Zaburzenia obturacyjne dróg oddechowych

Czym są zaburzenia obturacyjne dróg oddechowych

Zaburzenia obturacyjne dróg oddechowych to kategoria chorób układu oddechowego, która charakteryzuje się zwężeniem dróg oddechowych, co utrudnia prawidłowy przepływ powietrza. Gdy drogi oddechowe są zablokowane lub zwężone, wydalanie powietrza z płuc staje się trudne, a po pełnym wydechu w płucach może pozostawać zbyt dużo powietrza1.

Te schorzenia są spowodowane różnymi zmianami w płucach i drogach oddechowych. Może dojść do nadmiernego skurczu mięśni gładkich samych dróg oddechowych, zwłaszcza w mniejszych oskrzelach i większych oskrzelikach2. Charakteryzują się stanem zapalnym i łatwym zapadaniem się dróg oddechowych, problemami z wydychaniem powietrza oraz częstymi wizytami w przychodni i hospitalizacjami2.

Przewlekła obturacyjna choroba płuc, w skrócie POChP, jest określeniem opisującym pewne rodzaje nieodwracalnych uszkodzeń płuc i dróg oddechowych, które blokują drogi oddechowe i utrudniają oddychanie. Jeśli zdiagnozowano u kogoś rozedmę płuc lub przewlekłe zapalenie oskrzeli, oznacza to, że ta osoba ma POChP3.

Rodzaje zaburzeń obturacyjnych

Zaburzenia obturacyjne dróg oddechowych obejmują kilka różnych schorzeń. Najczęstsze przyczyny choroby obturacyjnej płuc to przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP), która obejmuje rozedmę płuc i przewlekłe zapalenie oskrzeli, astma, rozstrzenie oskrzeli oraz mukowiscydoza1.

Astma jest obturacyjną chorobą płuc, w której oskrzela (drogi oddechowe) są nadwrażliwe. Drogi oddechowe stają się zapalone, wytwarzają nadmiar śluzu, a mięśnie wokół dróg oddechowych kurczą się, powodując ich zwężenie. Astma zwykle jest wywoływana przez wdychanie substancji z powietrza, takich jak kurz lub pyłki, które wywołują reakcję alergiczną2.

POChP obejmuje zarówno rozedmę płuc, jak i przewlekłe zapalenie oskrzeli, a osoby z POChP często mają cechy obu schorzeń. Rozedma płuc występuje, gdy pęcherzyki płucne (pęcherzykowe woreczki powietrzne w płucach) ulegają uszkodzeniu i powiększeniu. Najbardziej charakterystycznym objawem jest duszność. Przewlekłe zapalenie oskrzeli to stan zapalny dróg oddechowych3.

Objawy

Główne objawy POChP to duszność, szczególnie podczas aktywności fizycznej, uporczywy kaszel z odkrztuszaniem plwociny - niektórzy ludzie bagatelizują to jako zwykły "kaszel palacza" - oraz częste infekcje klatki piersiowej i uporczywe świszczące oddychanie4.

Bez leczenia objawy zwykle stopniowo się nasilają. Mogą również występować okresy, w których nagle się pogarszają, znane jako zaostrzenie lub egzacerbacja4. Osoby z POChP często doświadczają zaostrzeń objawów, takich jak poważne trudności w oddychaniu, gęstszy śluz, świszczący oddech i kaszel. W przypadku ciężkich zaostrzeń może być konieczna hospitalizacja3.

POChP stopniowo pogarsza się z czasem. Zaostrzenia stają się coraz cięższe i występują coraz częściej. Zwykle trwa to lata lub dziesięciolecia, choć u niektórych osób pogorszenie następuje szybciej3.

Przyczyny

POChP występuje, gdy płuca stają się zapalone, uszkodzone i zwężone. Główną przyczyną jest palenie tytoniu, choć czasami choroba dotyka osoby, które nigdy nie paliły. Prawdopodobieństwo rozwoju POChP wzrasta wraz z ilością wypalanych papierosów i czasem trwania nałogu4.

Palenie tytoniu odpowiada za ponad 70% przypadków POChP w krajach o wysokich dochodach5. W krajach o niskich i średnich dochodach palenie tytoniu również stanowi istotną przyczynę, choć inne czynniki również odgrywają rolę.

Niektóre przypadki POChP są spowodowane długotrwałą ekspozycją na szkodliwe opary lub pyły. Inne są wynikiem rzadkiego problemu genetycznego, który sprawia, że płuca są bardziej podatne na uszkodzenia4.

Zmiany zachodzące w płucach i drogach oddechowych w POChP obejmują utratę elastyczności dróg oddechowych i pęcherzyków płucnych, stan zapalny, bliznowacenie (włóknienie) i zwężenie dróg oddechowych, gęsty śluz w drogach oddechowych oraz zniszczenie ścianek między pęcherzykami płucnymi, co prowadzi do ich powiększenia i uwięzienia powietrza3.

Diagnostyka

Należy zgłosić się do lekarza, jeśli występują uporczywe objawy POChP, szczególnie u osób powyżej 35 roku życia, które palą lub paliły w przeszłości. Nie należy bagatelizować objawów. Jeśli są one spowodowane POChP, najlepiej rozpocząć leczenie jak najszybciej, zanim płuca ulegną znacznemu uszkodzeniu4.

Lekarz zapyta o objawy i o to, czy dana osoba pali lub paliła w przeszłości. Może zlecić badanie oddychania, które pomoże zdiagnozować POChP i wykluczyć inne choroby płuc, takie jak astma4.

Leczenie

Obecnie nie ma lekarstwa na POChP, ale leczenie może pomóc spowolnić postęp choroby i kontrolować objawy. Leczenie obejmuje rzucenie palenia - jeśli osoba z POChP pali, jest to najważniejsza rzecz, jaką może zrobić - wziewne leki i tabletki pomagające ułatwić oddychanie, rehabilitację pulmonologiczną - wyspecjalizowany program ćwiczeń i edukacji - oraz w bardzo nielicznych przypadkach operację lub przeszczep płuc4.

Rzucenie palenia jest najskuteczniejszym sposobem zapobiegania dalszemu pogorszeniu POChP. Chociaż uszkodzenia płuc i dróg oddechowych nie mogą być odwrócone, zaprzestanie palenia może pomóc zapobiec dalszym uszkodzeniom. Może to być jedyne potrzebne leczenie we wczesnych stadiach POChP, ale nigdy nie jest za późno na rzucenie palenia - nawet osoby z bardziej zaawansowaną POChP odniosą korzyści z porzucenia nałogu6.

Jeśli POChP wpływa na oddychanie, zwykle przepisywany jest inhalator. To urządzenie dostarcza lek bezpośrednio do płuc podczas wdechu. Istnieje kilka różnych typów inhalatorów dla osób z POChP. Główne typy to krótko działające rozszerzacze oskrzeli i długo działające rozszerzacze oskrzeli6.

Rozszerzacze oskrzeli to leki, które ułatwiają oddychanie poprzez rozluźnienie i poszerzenie dróg oddechowych. Krótko działające rozszerzacze oskrzeli powinny być stosowane w razie wystąpienia duszności, maksymalnie 4 razy dziennie. Długo działające rozszerzacze oskrzeli działają w podobny sposób, ale każda dawka działa przez co najmniej 12 godzin, więc należy je stosować tylko raz lub dwa razy dziennie6.

Leki stosowane w leczeniu POChP obejmują również kortykosteroidy, które można stosować w postaci tabletek do leczenia zaostrzeń POChP lub w formie inhalacyjnej. Inne leki to inhibitory fosfodiesterazy-4 (PDE4), które przyjmuje się codziennie, aby zapobiegać zaostrzeniom POChP7.

Życie z chorobą

POChP może wpływać na wiele aspektów życia, ale istnieją sposoby, które pomagają zmniejszyć jej wpływ. Ważne jest, aby dobrze o siebie dbać, jeśli ma się POChP8.

Należy przyjmować przepisane leki, w tym inhalatory, ponieważ pomaga to zapobiegać poważnym zaostrzeniom. Warto również przeczytać ulotkę dołączoną do leku dotyczącą możliwych interakcji z innymi lekami lub suplementami8.

Regularne ćwiczenia mogą pomóc poprawić objawy i jakość życia. Ilość ćwiczeń, które można wykonywać, zależy od indywidualnych okoliczności. Ćwiczenia do momentu, gdy pojawia się lekka duszność, nie są niebezpieczne, ale nie należy się przepracowywać. Przed rozpoczęciem nowego programu ćwiczeń warto porozmawiać z lekarzem o poradę, jeśli objawy są ciężkie lub osoba nie ćwiczyła od dłuższego czasu8.

Utrzymanie zdrowej wagi jest ważne. Nadwaga może nasilać duszność, więc dobrym pomysłem jest utrata wagi poprzez połączenie regularnych ćwiczeń i zdrowej diety, jeśli ma się nadwagę. Niektóre osoby z POChP nieumyślnie tracą na wadze. Spożywanie pokarmów bogatych w białko i przyjmowanie wystarczającej ilości kalorii jest ważne dla utrzymania zdrowej wagi8.

Zaleca się, aby wszystkie osoby z POChP były szczepione przeciwko grypie raz w roku oraz jednorazowo przeciwko pneumokokom8. POChP może stanowić znaczne obciążenie dla organizmu i oznaczać większą podatność na infekcje.

Zimna pogoda oraz okresy gorąca i wilgoci mogą powodować problemy z oddychaniem u osób z POChP, dlatego warto sprawdzać prognozy pogody8.