Wrzodziejące zapalenie rogówki Podstawowe informacje

Czym jest wrzodziejące zapalenie rogówki

Wrzodziejące zapalenie rogówki to stan zapalny, który wpływa na rogówkę – przezroczystą, kopulastą strukturę znajdującą się z przodu oka. Rogówka pełni funkcję podobną do przedniej szyby w samochodzie, chroniąc wnętrze oka przed światem zewnętrznym. Gdy dochodzi do uszkodzenia rogówki, powstają niedoskonałości, które są bardziej podatne na infekcje i inne problemy zdrowotne.1

W przypadku obwodowego wrzodziejącego zapalenia rogówki, znanego również jako brzeżna keratoliza lub obwodowe reumatoidalne owrzodzenie, zapalenie i owrzodzenie występuje głównie w obwodowej części rogówki, blisko miejsca jej połączenia z białą częścią oka. Wrzód ma zazwyczaj charakterystyczny sierpowaty kształt i lokalizuje się na brzegu rogówki.2

To schorzenie jest uznawane za nagły przypadek medyczny. Bez odpowiedniego leczenia może prowadzić do poważnych powikłań, w tym do trwałego uszkodzenia wzroku, a nawet ślepoty. Szybkie rozpoznanie i rozpoczęcie terapii są kluczowe dla ochrony zdrowia oczu i zachowania możliwości widzenia.1

Epidemiologia

Wrzodziejące zapalenie rogówki jest stosunkowo rzadkim schorzeniem. Szacuje się, że obwodowe wrzodziejące zapalenie rogówki występuje z częstością od 0,2 do 3 przypadków na milion mieszkańców rocznie.3 Chociaż może ono dotknąć każdego, nie ma wyraźnych dowodów na to, że choroba jest powiązana z konkretnym wiekiem, rasą czy pochodzeniem etnicznym.3

Warto zaznaczyć, że wrzodziejące zapalenie rogówki często występuje u osób z przewlekłymi chorobami układowymi, szczególnie o charakterze reumatycznym. Osoby cierpiące na długotrwałe lub ciężkie schorzenia reumatyczne są bardziej narażone na rozwój tego typu zapalenia rogówki. Z tego powodu częstość występowania może być wyższa w grupach pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi.2

Przyczyny

Główną przyczyną obwodowego wrzodziejącego zapalenia rogówki jest prawdopodobnie reakcja autoimmunologiczna. W tego typu schorzeniu układ odpornościowy organizmu – który normalnie chroni przed infekcjami – przez pomyłkę atakuje własne tkanki. W przypadku chorób reumatycznych, przeciwciała lub komórki odpornościowe wytwarzane przez organizm kierują się przeciwko swoim własnym strukturom.2

Wiele chorób reumatycznych wpływa na tkankę łączną, która stanowi strukturalny element nadający wytrzymałość stawom, ścięgnom, więzadłom i naczyniom krwionośnym. Choroby takie jak reumatoidalne zapaleniestawów, ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń (dawniej znana jako ziarniniak Wegenera) oraz zapalenie wielochrzęstne nawracające są często powiązane z obwodowym wrzodziejącym zapaleniem rogówki.2

Wrzodziejące zapalenie rogówki może być również spowodowane infekcją. Bakterie, grzyby i wirusy, takie jak wirus opryszczki pospolitej, mogą również wywoływać to schorzenie. W takich przypadkach infekcja jest bezpośrednią przyczyną uszkodzenia rogówki i powstania wrzodu.2

Czynniki ryzyka

Najważniejszym czynnikiem ryzyka rozwoju wrzodziejącego zapalenia rogówki jest obecność przewlekłych chorób układowych o podłożu reumatycznym. Osoby z długotrwałym lub ciężkim reumatoidalnym zapaleniemstawów, ziarniniakowatością z zapaleniem naczyń czy zapaleniem wielochrzęstnym nawracającym są szczególnie narażone na to schorzenie.2

W przypadku ogólnych wrzodów rogówki, noszenie szkieł kontaktowych zwiększa ryzyko ich powstania, szczególnie gdy soczewki są noszone podczas snu. Uszkodzenie rogówki, na przykład zadrapanie jej paznokciem lub uraz mechaniczny, również zwiększa podatność na infekcje i tworzenie się wrzodów.1

Inne czynniki zwiększające ryzyko to problemy z układem odpornościowym, które mogą osłabiać naturalną ochronę organizmu przed infekcjami. Osoby z niedoborami odporności są bardziej narażone na rozwój infekcyjnych form wrzodziejącego zapalenia rogówki.1

Objawy

Osoby z wrzodziejącym zapaleniem rogówki często doświadczają szeregu nieprzyjemnych objawów. Do najczęstszych należy nieostre widzenie, które może stopniowo się pogarszać. Pacjenci skarżą się również na zwiększoną wrażliwość na światło, czyli światłowstręt, który powoduje dyskomfort przy patrzeniu na jasne źródła światła.2

Charakterystycznym objawem jest uczucie, jakby coś znalazło się w oku – często opisywane jako wrażenie obecności ciała obcego, takiego jak włos lub pyłek. To dokuczliwe uczucie może utrudniać codzienne funkcjonowanie i powodować chęć pocierania oka, co może dodatkowo pogorszyć stan rogówki.2

Pacjenci z wrzodziejącym zapaleniem rogówki mogą również doświadczać bólu oka, który może wahać się od lekkiego dyskomfortu do silnego, ostrego bólu. Oko może być zaczerwienione lub przekrwione, a także mogą wystąpić łzawienie i wydzielina z oka. W niektórych przypadkach na rogówce można zauważyć białą lub szarą plamkę, chociaż nie zawsze jest ona widoczna gołym okiem.1

Wrzód w obwodowym zapaleniu rogówki zwykle ma kształt owalny lub sierpowaty i znajduje się na brzegu rogówki, w miejscu jej połączenia z białą częścią oka. Niekiedy wokół obszaru ścieńczenia rogówki może pojawić się obrzęk i silne przekrwienie spojówki – cienkiej błony pokrywającej białą część oka.2

Zapobieganie

Zapobieganie wrzodziejącemu zapaleniu rogówki wymaga przede wszystkim właściwego zarządzania chorobami podstawowymi, szczególnie przewlekłymi schorzeniami reumatycznymi. Osoby z reumatoidalnym zapaleniemstawów lub innymi chorobami autoimmunologicznymi powinny pozostawać pod stałą opieką lekarską i regularnie przyjmować przepisane leki, które pomagają kontrolować zapalenie w organizmie.2

W przypadku ogólnego zapobiegania wrzodów rogówki, ważne jest ostrożne obchodzenie się ze szkłami kontaktowymi. Należy dokładnie przestrzegać zaleceń dotyczących czasu ich noszenia i nie spać w soczewkach, chyba że lekarz wyraźnie to zaleci. Każde uszkodzenie rogówki, nawet drobne zadrapanie, powinno być niezwłocznie konsultowane z lekarzem.1

Regularne badania okulistyczne mogą pomóc w wykryciu wczesnych zmian w rogówce, zanim pojawią się poważniejsze problemy. Osoby z rozpoznanymi chorobami reumatycznymi powinny informować okulistę o swoim stanie zdrowia, aby lekarz mógł monitorować ewentualne powikłania oczne.1

Patofizjologia

Mechanizm powstawania obwodowego wrzodziejącego zapalenia rogówki jest złożony i wiąże się z wzajemnym oddziaływaniem autoimmunizacji, anatomii obwodowej rogówki oraz czynników środowiskowych. W przeciwieństwie do środkowej części rogówki, która nie ma naczyń krwionośnych, obwodowa część rogówki posiada dobrze rozwiniętą sieć naczyń krwionośnych i limfatycznych, co umożliwia dostęp układu odpornościowego do tej strefy.4

Gdy dochodzi do reakcji autoimmunologicznej, enzymy proteolityczne – białka rozkładające inne białka – są uwalniane przez komórki zapalne przyciągane do obwodowej rogówki przez układ krążenia. Dodatkowo ścisłe upakowanie włókien kolagenowych w tej części rogówki sprzyja odkładaniu się kompleksów immunologicznych, takich jak IgM i C1, co nasila procesy destrukcyjne i prowadzi do topnienia tkanki rogówki.5

W wyniku tych procesów dochodzi do stopniowego niszczenia zrębu rogówki – strukturalnej warstwy nadającej jej kształt i wytrzymałość. W zaawansowanych przypadkach ścieńczenie rogówki może być tak poważne, że prowadzi do jej perforacji, czyli przebicia, co stanowi stan nagły wymagający natychmiastowej interwencji chirurgicznej.4

U pacjentów z układową chorobą reumatyczną i obwodowym wrzodziejącym zapaleniem rogówki dawniej obserwowano, że 10-letnia śmiertelność wynosiła około 40-50 procent (głównie z powodu zawału serca) bez odpowiedniego leczenia. Wprowadzenie systemowej terapii immunosupresyjnej obniżyło ten wskaźnik do około 8 procent, a obecnie, dzięki nowoczesnym lekom immunosupresyjnym, rokowanie jest jeszcze lepsze.6