Wirus cytomegalii to powszechna infekcja, która u większości osób przebiega bezobjawowo lub z łagodnymi objawami. Szczególne zagrożenie stanowi jednak dla kobiet w ciąży oraz osób z osłabionym układem odpornościowym.
Czym jest zakażenie wirusem cytomegalii
Wirus cytomegalii (w skrócie CMV, wymawiane sy-toe-MEG-a-low-wy-rus) to choroba wywoływana przez wirus z grupy herpeswirusów – organizm, który wykorzystuje nasze komórki do tworzenia swoich kopii. Jest to bardzo powszechna infekcja, która może dotyczyć ludzi w każdym wieku.
CMV należy do rodziny Herpesviridae, obszernej grupy wirusów DNA. Wśród wszystkich herpeswirusów CMV posiada największy genom, a rozpowszechnienie wirusa na świecie wynosi od 24 do 100 procent. W Stanach Zjednoczonych prawie jedno na troje dzieci jest już zakażone CMV przed ukończeniem piątego roku życia. Ponad połowa dorosłych do czterdziestego roku życia miała kontakt z tym wirusem.
Podobnie jak inne herpeswirusy, CMV pozostaje w organizmie na całe życie w stanie uśpienia, co określa się mianem utajonej infekcji. Wirus może się reaktywować po miesiącach lub latach. Osoba może także zostać ponownie zakażona innym szczepem wirusa.
Objawy zakażenia
Większość osób zakażonych CMV nie ma żadnych objawów i nie zdaje sobie sprawy z tego, że doszło do infekcji. Wiele osób przechodzi zakażenie w sposób łagodny lub całkowicie bezobjawowy.
Objawy u zdrowych osób
Czasami zakażenie u zdrowych ludzi może wywołać łagodną chorobę przypominającą grypę. Do objawów należą gorączka, ból gardła, zmęczenie oraz powiększone węzły chłonne. Niektórzy pacjenci po raz pierwszy zakażając się CMV doświadczają objawów takich jak wysoka temperatura, bolące mięśnie, uczucie zmęczenia, wysypka skórna, nudności, ból gardła i obrzęk gruczołów.
Objawy te zazwyczaj ustępują bez leczenia w ciągu około trzech tygodni. Sporadycznie CMV może powodować mononukleozę (chorobę zakaźną wywołującą gorączkę i powiększenie węzłów chłonnych) lub zapalenie wątroby.
Objawy u osób z osłabionym układem odpornościowym
Jeśli osoba ma osłabiony układ odpornościowy i zakazi się CMV, mogą wystąpić poważniejsze objawy dotyczące oczu, płuc, wątroby, przełyku, żołądka i jelit. U osób z zaawansowanym zakażeniem HIV wirus CMV może powodować infekcję oka zwaną zapaleniem siatkówki, która może prowadzić do utraty wzroku.
Objawy u noworodków
Dzieci urodzone z zakażeniem CMV mogą mieć problemy z mózgiem, wątrobą, śledzioną, płucami oraz zaburzenia wzrostu. Najczęstszym długotrwałym problemem zdrowotnym u niemowląt urodzonych z zakażeniem CMV jest utrata słuchu. Może ona zostać wykryta wkrótce po urodzeniu lub rozwinąć się później w dzieciństwie.
U noworodków z wrodzonym CMV mogą również wystąpić wysypka, żółtaczka (zażółcenie skóry i białek oczu), niska masa urodzeniowa, mniejsza niż zwykle główka (mikrocefalia), napady padaczkowe, problemy ze słuchem w jednym lub obu uszach, problemy z oczami oraz problemy z wątrobą i śledzioną.
Kto jest najbardziej zagrożony
Chociaż CMV może zakazić każdego, większość ludzi nie będzie miała objawów. CMV jest najbardziej niebezpieczny w czasie ciąży oraz dla osób z osłabionym układem odpornościowym, takich jak osoby żyjące z HIV lub te, które przeszły przeszczep narządu lub komórek macierzystych.
CMV w ciąży
Jeśli kobieta zakazi się wirusem cytomegalii w czasie ciąży lub na krótko przed zajściem w ciążę, może przekazać wirus przez łożysko do płodu. Zwiększa to ryzyko poronienia oraz urodzenia dziecka z problemami zdrowotnymi. Powikłania związane z urodzeniem z CMV obejmują utratę wzroku lub słuchu oraz opóźnienia rozwojowe.
Gdy dziecko rodzi się z zakażeniem CMV, nazywa się to wrodzonym CMV. Około jedno na 200 niemowląt rodzi się z wrodzonym zakażeniem CMV. Około jedno na pięć dzieci z wrodzonym zakażeniem CMV ma powikłania zdrowotne.
Największym problemem jest sytuacja, gdy kobieta po raz pierwszy zakazi się CMV w czasie ciąży. Około 1 do 4 procent kobiet po raz pierwszy ulega infekcji w czasie ciąży. Powikłania wrodzonej infekcji CMV mogą obejmować utratę słuchu, upośledzenie umysłowe lub padaczkę.
CMV u osób z obniżoną odpornością
Jeśli osoba żyje z HIV lub przyjmuje leki hamujące układ odpornościowy po przeszczepie narządu lub komórek macierzystych, jej układ odpornościowy nie może łatwo zwalczać infekcji takich jak CMV. Oznacza to osłabiony układ odpornościowy, określany jako immunosupresja.
Gdy pacjenci mają osłabioną odporność, na przykład po przeszczepach narządów stałych i komórek krwiotwórczych lub podczas chemioterapii, CMV może się reaktywować, powodując obecność materiału genetycznego wirusa we krwi (CMV DNAemia), co może prowadzić do ciężkich uszkodzeń narządów, w tym zapalenia przełyku i jelita grubego. Reaktywacja CMV wiąże się z wysoką zachorowalnością i śmiertelności i może powodować odrzucenie przeszczepionych narządów.
Jak dochodzi do zakażenia
CMV rozprzestrzenia się głównie przez bliski kontakt z osobą już zakażoną. Można go przekazać poprzez kontakt z płynami ustrojowymi, w tym śliną, krwią, mlekiem matki, moczem i kałem, a także poprzez kontakty seksualne.
CMV może być przekazywany tylko wtedy, gdy jest aktywny. Wirus jest aktywny, gdy osoba po raz pierwszy zakazi się CMV – małe dzieci często zakażają się CMV po raz pierwszy w żłobku, gdy wirus się reaktywuje z powodu osłabionego układu odpornościowego, lub gdy doszło do ponownego zakażenia innym szczepem wirusa.
Po zakażeniu CMV pozostaje w organizmie na całe życie, ale zazwyczaj pozostaje nieaktywny u osób z prawidłowym układem odpornościowym. CMV rozprzestrzenia się poprzez kontakt z zakażonymi płynami ustrojowymi danej osoby, takimi jak ślina, krew, mocz lub mleko matki.
Wrodzone CMV jest spowodowane przekazaniem aktywnego zakażenia CMV nienarodzonemu dziecku w czasie ciąży. Głównym źródłem zakażenia w czasie ciąży są małe dzieci i bliskie kontakty.
Rozpoznanie zakażenia
Lekarz może zlecić badania w celu ustalenia, czy doszło do zakażenia CMV. Rozpoznanie opiera się na wykryciu obecności wirusa lub przeciwciał przeciwko niemu we krwi, moczu lub innych płynach ustrojowych.
Niemowlęta urodzone z wrodzonym CMV mogą być poddawane badaniom w celu oceny nerek, wątroby, mózgu, oczu i słuchu, a następnie regularnym wizytom kontrolnym do około piątego roku życia.
Leczenie
Jeśli zakażenie CMV nie powoduje objawów, pacjent lub jego dziecko mogą nie wymagać żadnego leczenia. Obecnie nie ma leczenia CMV w czasie ciąży, ale w większości przypadków wirus nie powoduje żadnych problemów.
Leki przeciwwirusowe mogą być stosowane w leczeniu niemowląt, u których zdiagnozowano wrodzone CMV po urodzeniu, osób z osłabionym układem odpornościowym, osób po przeszczepie komórek macierzystych lub narządu.
Leczenie osłabia wirusa i zmniejsza ryzyko poważnych problemów, ale nie leczy infekcji CMV w sposób całkowity. Niemowlęta z objawowym wrodzonym zakażeniem CMV mogą odnieść korzyści w zakresie słuchu i rozwoju neurologicznego, szczególnie jeśli leczenie przeciwwirusowe zostanie rozpoczęte w pierwszym miesiącu życia.
Niemowlętom z objawami zagrażającymi życiu zaleca się podawanie przez 2-6 tygodni dożylnie gancyklowiru, a następnie przejście na doustny walgancyklowir. Niemowlętom bez objawów zagrażających życiu zaleca się stosowanie doustnego walgancyklowiru przez cały okres sześciu miesięcy.
Istnieją różne podejścia do leczenia CMV w zależności od stanu pacjenta i chorób współistniejących. Niektórzy pacjenci otrzymują leczenie zapobiegawcze (profilaktykę), podczas gdy inni otrzymują tak zwaną terapię wyprzedzającą. Profilaktyka jest podawana pacjentowi w celu zapobiegania pierwotnej infekcji, reaktywacji lub nawrotowi. Terapia wyprzedzająca jest podawana bezobjawowym pacjentom zakażonym CMV wykrytym w badaniach przesiewowych.
Zapobieganie zakażeniu
Najlepszym sposobem zmniejszenia ryzyka zakażenia wirusem cytomegalii w czasie ciąży jest przestrzeganie zasad higieny. Kobiety w ciąży powinny często myć ręce wodą z mydłem przez 15-20 sekund, szczególnie po zmianie pieluch, karmieniu małego dziecka, wycieraniu nosa lub śliny dziecku oraz kontakcie z zabawkami dziecka.
Inne środki ostrożności obejmują unikanie dzielenia się jedzeniem, naczyniami lub szczoteczkami do zębów z małymi dziećmi, unikanie kontaktu ust ze śliną lub łzami dziecka podczas całowania (lepiej całować w czoło lub głowę), oraz czyszczenie zabawek, blatów i innych powierzchni, które miały kontakt ze śliną lub moczem dziecka.
Zapobieganie zakażeniu matki i wrodzonemu zakażeniu CMV zależy od edukowania kobiet na temat źródeł infekcji i środków higienicznych, które mogą zapobiec zakażeniu. Obecnie nie ma wystarczających dowodów na poparcie stosowania leczenia przeciwwirusowego lub biernej immunizacji w zapobieganiu zakażeniu po ekspozycji.
Osoby z osłabionym układem odpornościowym powinny porozmawiać ze swoim lekarzem o strategiach zapobiegania zakażeniu CMV i regularnie monitorować swój stan zdrowia.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Włochy
