Przeszczep nerkowy

Czym jest przeszczep nerkowy?

Przeszczep nerki to zabieg operacyjny, podczas którego zdrowa nerka od dawcy jest umieszczana w ciele osoby, której nerki nie działają już prawidłowo1. Jest to operacja wykonywana w celu przedłużenia życia i poprawy jego jakości u osób z końcowym stadium niewydolności nerek, czyli stanem, w którym nerki traciły zdolność do filtrowania odpadów z krwi2.

Przeszczepiona nerka jest zazwyczaj umieszczana w dolnej części brzucha, po prawej lub lewej stronie3. Co ważne, własne nerki pacjenta zazwyczaj nie są usuwane, chyba że powodują problemy zdrowotne4. Po prawidłowym połączeniu nowa nerka zaczyna wykonywać pracę niewydolnych nerek.

Rodzaje przeszczepów nerkowych

Istnieją dwa główne rodzaje przeszczepów nerki, w zależności od źródła pochodzenia organu5.

Przeszczep od żywego dawcy oznacza, że nerka pochodzi od osoby żyjącej, która ma zdrowe nerki. Najczęściej żywymi dawcami są najbliżsi członkowie rodziny, małżonkowie, partnerzy lub przyjaciele, ale żywym dawcą może być niemal każdy6. Przeszczepy od żywych dawców są bardziej skuteczne i mają niższy wskaźnik odrzucenia organu. Żywy dawca musi mieć ukończone 18 lat, być w dobrym zdrowiu, nie mieć poważnych problemów medycznych i przejść pozytywnie ocenę medyczną oraz psychospołeczną7.

Przeszczep od zmarłego dawcy oznacza, że nerka pochodzi od osoby, która niedawno zmarła z przyczyn nie wpływających na funkcjonowanie nerki. Ludzie, którzy chcą zostać dawcami organów, decydują się na to za życia. W niektórych krajach obowiązuje system opt-out, gdzie rezygnujesz z bycia dawcą za życia. Zgoda na pobranie może być również wyrażona przez rodzinę zmarłego po jego śmierci8.

Dlaczego wykonuje się przeszczep nerki?

Transplantacja nerki jest często preferowanym leczeniem dla osób z końcowym stadium niewydolności nerek1. Głównym wskazaniem chirurgicznym do przeszczepu jest właśnie schyłkowa niewydolność nerek3.

Pacjenci z końcowym stadium niewydolności nerek mają lepsze długoterminowe przeżycie, jeśli zostaną umieszczeni na liście oczekujących i ostatecznie przejdą transplantację nerki, niż ci, którzy pozostają na dializie9. Ponadto osoby po przeszczepie często doświadczają lepszej jakości życia i przewidywana korzyść w zakresie przeżycia wynosi 10 lat w porównaniu z tymi, którzy pozostają na dializie10.

Zabieg transplantacji nerki

Przeszczepienie nerki jest wykonywane za pomocą dwóch metod chirurgicznych: operacji otwartej oraz laparoskopowej. Obie techniki mogą być wykorzystywane zarówno do pobrania, jak i przeszczepienia nerki11.

Podczas zabiegu zdrowa nerka od dawcy jest umieszczana w dolnej części brzucha pacjenta. Chirurdzy łączą naczynia krwionośne nowej nerki z naczyniami w obrębie miednicy oraz łączą moczowód nowej nerki z pęcherzem moczowym pacjenta12.

Po operacji niektóre nerki zaczynają działać od razu i funkcja nerek gwałtownie się poprawia. Jest to oczywiście sytuacja idealna. Jednak wiele nowo przeszczepionych nerek przechodzi fazę tzw. opóźnionego rozpoczęcia funkcji przeszczepu. Może to trwać kilka dni, a nawet wiele tygodni5.

Leki immunosupresyjne po przeszczepie

Po przeszczepie pacjent musi przyjmować leki, które chronią organizm przed odrzuceniem nowej nerki. Te leki nazywane są immunosupresyjnymi lub przeciwodrzutowymi13. Będziesz musiał przyjmować te leki codziennie przez cały czas, gdy będziesz miał przeszczep14.

W niektórych przypadkach, nawet po tym, jak przeszczep przestaje działać, zaleca się pozostanie na małych dawkach tych leków, aby zapobiec tworzeniu się przeciwciał. Zwiększy to prawdopodobieństwo, że będziesz mógł otrzymać kolejny kompatybilny przeszczep w przyszłości15.

Istnieje wiele leków immunosupresyjnych, które mogą być stosowane. Nie będziesz przyjmować wszystkich tych leków, ale będziesz stosował ich pewną kombinację. Wszystkie mają potencjalne działania niepożądane, ale pamiętaj, że nie wszyscy pacjenci cierpią z powodu wszystkich wymienionych skutków ubocznych16.

Do najczęściej stosowanych leków immunosupresyjnych należą:

• Prograf (takrolimus) - przyjmowany dwa razy dziennie. Skutki uboczne mogą obejmować bóle głowy, drżenie rąk, nudności, biegunkę, wysokie ciśnienie krwi, podwyższony poziom cukru i potasu oraz obniżony poziom magnezu17.
• Cyklosporyna - przyjmowana dwa razy dziennie. Skutki uboczne obejmują wysokie ciśnienie krwi, lekkie drżenie rąk, bóle głowy i zwiększony wzrost owłosienia18.
• Rapamune (syrolimus) - przyjmowany raz dziennie rano. Działania niepożądane to obrzęk kostek, ból brzucha, nudności, biegunka lub zaparcia, bólestawów, gorączka, bóle głowy, wysokie ciśnienie krwi, niedokrwistość oraz podwyższony poziom cholesterolu19.
• CellCept - przyjmowany od dwóch do czterech razy dziennie. Skutki uboczne to biegunka, nudności, wymioty, wysypka i niska liczba białych krwinek ze zwiększonym ryzykiem infekcji20.
• Prednizon - przyjmowany przez kilka dni bezpośrednio po przeszczepie. Niektórzy pacjenci mogą mieć trudności ze snem lub mogą czuć się „podekscytowani"21.

Życie po przeszczepie nerki

Ważne jest, aby zrozumieć, że przeszczep nerki nie jest lekarstwem na chorobę nerek. Zamiast tego zapewnia nowy sposób zarządzania twoim stanem, oferując potencjał poprawy jakości życia i długowieczności w porównaniu z pozostaniem na dializie22.

Brzuch i bok będą bolały przez pierwsze 1-2 tygodnie po operacji. Możesz również odczuwać pewne drętwienie wokół nacięcia wykonanego przez lekarza. Możesz czuć się zmęczony podczas gojenia. Powrót pełnej energii może zająć od 3 do 6 tygodni.

Przeszczep organu może wywołać wiele emocji. Możesz czuć wdzięczność i szczęście. Ale możesz też czuć poczucie winy lub przygnębienie. Szukaj wsparcia u rodziny, przyjaciół i doradców. Jeśli myślisz, że jesteś w depresji, poproś swojego lekarza o pomoc.

Regularne kontrole zdrowia

Regularna komunikacja z zespołem opieki zdrowotnej jest niezbędna, aby upewnić się, że nerka działa dobrze. Obejmuje to uczestnictwo we wszystkich zaplanowanych wizytach z zespołem transplantacyjnym, lekarzem pierwszego kontaktu, nefrologiem i innymi specjalistami w razie potrzeby.

Częste badania laboratoryjne są również konieczne do monitorowania funkcji nerek i wykrywania wczesnych oznak potencjalnych problemów. Jeśli doświadczasz jakichkolwiek objawów lub masz obawy dotyczące swojego zdrowia, nie wahaj się skontaktować z pracownikami służby zdrowia.

Pacjenci po przeszczepie nerki mają znaczący wskaźnik chorób współistniejących ze względu na dużą liczbę wcześniej istniejących schorzeń i stosowanie leków immunosupresyjnych. Ci pacjenci są bardziej narażeni na rozwój stanów takich jak nadciśnienie, dyslipidemię, cukrzycę pozaprzeszczepową, incydenty sercowo-naczyniowe i niedokrwistość.

Zdrowy tryb życia po transplantacji

Przyjęcie zdrowego stylu życia jest kolejnym kluczowym elementem opieki po przeszczepie. Zbilansowana dieta, regularne ćwiczenia i utrzymywanie zdrowej wagi to ważne czynniki, które przyczyniają się do ogólnego sukcesu przeszczepu.

Dieta przyjazna dla nerek pomaga chronić nerki i utrzymywać ich zdrowie. Obejmuje spożywanie pokarmów o niskiej zawartości soli, cukru, tłuszczu i cholesterolu. Jest to ważne dla osób żyjących z przeszczepioną nerką, ponieważ może pomóc zmniejszyć ryzyko rozwoju chorób przewlekłych, takich jak choroby serca czy cukrzyca.

Picie odpowiedniej ilości płynów jest niezbędne do utrzymania zdrowia. Odpowiednie nawodnienie pomaga nerce w prawidłowym funkcjonowaniu.

Ważne jest również podjęcie środków ostrożności dotyczących bezpieczeństwa:

• Bezpieczeństwo wody - przestrzegaj wytycznych dotyczących bezpieczeństwa wody, aby zmniejszyć ryzyko infekcji bakteriami lub pasożytami w wodzie. Woda uzdatniona jest ogólnie bezpieczna do picia. Zwracaj uwagę na ostrzeżenia władz lokalnych o konieczności gotowania wody16.
• Bezpieczeństwo żywności - unikaj niedogotowanego i surowego mięsa, drobiu i ryb. Unikaj picia niepasteryzowanego mleka. Unikaj serów wytworzonych z niepasteryzowanego mleka. Unikaj surowych owoców morza16.
• Aktywność fizyczna - ogólnie rzecz biorąc, aktywności sportowe są bezpieczne i zalecane dla biorców przeszczepów. Bezpieczniejsze aktywności obejmują bieganie, koszykówkę, pływanie, siatkówkę, aerobik, łyżwiarstwo, tenis, jazdę na rowerze, piłkę nożną, golf16.

Dodatkowo, ze względu na stosowanie leków immunosupresyjnych, organizm może być mniej zdolny do walki z infekcjami. Ważne jest, aby podjąć kroki w celu unikania infekcji. Trzymaj się z daleka od tłumów i każdego, kto może mieć infekcję lub chorobę, taką jak przeziębienie lub grypa18.