Pozabiegowa zatorowość płucna

Czym jest pozabiegowa zatorowość płucna

Zatorowość płucna (w skrócie PE, od angielskiego pulmonary embolism) to stan, w którym skrzep krwi blokuje jeden z naczyń krwionośnych w płucach. Skrzep ten najczęściej powstaje w innej części ciała – często w nodze lub ramieniu – a następnie przemieszcza się przez żyły do płuc1.

Pozabiegowa zatorowość płucna oznacza, że do zablokowania naczynia doszło po przeprowadzeniu zabiegu operacyjnego. Kiedy skrzep dociera do płuc, ogranicza przepływ krwi, obniża poziom tlenu w płucach i zwiększa ciśnienie w tętnicach płucnych1. Jest to stan wymagający pilnej interwencji medycznej.

Zatorowość płucna może uszkodzić płuca, obciążyć serce prowadząc do niewydolności serca, a w zależności od wielkości skrzepu – być zagrożeniem życia1. Bez szybkiego leczenia, około 33% osób z zatorowością płucną umiera zanim zostanie postawiona diagnoza i rozpoczęte leczenie1. Przy szybkim rozpoznaniu i odpowiednim leczeniu, zatorowość płucna rzadko jest śmiertelna.

Ryzyko wystąpienia po zabiegu

Po zabiegu chirurgicznym istnieje ryzyko utworzenia się skrzepu krwi w żyłach. Ryzyko to wynika z okresów fizycznej bezczynności podczas i po zabiegu2. Długie okresy braku ruchu mogą oznaczać, że krew nie krąży tak dobrze, jak powinna. Gdy krew zalega w jednym miejscu, mogą tworzyć się skrzepy.

Ryzyko jest szczególnie wysokie po poważnych operacjach brzucha, miednicy lub nóg2. Zatorowość płucna jest trzecią najczęstszą przyczyną zgonów sercowo-naczyniowych2. W Stanach Zjednoczonych około 900 000 osób rocznie doświadcza zatorowości płucnej1.

Pozabiegowa ostra zatorowość płucna po resekcjach płucnych (operacjach usuwania części płuc) jest powikłaniem o wysokiej śmiertelności3. Wiele źródeł medycznych dokumentuje, że nowotwór jest najwyższym czynnikiem ryzyka ostrej zatorowości płucnej po operacjach płuc3.

Zatory płucne stanowią poważne powikłania, które mogą wystąpić po zabiegach chirurgicznych dotyczących kończyn ze względu na ryzyko zakrzepicy żył głębokich4.

Objawy i sygnały ostrzegawcze

Pierwszymi objawami zatorowości płucnej są zwykle duszność i ból w klatce piersiowej, który nasila się podczas wysiłku lub przy głębokim wdechu1. Jeśli wystąpią te objawy, należy natychmiast zgłosić się po pomoc medyczną. Zatorowość płucna jest poważna, ale bardzo dobrze reaguje na leczenie. Szybkie działanie znacznie zmniejsza ryzyko zgonu1.

Objawy zatorowości płucnej mogą się różnić w zależności od wielkości skrzepu. Mogą obejmować:

• Duszność podczas wysiłku lub w spoczynku
• Ból w klatce piersiowej
• Zawroty głowy
• Osłabienie
• Przyspieszone bicie serca
• Bladą lub wilgotną skórę
• Uporczywy kaszel, czasami z wydzieliną5

Po zabiegu operacyjnym, nawet jeśli dana kończyna pozostaje lekko opuchnięta po leczeniu, należy zwrócić uwagę na nowe lub pogorszenie objawów. Nowy lub nasilony ból, ucisk lub kurcze w łydce mogą sygnalizować nową zakrzepicę żył głębokich (DVT)6. Duszność lub omdlenia mogą być oznakami kolejnego zatoru płucnego. W takich przypadkach należy natychmiast zadzwonić pod numer alarmowy6.

Rozpoznanie choroby

Wczesna diagnoza ostrej zatorowości płucnej jest wysoce zalecana3. Angiografia tomografii komputerowej (CT angiografia płuc) jest złotym standardem w diagnozowaniu ostrej zatorowości płucnej3.

Proces diagnostyczny może obejmować różne badania i procedury medyczne służące do identyfikacji obecności, nasilenia lub przyczyny schorzenia. Te badania mogą być inwazyjne lub nieinwazyjne i mogą obejmować obrazowanie, analizę laboratoryjną lub badanie fizykalne.

Szybka i pewna diagnoza jest kluczowa, ponieważ pozwala na natychmiastowe rozpoczęcie leczenia, co znacząco poprawia rokowania pacjenta.

Leczenie i postępowanie

Leczenie zatorowości płucnej wymaga szybkiego działania. Głównym celem terapii jest przywrócenie prawidłowego przepływu krwi w płucach i zapobieganie powstawaniu nowych skrzepów.

Podstawowym elementem leczenia są leki przeciwzakrzepowe, zwane także rozrzedzaczami krwi. Te leki zapobiegają tworzeniu się nowych skrzepów i pomagają organizmowi rozpuścić istniejące6. Osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe muszą być ostrożne, ponieważ zwiększają one ryzyko krwawienia nawet z drobnych urazów6.

W niektórych przypadkach może być konieczna tromboliza – procedura mająca na celu rozpuszczenie skrzepu za pomocą specjalnych leków. W sytuacjach zagrożenia życia możliwe jest również zastosowanie zabiegu chirurgicznego usunięcia skrzepu lub użycie filtrów żyły głównej7.

Leczenie obejmuje również opiekę wspierającą i długoterminowe monitorowanie stanu pacjenta. Nawet przy pełnym leczeniu przeciwzakrzepowym, zakrzepica żył głębokich i zatorowość płucna mogą nawracać8.

Czynniki zwiększające ryzyko

Ryzyko zatorowości płucnej różni się u poszczególnych osób, w zależności od ich innych czynników ryzyka2. Osoby, które miały już wcześniej skrzep krwi – czy to w nodze, ramieniu czy płucach – mają wyższe ryzyko kolejnego epizodu6.

Ryzyko jest również większe u osób, które:

• Chorują na nowotwór, zaburzenia zapalne (jak choroba Crohna), zaburzenia reumatologiczne (jak reumatoidalne zapaleniestawów) lub zaburzenia krzepnięcia krwi
• Mają ponad 40 lat
• Mają nadwagę lub otyłość
• Palą tytoń, szczególnie jeśli przyjmują pigułki antykoncepcyjne6

Osoby z wcześniejszą historią skrzepu krwi, chorobami serca, chorobami płuc lub urazem żyły są również w grupie podwyższonego ryzyka5.

Zapobieganie zatorowości płucnej

Zapobieganie powstawaniu skrzepów po zabiegu jest kluczowe. Bezczynność jest znanym czynnikiem ryzyka zakrzepicy, co oznacza, że osoby pozostające bez ruchu przez długi czas – na przykład po zabiegu chirurgicznym lub poważnym urazie – są w grupie wyższego ryzyka9.

Ważne jest, aby jak najszybciej zacząć zwiększać krążenie krwi w nogach po utworzeniu się skrzepu. Należy zacząć od tego, co jest możliwe – nawet jeśli to tylko kilka minut powolnego chodzenia. Z czasem, gdy organizm będzie się regenerował po skrzepie, prawdopodobnie będzie można zwiększać aktywność9.

Wiele osób obawia się, że ćwiczenia mogą spowodować oderwanie się części skrzepu i przemieszczenie do płuc. Jest to jednak mit. Dowody naukowe pokazują, że ćwiczenia po skrzepie są generalnie bezpieczne. Wiemy, że aktywność fizyczna pomaga zapobiegać przyszłym skrzepom, więc nie należy unikać ruchu z obawy przed oderwaniem skrzepu9.

Badania wykazały również, że ćwiczenia po skrzepie krwi mogą pomóc w zapobieganiu zespołowi pozakrzepowemu (PTS) – powikłaniu, które może wystąpić po zakrzepicy żyły głębokiej w nodze9.

Powrót do zdrowia i życie po zatorze

Czas potrzebny na pełne wyleczenie z zatorowości płucnej może się różnić u poszczególnych osób. Wiele osób całkowicie powraca do zdrowia i wraca do swojego normalnego poziomu aktywności po kilku tygodniach lub miesiącach10.

Po przebytym zatorze płucnym, niektórzy pacjenci mogą odczuwać lekki ból lub ucisk w klatce piersiowej. Jest to czasami normalne po leczeniu6. Osoby, które miały skrzep w płucach, mogą również zauważyć, że znacznie łatwiej niż wcześniej odczuwają duszność10.

Zatorowość płucna to poważny stan medyczny, który może znacząco wpłynąć na jakość życia pacjentów. Należy pamiętać o regularnych kontrolach lekarskich i przestrzeganiu zaleceń dotyczących przyjmowania leków5.

Aktywność fizyczna jest ważną częścią procesu powrotu do zdrowia. Powrót do ćwiczeń po zatorze płucnej może wydawać się wyzwaniem, ale aktywność pomaga w krążeniu krwi i zapobiega przyszłym skrzepom. Należy zaczynać stopniowo i zwiększać wysiłek zgodnie z możliwościami organizmu9.

Osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe powinny również zwracać uwagę na swoją dietę. Na przykład, jeśli przyjmuje się warfarynę, trzeba uważać na ilość witaminy K w diecie, ponieważ może ona wpływać na działanie leku6.