolować się u lekarza2.

Lekarze mogą leczyć wczesne stadium raka pęcherza – raka wykrytego i leczonego zanim zdąży się rozprzestrzenić. Jednak około 75% przypadków raka pęcherza we wczesnym stadium nawraca po leczeniu2.

Budowa układu moczowego

Pęcherz moczowy to narząd w kształcie trójkąta, który znajduje się między kośćmi biodr, nad cewką moczową (rurką wyprowadzającą mocz na zewnątrz) i pod nerkami. Mocz z nerek spływa do pęcherza, który jest wyścielony tkanką zwaną nabłonkiem przejściowym lub urothelium. Nabłonek przejściowy składa się z komórek, które rozciągają się, gdy pęcherz napełnia się moczem, i kurczą, gdy jest pusty. Pęcherz może pomieścić około 2 filiżanek moczu2.

Układ moczowy składa się z nerek, moczowodów (rurek łączących nerki z pęcherzem), pęcherza i cewki moczowej. Nerki i pęcherz współpracują, aby usuwać toksyny i odpady z organizmu przez mocz. Małe kanaliki w nerkach filtrują i oczyszczają krew, usuwając produkty odpadowe i wytwarzając mocz. Mocz przechodzi z każdej nerki przez długą rurkę zwaną moczowodem do pęcherza. Pęcherz przechowuje mocz, aż zostanie wydalony przez cewkę moczową na zewnątrz ciała3.

Układ moczowy jest wyścielony nabłonkiem rozciągającym się od kanalików zbiorczych nerek aż do ujścia cewki moczowej. Te komórki nabłonkowe nazywane są nabłonkiem przejściowym lub urothelium. To wysoce wyspecjalizowane komórki1.

Rodzaje nowotworów pęcherza

Istnieje kilka typów raka pęcherza. Każdy typ jest nazwany od komórek, które wyściełają ścianę pęcherza i które stają się nowotworowe2.

Rak urotelialny (nazywany także rakiem z komórek przejściowych) to najczęstszy typ raka pęcherza i stanowi ponad 90% wszystkich przypadków. Rozpoczyna się w komórkach nabłonka przejściowego, które wyściełają wewnętrzną część pęcherza. Prawie wszystkie raki pęcherza są rakami urotelialnymi34.

Komórki nabłonka przejściowego nazywane są również komórkami przejściowymi, ponieważ zmieniają kształt. Te komórki są w stanie się rozciągać, gdy pęcherz jest pełny moczu, i kurczyć się, gdy jest opróżniany3.

Rak urotelialny może być wykrywany w więcej niż jednym miejscu w układzie moczowym (jest wieloogniskowy). Dlatego jeśli zostanie rozpoznany rak urotelialny pęcherza, lekarze sprawdzą także inne części układu moczowego pod kątem raka, w tym miedniczkę nerkową, moczowody i cewkę moczową4.

Rak pęcherza często dzielony jest na trzy grupy w zależności od tego, jak głęboko wrósł w ścianę pęcherza. Nieinwazyjny rak pęcherza znajduje się tylko w wewnętrznej wyściółce pęcherza (nabłonku przejściowym). Rak nieinfiltrujący warstwy mięśniowej wyrósł jedynie do warstwy tkanki łącznej (blaszki właściwej). Rak inwazyjny mięśniowy wrósł w mięśnie głęboko w ścianie pęcherza, a czasami także w tłuszcz otaczający pęcherz4.

Inne typy raka pęcherza są rzadkie i obejmują raka płaskonabłonkowego (rak rozpoczynający się w cienkich, płaskich komórkach wyściełających wnętrze pęcherza, który może się rozwinąć po długotrwałym podrażnieniu lub infekcji) oraz gruczolakoraka (rak rozpoczynający się w komórkach gruczołowych)3.

Częstość występowania

Rak pęcherza jest szóstym najczęstszym nowotworem złośliwym w Stanach Zjednoczonych, po raku piersi, raku prostaty, raku płuc, raku jelita grubego i czerniaku. Jest czwartym najczęstszym rakiem u mężczyzn i dwunastym najczęstszym rakiem u kobiet. Spośród około 84 000 nowych przypadków rocznie około 65 000 dotyczy mężczyzn, a około 19 000 kobiet. Spośród około 17 000 zgonów rocznie ponad 12 000 dotyczy mężczyzn, a mniej niż 5000 kobiet. Przyczyny tej różnicy między płciami nie są dobrze poznane5.

Rak pęcherza stanowi 5% wszystkich nowych diagnoz nowotworowych w Stanach Zjednoczonych i jest szóstym najczęstszym nowotworem złośliwym. Około 90% osób dotkniętych chorobą ma powyżej 55 lat, a średni wiek w momencie diagnozy to 73 lata. Mężczyźni chorują trzy do czterech razy częściej niż kobiety, z ryzykiem dożywotnim wynoszącym jeden na 26 dla mężczyzn i jeden na 88 dla kobiet. Rak pęcherza dotyka osoby rasy białej około dwa razy częściej niż osoby rasy czarnej lub pochodzenia latynoskiego, ale u pacjentów czarnoskórych częściej diagnozowany jest w zaawansowanym stadium6.

Szacuje się, że w 2016 roku rak pęcherza spowodował 16 400 zgonów6.

Objawy i wykrywanie

Najczęstszym objawem klinicznym jest bezobjawowa krwiomocz (obecność krwi w moczu bez innych objawów), która powinna skłonić do przeprowadzenia badania za pomocą cystoskopii (badanie wzrokowe wnętrza pęcherza), oceny funkcji nerek oraz obrazowania górnych dróg moczowych u osób dorosłych w wieku 35 lat i starszych, a także u osób z drażniącymi objawami ze strony pęcherza, czynnikami ryzyka raka pęcherza lub widoczną krwią w moczu w każdym wieku6.

Wczesne wykrycie stanowi kliniczne wyzwanie, a odpowiednia kontrola jest kluczowa, ponieważ nawroty są częste, a opóźniona diagnoza wiąże się ze złym rokowaniem. Lekarze pierwszego kontaktu stanowią kluczową część systemu opieki nad tymi pacjentami i mogą być odpowiedzialni za zapewnienie odpowiedniego bieżącego nadzoru1.

Leczenie

Przezcewkowa resekcja guza pęcherza (TURBT) umożliwia ostateczną diagnozę, określenie zaawansowania i podstawowe leczenie6.

Choroba nieinfiltrująca warstwy mięśniowej jest leczona przezcewkową resekcją, najczęściej po której następuje podanie do pęcherza szczepionki BCG (bacillus Calmette-Guérin) lub chemioterapii dopęcherzowej. Rak pęcherza, który naciera na warstwę mięśniową, jest zazwyczaj leczony radykalną cystektomią (usunięciem pęcherza) i chemioterapią przedoperacyjną ze względu na wyższe wskaźniki progresji i nawrotów6.

Chirurgia jest głównym sposobem leczenia raka pęcherza. Możesz także potrzebować operacji, jeśli rak rozprzestrzenił się na inne obszary ciała lub jeśli powrócił po wcześniejszym usunięciu. Istnieje kilka rodzajów operacji, które mogą być wykorzystane do leczenia raka pęcherza. Na przykład, możesz mieć operację mającą na celu usunięcie raka z wyściółki pęcherza, usunięcie całości lub części pęcherza i stworzenie nowego sposobu na usuwanie moczu, albo odblokowanie rurek odprowadzających mocz7.

Chemioterapia to leki, które zabijają komórki rakowe. Możesz otrzymać chemioterapię przed operacją lub radioterapią, w tym samym czasie co radioterapia (chemioradioterapia), po operacji, aby zapobiec powrotowi raka, lub jeśli rak rozprzestrzenił się na inne części ciała. Może być podawana bezpośrednio do pęcherza lub dożylnie7.

Leki celowane mają na celu zatrzymanie wzrostu raka. Immunoterapia pomaga układowi odpornościowemu znaleźć i zabić komórki rakowe. Leki celowane lub immunoterapia są czasami stosowane w leczeniu raka pęcherza, jeśli istnieje większe prawdopodobieństwo powrotu raka po operacji, jeśli masz skutki uboczne chemioterapii, jeśli guz powraca podczas chemioterapii lub jeśli rak rozprzestrzenił się na inne obszary ciała7.

Żadna większa organizacja nie zaleca badań przesiewowych u bezobjawowych osób dorosłych pod kątem raka pęcherza, a Amerykańska Grupa Robocza ds. Usług Prewencyjnych uznała, że obecne dowody są niewystarczające do oceny bilansu korzyści i szkód wynikających z badań przesiewowych6.

Nawroty choroby

Rak pęcherza może powrócić po leczeniu, dlatego osoby z rakiem pęcherza powinny być czujne w kwestii kontroli u swoich lekarzy2.

Lekarze mogą leczyć wczesne stadium raka pęcherza – raka wykrytego i leczonego zanim zdąży się rozprzestrzenić – ale około 75% przypadków raka pęcherza we wczesnym stadium nawraca2.

Dowody sugerują, że nieinwazyjne mięśniowo raki pęcherza (stanowiące około 70% wszystkich diagnozowanych przypadków raka urotelialnego) charakteryzują się wysokim wskaźnikiem nawrotów – do 70% w ciągu dwóch lat od leczenia. Dlatego normalne jest posiadanie obaw i zadawanie pytań8.

Życie po leczeniu

Gdy po raz pierwszy dowiadujesz się, że masz raka, możesz doświadczyć różnych uczuć. Możesz czuć się zszokowany i zdenerwowany. Możesz także odczuwać: otępienie, strach i niepewność, dezorientację, gniew i urażenie, a także poczucie winy. Możesz odczuwać niektóre lub wszystkie te uczucia, albo czuć się zupełnie inaczej. Każdy reaguje na swój własny sposób9.

Dla osób, które mają stomię i worek urostomijny, przyzwyczajenie się do nich wymaga czasu. Niektóre osoby muszą nauczyć się używać cewnika do opróżniania pęcherza, co jest kolejną dużą zmianą. A jeśli masz nietrzymanie moczu lub problemy z kontrolowaniem pęcherza, może to być frustrujące. Wiedz, że nie jesteś sam w tym, jak się czujesz. Przystosowanie się do tych zmian może być trudne, ale z czasem wiele osób jest w stanie robić wiele z tego, co robiły przed operacją10.

Zmiany w ciele mogą wpłynąć na twój wizerunek siebie i życie seksualne po leczeniu. Niektóre metody leczenia raka pęcherza, w tym chemioterapia, radioterapia, chirurgia lub niektóre leki, mogą powodować krótkotrwałe lub długotrwałe problemy z życiem seksualnym10.

Po leczeniu raka pęcherza możesz podjąć kroki, aby pomóc chronić pęcherz przed nawrotem. Rzuć palenie – uważa się, że palenie jest przyczyną około połowy wszystkich przypadków raka pęcherza. Chociaż rzucenie palenia może być trudne, pomoże ci poczuć się zdrowszym ogólnie i mniej niespokojnym o raka. Pij dużo płynów, szczególnie wody – może to obniżyć ryzyko rozwoju raka pęcherza8.

Wspieranie ze strony członków rodziny i twojego zespołu medycznego może pomóc ci przyzwyczaić się do życia po operacji urostomii. Zapytaj pielęgniarkę o zasoby i grupy wsparcia, które mogą być pomocne10.

Możesz być bardziej zdolny do radzenia sobie i podejmowania decyzji, jeśli masz informacje o swoim typie raka i jego leczeniu. Informacje pomagają wiedzieć, czego się spodziewać. Przyswajanie informacji może być trudne, szczególnie gdy właśnie otrzymałeś diagnozę. Sporządź listę pytań przed wizytą u lekarza. Weź kogoś ze sobą, kto przypomni ci, o co chciałeś zapytać. Rozmowa z przyjaciółmi i bliskimi o raku może pomóc ci i wesprzeć9.