Suchość oka

Czym jest suchość oka

Suchość oka to stan, który wpływa na film łzowy – trzy warstwy łez pokrywające i chroniące powierzchnię oczu1. Film łzowy jest niezbędny do tego, aby oczy pozostawały wilgotne, a widzenie było wyraźne i komfortowe. Gdy film łzowy nie działa prawidłowo, pojawia się dyskomfort.

Suchość oka pojawia się, gdy oczy nie produkują wystarczającej ilości łez, aby pozostać wilgotnymi, lub gdy łzy nie działają prawidłowo2. Stan ten może powodować nieprzyjemne objawy i w niektórych przypadkach również problemy ze wzrokiem. Jest to jeden z najczęstszych problemów ocznych, który dotyka miliony Amerykanów każdego roku3.

Wiele różnych czynników może sprawić, że film łzowy nie funkcjonuje tak, jak powinien, prowadząc do suchości oczu. Przyczyny i czynniki ryzyka są liczne i złożone, dlatego czasem ustalenie źródła problemu i przyczyny objawów może zająć trochę czasu1.

Rodzaje suchości oka

Lekarze wyróżniają kilka typów zespołu suchego oka, w zależności od przyczyny problemu1:

• Suchość oka z niedoborem wodnej warstwy łez: ten typ występuje, gdy gruczoły łzowe oczu nie wytwarzają wystarczającej ilości łez wodnych. Łzy te tworzą środkową, wodnistą warstwę filmu łzowego.
• Suchość oka z nadmiernym parowaniem łez: w tym typie łzy wyparowują zbyt szybko, najczęściej z powodu zaburzenia funkcji gruczołów Meiboma.
• Mieszana suchość oka: niektóre osoby mają zarówno niedobór łez wodnych, jak i niestabilność filmu łzowego. Oznacza to, że oczy nie produkują wystarczającej ilości łez, a dodatkowo film łzowy jest niestabilny.

Większość pacjentów z suchością oka ma przewlekłą, mieszaną postać o niskim nasileniu, która może okresowo się nasilać4.

Objawy suchości oka

Gdy pojawia się suchość oka, można odczuwać wrażenie, jakby coś było w oku i nie chciało z niego wyjść1. To uczucie może przypominać drapanie, piasek lub ziarenko piasku. Inne objawy suchości oka mogą obejmować:

• Uczucie pieczenia lub swędzenia w oku
• Wrażenie drapania, jakby coś było w oku2
• Pieczenie w oczach
• Zaczerwienienie oczu2
• Nadwrażliwość na światło
• Niewyraźne widzenie2
• Nadmierne łzawienie

Nadmierne łzawienie może wydawać się niezwykłym objawem zespołu suchego oka. Są to jednak łzy podrażnieniowe, wytwarzane jako reakcja odruchowa na ten zespół5. Zawierają one więcej wody niż normalne łzy, które mają zrównoważony skład wody, tłuszczu i śluzu. Dlatego nadmierne łzy po prostu spływają z oczu i nie mogą odpowiednio nawilżać ich powierzchni.

Nieleczona suchość oka może powodować ból, wrzody lub blizny na rogówce (przejrzystej kopule tkanki pokrywającej przednią część oka) oraz niewyraźne widzenie6. Suchość oka może utrudniać wykonywanie niektórych czynności, takich jak oglądanie telewizji, korzystanie z komputera czy czytanie.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Normalnie gruczoły znajdujące się nad oczami wytwarzają łzy, które utrzymują oczy w wilgoci. Suchość oka pojawia się, gdy łzy nie wykonują swojej pracy prawidłowo2. Może to oznaczać, że:

• Gruczoły nie wytwarzają wystarczającej ilości łez, aby utrzymać oczy w wilgoci
• Łzy wysychają zbyt szybko
• Łzy po prostu nie działają wystarczająco dobrze, aby utrzymać oczy w wilgoci

Każdy może doświadczyć suchości oka, ale prawdopodobieństwo jest większe, jeśli dana osoba2:

• Ma 50 lat lub więcej
• Jest kobietą
• Nosi soczewki kontaktowe
• Nie otrzymuje wystarczającej ilości witaminy A (znajdującej się w produktach takich jak marchew, brokuły i wątroba) lub kwasów tłuszczowych omega-3 (znajdujących się w rybach, orzechach włoskich i olejach roślinnych)
• Ma pewne choroby autoimmunologiczne, takie jak toczeń lub zespół Sjögrena

Suchość oka staje się bardziej powszechna wraz z wiekiem, ponieważ produkcja łez może zmniejszać się jako część procesu starzenia5. Więcej kobiet niż mężczyzn jest dotkniętych tym problemem. Zespół ten częściej nasila się w okresach zmian hormonalnych, takich jak po menopauzie, w czasie ciąży lub podczas karmienia piersią. Pigułki antykoncepcyjne mogą wywoływać suchość oka, podobnie jak wiele innych leków, w tym leki przeciwdepresyjne, leki przeciwhistaminowe, leki przeciwzastoinowe, leki przeciwlękowe oraz leki moczopędne lub inne leki na ciśnienie krwi5.

Niektóre schorzenia autoimmunologiczne również mogą wpływać na zdolność organizmu do normalnego wytwarzania łez, w tym zespół Sjögrena, reumatoidalne zapaleniestawów i miastenia, a także inne stany, takie jak porażenie Bella i zaburzenia tarczycy5.

Zwiększenie zależności od smartfonów, komputerów i innych technologii opartych na ekranach może wyjaśniać niedawny wzrost liczby przypadków. Patrzenie na ekrany z pewnością może pogorszyć objawy suchości oka4. Nie mrugamy tak często, gdy koncentrujemy się na ekranie, co może nasilać suchość oka.

Budowa filmu łzowego

Oczy potrzebują łez, aby pozostały zdrowe i komfortowe6. Łzy składają się z trzech warstw6:

• Warstwa lipidowa (tłuszczowa): nawilża i zapobiega parowaniu
• Warstwa wodna: odżywia i chroni rogówkę
• Warstwa śluzowa: przykleja łzy do oka

Gruczoły Meiboma tworzą lipidową (tłuszczową) warstwę filmu łzowego. Suchość oka to przewlekły i postępujący stan, w którym oko nie wytwarza wystarczającej ilości łez lub gdy skład łez jest niezrównoważony i nie funkcjonuje prawidłowo6.

Diagnostyka

Aby zdiagnozować suchość oka, lekarz przeprowadza badanie oczu. Może to obejmować2:

• Badanie z rozszerzeniem źrenic
• Pomiar ilości i grubości łez

Jeśli objawy suchości oka utrzymują się mimo stosowania dostępnych bez recepty metod leczenia lub wprowadzenia zmian w stylu życia, należy skonsultować się z lekarzem5. Lekarz może ocenić problemy z oczami i może skierować do specjalisty okulisty.

Możliwości leczenia

Najlepsze leczenie suchości oka zależy częściowo od tego, co powoduje ten stan. W zależności od przyczyny suchości oka, lekarz okulista prawdopodobnie będzie chciał rozpocząć od najłagodniejszego leczenia, które może pomóc, i stopniowo przechodzić do bardziej intensywnych metod, jeśli zajdzie taka potrzeba4.

Leczenie zazwyczaj obejmuje stosowanie leków (zwykle kropli do oczu) oraz zmiany stylu życia2. Jeśli lekarze mogą znaleźć podstawową przyczynę suchości oka, mogą odpowiednio ukierunkować leczenie4.

Leki dostępne bez recepty i domowe sposoby

Leczenie pierwszego rzutu przy przewlekłej suchości oka obejmuje produkty, które można kupić w lokalnej aptece bez recepty, oraz zabiegi, które można wykonać samodzielnie w domu4. Lekarz może udzielić wskazówek, które produkty lub strategie mogą być najlepsze dla danej osoby. Te metody leczenia zazwyczaj pomagają w łagodnej, objawowej suchości oka. Są łatwo dostępne i mają minimalne ryzyko.

Sztuczne łzy: są to krople do oczu dostępne bez recepty, zwykle nazywane "sztucznymi łzami" lub "nawilżającymi kroplami do oczu", które mogą pomóc4.

Leki na receptę

Jeśli dostępne bez recepty opcje nie przynoszą ulgi w przewlekłej suchości, leki na receptę oferują zaawansowane wsparcie7. Obejmują one długotrwałe sztuczne łzy, leki doustne i maści. Lekarze mogą na przemian stosować czasowe krople sterydowe lub antybiotyki.

Pacjent może potrzebować wypróbować kilka różnych metod leczenia, aby znaleźć rozwiązanie, które działa1. Istnieje wiele rzeczy, które można zrobić, aby utrzymać oczy w zdrowiu i pozostać komfortowym2.

Zmiany stylu życia

W przypadku łagodnej suchości oka niewielkie codzienne zmiany mogą sprawić, że oczy będą czuć się znacznie lepiej7. Istnieją metody leczenia, które zazwyczaj pomagają w łagodnej suchości oka o niskim nasileniu4:

• Częste mruganie podczas patrzenia na ekrany. Mruganie pokrywa oczy miłą, gładką warstwą łez. Ta warstwa chroni oczy przed zbyt szybkim wysychaniem2.
• Stosowanie nawilżacza powietrza w domu. Nawilżacze dodają wilgoć do suchego powietrza w pomieszczeniach. To powstrzymuje przestrzenie mieszkalne przed zbyt szybkim wysysaniem wody z łez ocznych5.
• Unikanie kierowania powietrza do oczu. Należy skierować suszarkę do włosów, nawiewy ogrzewania samochodowego, klimatyzator i wentylatory z dala od oczu8.
• Odpoczynek dla oczu. Należy robić przerwy i zamykać oczy na kilka minut przed powrotem do książki lub laptopa8.
• Umieszczenie ekranu komputera poniżej poziomu oczu. Nieotwieranie oczu tak szeroko zmniejsza parowanie łez między mrugnięciami8.
• Unikanie dymu. Jeśli dana osoba pali, powinna porozmawiać z lekarzem i opracować plan, który pomoże rzucić palenie. Ważne jest również unikanie biernego palenia8.
• Ochrona przed wiatrem i suchym powietrzem. Noszenie okularów przeciwsłonecznych okalających oraz dodanie osłon bezpieczeństwa na górze i bokach okularów może chronić oczy przed tymi czynnikami drażniącymi8.
• Praktykowanie zasady 20-20-20. Należy robić 20-sekundową przerwę co 20 minut, aby spojrzeć na coś oddalonego o 20 stóp (około 6 metrów)4.
• Czyszczenie powiek. Należy spędzić trochę czasu na pielęgnacji powiek podczas wieczornego mycia twarzy4. Po umyciu zębów i twarzy należy oczyścić powieki chusteczką do powiek, dostępną w lokalnej aptece.
• Nawodnienie organizmu. Należy pić co najmniej 8 szklanek wody dziennie (a nawet więcej, jeśli spożywa się kofeinę lub alkohol)2. Można również dodać do diety produkty bogate w wodę, takie jak ogórki, arbuz, pomarańcze i seler, aby utrzymać organizm i oczy nawodnione.
• Ograniczenie czasu przed ekranem. Wpatrywanie się w ekrany przez dłuższy czas zmniejsza częstotliwość mrugania, co prowadzi do zwiększonego parowania łez i suchości2. Obniżenie jasności ekranu i stosowanie filtrów niebieskiego światła może pomóc zmniejszyć zmęczenie.

Przewleka suchość oka może znacząco wpływać na jakość życia danej osoby9. Jedno badanie przeprowadzone w Wielkiej Brytanii wykazało, że przewlekła, łagodna do umiarkowanej suchość oka może zmniejszyć jakość życia tak samo, jak złamanie biodra, ze względu na ból i ograniczenia fizyczne.

Jeśli dana osoba ma zespół suchego oka, ważne jest, aby nawiązać opiekę z lekarzem okulistą lub optometrystą w celu zarządzania stanem1. Przewlekła suchość oka może uszkodzić powierzchnię oka lub prowadzić do infekcji ocznych5. Należy zgłosić się do lekarza, jeśli oczy pozostają czerwone, podrażnione, zmęczone lub bolesne, pomimo wypróbowania dostępnych bez recepty metod leczenia lub wprowadzenia powyższych zmian w stylu życia.