Choroba przewlekła

Czym jest choroba przewlekła?

Choroby przewlekłe to schorzenia zdrowotne, które trwają rok lub dłużej i wymagają stałej opieki medycznej lub ograniczają aktywności życia codziennego, albo jedno i drugie1. Inaczej niż ostre choroby takie jak grypa czy zakażenie układu moczowego, które ustępują po tygodniu lub dwóch, choroby przewlekłe zazwyczaj rozwijają się powoli i mogą utrzymywać się przez resztę życia2.

Te schorzenia często nie mogą być całkowicie wyleczone, ale można nimi zarządzać. Mogą mieć różnorodne formy i ich wpływ może się znacznie różnić. Ta sama choroba może wyglądać zupełnie inaczej u różnych osób3.

Choroby przewlekłe charakteryzują się najczęściej złożonymi przyczynami, wieloma czynnikami ryzyka, długim okresem utajenia (czasem między rozpoczęciem choroby a odczuwaniem jej objawów), długim przebiegiem choroby oraz upośledzeniem funkcjonowania lub niepełnosprawnością4.

Najczęstsze choroby przewlekłe

Według danych z 2025 roku, do najczęstszych chorób przewlekłych w Stanach Zjednoczonych należą: choroba niedokrwienna serca, udar mózgu, nowotwory, cukrzyca typu 2, przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP), astma, choroba Alzheimera, nadciśnienie tętnicze i przewlekła choroba nerek5.

Dziesięć najczęstszych chorób przewlekłych w USA to: otyłość, wysokie ciśnienie krwi, wysoki poziom cholesterolu, choroba wieńcowa serca, POChP lub rozedma płuc, astma, przewlekła choroba nerek, nowotwory (z wyłączeniem raka skóry) oraz depresja3.

Około sześciu na dziesięciu osób w Stanach Zjednoczonych ma co najmniej jedną chorobę przewlekłą, a około cztery na dziesięć mają dwie lub więcej3. Choroby przewlekłe mogą dotykać ludzi w każdym wieku, choć stają się bardziej powszechne wraz z wiekiem. Wśród dorosłych Amerykanów w wieku 65 lat i starszych ponad 90% ma co najmniej jedną chorobę przewlekłą. Wśród dorosłych w średnim wieku (35-64 lata) ponad 75% ma co najmniej jedno schorzenie. Nawet wśród młodszych dorosłych w wieku 18-34 lat, 60% ma co najmniej jedną chorobę przewlekłą1.

Czynniki ryzyka

Wiele chorób przewlekłych, którym można zapobiec, jest spowodowanych krótką listą zachowań ryzykownych: paleniem tytoniu, złym odżywianiem, brakiem aktywności fizycznej i nadmiernym spożyciem alkoholu1.

Palenie papierosów powoduje ponad 480 000 zgonów rocznie w Stanach Zjednoczonych, a ponad 16 milionów Amerykanów żyje z chorobą spowodowaną przez palenie. Palenie wywołuje raka, choroby serca, udar, choroby płuc, cukrzycę i przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP), w tym rozedmę płuc1.

Niektóre grupy ludzi są bardziej narażone na choroby przewlekłe ze względu na warunki, w których się rodzą, dorastają, pracują, żyją i starzeją. Te warunki są nazywane społecznymi determinantami zdrowia6. Brak dostępu do bezpiecznego i stabilnego mieszkania, wysokiej jakości edukacji, pożywnej żywności w przystępnych cenach oraz transportu przyczynia się do różnic w obciążeniu chorobami przewlekłymi6.

Jak można zapobiegać chorobom przewlekłym?

Chociaż choroby przewlekłe są powszechne i kosztowne, wiele z nich można zapobiec. Spożywanie pożywnych pokarmów, aktywność fizyczna oraz unikanie tytoniu i nadmiernego spożycia alkoholu mogą pomóc zapobiec rozwojowi wielu z tych chorób6.

Rzuć palenie: Zaprzestanie palenia (lub nigdy niezaczynanie) obniża ryzyko poważnych problemów zdrowotnych, takich jak choroby serca, nowotwory, cukrzyca typu 2 i choroby płuc, a także przedwczesnej śmierci – nawet u osób palących od wielu lat7.

Jedz zdrowo: Zdrowe odżywianie pomaga zapobiegać, opóźniać i kontrolować choroby serca, cukrzycę typu 2 i inne choroby przewlekłe. Zbilansowana, zdrowa dieta obejmuje różnorodność owoców, warzyw, produktów pełnoziarnistych, chudego białka i niskotłuszczowych produktów mlecznych oraz ogranicza dodatki cukrów, tłuszczów nasyconych i sodu7.

Regularnie ćwicz: Regularna aktywność fizyczna może pomóc zapobiegać, opóźniać lub kontrolować choroby przewlekłe. Cel to aktywność fizyczna o umiarkowanej intensywności (jak szybki marsz lub prace ogrodnicze) przez co najmniej 150 minut tygodniowo, z ćwiczeniami wzmacniającymi mięśnie przez 2 dni w tygodniu7.

Ogranicz alkohol: Z czasem nadmierne picie może prowadzić do wysokiego ciśnienia krwi, różnych nowotworów, chorób serca, udaru i chorób wątroby. Nie pijąc zbyt dużo, możesz zmniejszyć te zagrożenia zdrowotne7.

Regularna opieka profilaktyczna jest również ważna. Na przykład badania przesiewowe w kierunku raka, cukrzycy i wysokiego ciśnienia krwi mogą pomóc wcześnie wykryć choroby, kiedy mogą być łatwiejsze do leczenia6.

Życie z chorobą przewlekłą

Jeśli masz chorobę przewlekłą, ważne jest, aby dobrze się odżywiać, być aktywnym i przestrzegać planu leczenia. Te kroki mogą pomóc ci czuć się dobrze i unikać powikłań8.

Życie z chorobami przewlekłymi często oznacza konieczność radzenia sobie z codziennymi objawami, które wpływają na jakość życia, oraz doświadczanie ostrych problemów zdrowotnych i powikłań, które mogą skrócić oczekiwaną długość życia9. Jednak poprzez skuteczne działania zmieniające zachowanie, odpowiednie zarządzanie medyczne i systematyczne monitorowanie w celu identyfikacji nowych problemów, choroby przewlekłe i ich konsekwencje często można zapobiegać lub skutecznie kontrolować9.

Zarządzanie chorobą przewlekłą

Regularnie korzystaj z opieki medycznej i trzymaj się planu leczenia: Po ustaleniu planu leczenia z lekarzem upewnij się, że rozumiesz jego instrukcje dotyczące tego, kiedy i jak przyjmować leki, jakiego sprzętu będziesz potrzebować oraz innych ważnych szczegółów8.

Przyjmuj leki zgodnie z zaleceniami: Przyjmowanie odpowiedniej dawki we właściwym czasie i we właściwy sposób jest niezbędne do zarządzania przewlekłymi chorobami8.

Monitoruj swoje zdrowie w domu: Niektóre plany leczenia obejmują regularne sprawdzanie poziomu cukru we krwi, ciśnienia krwi lub innych wskaźników zdrowia. Upewnij się, że trzymasz się harmonogramu i skontaktuj się z lekarzem, jeśli coś wygląda niepokojąco8.

Informuj zespół medyczny o nowych lub pogarszających się objawach: Choroby przewlekłe mogą wpływać na twoje ciało na wiele różnych sposobów, więc ważne jest, aby umówić się na regularne wizyty i upewnić się, że plan leczenia działa8.

Kluczem do zarządzania każdą chorobą jest stanie się własnym orędownikiem: uczyń lepsze zdrowie swoją pasją i sprawą oraz czuj się swobodnie, mówiąc głośno, aby twoje potrzeby zostały usłyszane10.

Wpływ na życie codzienne

Choroby przewlekłe mogą mieć szeroki zakres objawów, w zależności od tego, jaką chorobę przewlekłą (lub choroby) masz. Niektóre typowe objawy i skutki obejmują ból, ograniczenia fizyczne, zmęczenie i zmiany w ciele3.

Choroby przewlekłe często zakłócają czynności życia codziennego. Są to rzeczy, które wydają się zwyczajne – takie jak korzystanie z toalety, ubieranie się lub samodzielne jedzenie. Niemożność wykonywania ich samodzielnie może mieć poważny wpływ na jakość życia3.

Życie z chorobą przewlekłą może sprawić, że poczujesz się bardzo samotny. Dzielenie się i uczenie od ludzi, którzy mają tę samą chorobę i uczucia co ty, może pomóc ci poradzić sobie z własną chorobą. Warto znaleźć grupę wsparcia w swojej okolicy dla osób, które mają tę samą chorobę przewlekłą. Wiele organizacji i szpitali prowadzi grupy wsparcia. Możesz również znaleźć grupę online11.

Stres może wpływać na twoje wyzdrowienie i sposób, w jaki radzisz sobie z chorobą i jej leczeniem. Są rzeczy, które możesz zrobić, aby pomóc sobie pogodzić się z nowym kierunkiem, jaki obrało twoje życie4. Najważniejszą – i najtrudniejszą – lekcją jest to, że w przypadku wyniszczających, przewlekłych schorzeń nie ma powrotu do poprzedniego życia. Trzeba nauczyć się żyć z chorobą i dostosować swoje oczekiwania12.