Twardzina układowa płucna

Czym jest twardzina układowa i jak wpływa na płuca

Twardzina układowa, zwana również twardżiną układową lub stwardnieniem układowym, to rzadka, złożona choroba autoimmunologiczna o nieznanej przyczynie. Charakteryzuje się wysoką zachorowalnością i śmiertelnością, często wynikającą z powikłań sercowo-płucnych1.

Choroba autoimmunologiczna oznacza, że układ odpornościowy organizmu zaczyna atakować własne tkanki. W twardzinie układowej układ immunologiczny atakuje tkanki łączne, w tym naczynia krwionośne, chrząstki i ścięgna. Uszkodzenie przez układ odpornościowy powoduje nadmierne zapalenie i zwiększoną produkcję kolagenu, co prowadzi do bliznowacenia lub zwłóknienia tkanek i narządów organizmu2.

W twardzinie układowej mogą być dotknięte narządy wewnętrzne organizmu, takie jak płuca, serce i nerki. Gdy choroba występuje w płucach, prowadzi do rozwoju śródmiąższowej choroby płuc. Jest to jedna z najczęstszych i najpoważniejszych manifestacji twardziny układowej3.

Śródmiąższowa choroba płuc pojawia się u 35-52% pacjentów z twardniną układową i odpowiada za 20-40% zgonów w tej grupie chorych4. Zwłóknienie płuc rozwija się, gdy nadmierne blizny zastępują normalną tkankę płucną, co utrudnia prawidłowe oddychanie.

Przyczyny choroby

Przyczyna twardziny układowej jest obecnie nieznana. Wydaje się, że zaangażowane są pewne czynniki genetyczne, ponieważ ryzyko rozwoju twardziny układowej jest wyższe, jeśli członek rodziny również ma tę chorobę5.

Czynniki środowiskowe mogą również odgrywać rolę w rozwoju choroby. Pacjenci narażeni na krzemionkę, rozpuszczalniki i niektóre leki mają zwiększone ryzyko rozwoju twardziny układowej. Obecność raka jako choroby podstawowej może również być czynnikiem wyzwalającym proces chorobowy5.

Twardzina układowa rozpoczyna się od zapalenia. Zapalenie wydaje się zaczynać w naczyniach krwionośnych i je uszkadzać. Uszkodzenie naczyń krwionośnych powoduje większe zapalenie, co skutkuje dalszym uszkodzeniem tkanek skóry i narządów5.

Objawy płucne

Osoby z twardniną układową często mają pogrubienie skóry i mogą mieć trudności z przełykaniem. Gdy choroba obejmuje płuca, pacjenci mogą doświadczać kasłu i duszności oraz innych objawów zwłóknienia płuc2.

Pacjenci z twardniną układową często mają również objaw Raynauda - czerwone, białe i niebieskie zmiany barwy palców związane ze zmianami temperatury lub silnymi emocjami5.

Niektórzy pacjenci rozwijają nadciśnienie płucne, czyli zwiększone ciśnienie krwi w krążeniu płucnym. Objawy nadciśnienia płucnego obejmują szybkie lub przyspieszone bicie serca, ból w klatce piersiowej, obrzęk nóg i zmęczenie2. Nadciśnienie płucne jest jedną z głównych przyczyn zgonów u pacjentów z twardniną układową6.

Badania diagnostyczne

Eksperci zalecają, aby wszyscy pacjenci z twardniną układową byli badani pod kątem śródmiąższowej choroby płuc. Badania przesiewowe powinny obejmować osłuchiwanie klatki piersiowej, spirometrię z oceną zdolności dyfuzyjnej płuc dla tlenku węgla, tomografię komputerową wysokiej rozdzielczości (HRCT) oraz badania przeciwciał7.

Badania funkcji płuc, w tym spirometria, są kluczowe w ocenie stopnia zajęcia płuc. Tomografia komputerowa wysokiej rozdzielczości pozwala dokładnie ocenić rozległość zmian śródmiąższowych w płucach8.

Decyzje dotyczące leczenia są influenced przez wyjściowe wartości i zmiany w badaniach czynności płuc, rozległość śródmiąższowej choroby płuc w tomografii komputerowej, czas trwania i stopień duszności, obecność nadciśnienia płucnego oraz potencjalny udział refluksu żołądkowo-przełykowego7.

Leczenie

Obecnie nie ma lekarstwa na twardżinę układową. Ponieważ jest ona spowodowana przez układ odpornościowy atakujący tkanki łączne, zazwyczaj leczy się ją terapiami immunosupresyjnymi, czyli lekami, które osłabiają działanie układu odpornościowego2.

Mykofenolan mofetylu został zidentyfikowany przez ekspertów jako początkowe leczenie z wyboru w śródmiąższowej chorobie płuc związanej z twardniną układową7.

We wrześniu 2019 roku nintedanib stał się pierwszym lekiem zatwierdzonym przez amerykańską Agencję ds. Żywności i Leków (FDA) do spowolnienia tempa spadku funkcji płuc u pacjentów ze śródmiąższową chorobą płuc związaną z twardniną układową. Zatwierdzenie FDA dla tocilizumabu w tym samym wskazaniu nastąpiło w marcu 2021 roku8.

Jeśli pacjent ma nadciśnienie płucne, może otrzymać specjalne leki, które powodują rozszerzenie naczyń krwionośnych i obniżają ciśnienie. Może być również konieczne przyjmowanie leków moczopędnych, jeśli występuje obrzęk nóg2.

Niezwykle ważne jest zaprzestanie palenia, ponieważ palenie może powodować zwężenie naczyń krwionośnych. Pacjenci będą mieli regularne wizyty kontrolne z zespołem medycznym w celu monitorowania postępu choroby i omówienia, czy leczenie wymaga zmiany2.

Monitorowanie i rokowanie

Sukces leczenia został zdefiniowany przez ekspertów jako stabilizacja lub poprawa oznak lub objawów śródmiąższowej choroby płuc oraz stanu czynnościowego pacjenta7.

Pomimo znacznego postępu w odkrywaniu mechanizmów patogenetycznych twardziny układowej i rosnącej liczby celów terapeutycznych testowanych w badaniach klinicznych, nadal nie ma lekarstwa na tę chorobę. Jednak kilka proponowanych metod leczenia może ograniczyć zajęcie określonych narządów, tym samym spowalniając naturalny przebieg choroby4.

Twardzina układowa jest chorobą o dużej heterogenności klinicznej, a optymalne strategie monitorowania płuc i terapeutyczne nie są jeszcze jasno określone. Trwają badania nad odkryciem nowych celów terapeutycznych oraz specyficznych markerów diagnostycznych i prognostycznych, które pomogą zoptymalizować zarządzanie śródmiąższową chorobą płuc związaną z twardniną układową4.

Odkrycie nowych celów terapeutycznych i specyficznych markerów diagnostycznych i prognostycznych pomoże zoptymalizować zarządzanie śródmiąższową chorobą płuc w twardzinie układowej. Bardziej precyzyjna stratyfikacja pacjentów na podstawie cech klinicznych, sygnatur molekularnych i identyfikacja podpopulacji o różnych przebiegu klinicznych mogą również poprawić strategie zarządzania terapeutycznego4.