Hiperglikemia

Czym jest hiperglikemia?

Hiperglikemia to stan, w którym poziom glukozy (cukru) we krwi jest wyższy niż prawidłowy. Glukoza to cukier, który stanowi główne źródło energii dla wszystkich komórek w naszym organizmie. Pochodzi z pożywienia, które jemy, zwłaszcza z węglowodanów. Gdy jedzenie dociera do żołądka, jest rozkładane na różne części, z których jedną jest właśnie glukoza.1

W normalnych warunkach organizm dokładnie reguluje poziom glukozy we krwi, dbając o to, aby nie był ani zbyt wysoki, ani zbyt niski. Jelita wchłaniają glukozę, która następnie dostaje się do krwioobiegu i krąży po całym ciele. Organizm wykorzystuje hormon zwany insuliną, aby przenieść glukozę z krwi do komórek, obniżając w ten sposób poziom cukru we krwi i zapewniając komórkom energię.1

Hiperglikemia występuje, gdy organizm nie wytwarza wystarczającej ilości insuliny lub gdy nie może właściwie wykorzystać insuliny, którą produkuje. Nazywa się to opornością na insulinę. W rezultacie cukier gromadzi się we krwi zamiast dostarczać energii komórkom.1

Termin "hiperglikemia" pochodzi z greckiego: hyper (wysoki) + glykys (słodki/cukier) + haima (krew).1

Przyczyny hiperglikemii

Najczęstszą przyczyną hiperglikemii jest cukrzyca. U osób z cukrzycą organizm albo nie produkuje wystarczającej ilości insuliny, albo nie może jej prawidłowo wykorzystać. W efekcie zbyt dużo glukozy pozostaje we krwi i nie dociera do komórek.1

U osób z cukrzycą hiperglikemia może wystąpić z kilku powodów. Kluczowym elementem zarządzania cukrzycą jest kontrolowanie poziomu glukozy we krwi. Aby to osiągnąć, należy przestrzegać planu żywieniowego dla osób z cukrzycą, regularnie wykonywać ćwiczenia fizyczne i przyjmować leki. Równowaga między tymi wszystkimi czynnikami jest niezbędna do utrzymania właściwego poziomu glukozy.1

Hiperglikemia może być spowodowana spożyciem zbyt dużej ilości jedzenia lub niewłaściwych produktów, nieprawidłowym przyjmowaniem leków lub brakiem aktywności fizycznej. Stan ten może również wystąpić, gdy osoba jest zestresowana lub chora.1

Konkretne przyczyny hiperglikemii u osób z cukrzycą obejmują:1

• pominięcie dawki leku, w tym insuliny
• spożycie większej ilości węglowodanów niż organizm lub leki, lub oba te czynniki, mogą przetworzyć
• bycie w stresie
• chorobę wywołaną przez infekcję
• przypadkowe nadmierne leczenie hipoglikemii (zbyt niskiego poziomu cukru)
• przyjmowanie steroidów
• reakcję organizmu na coś, czego osoba może nie być świadoma

Rzadziej hiperglikemia może wystąpić również u osób, które nie mają cukrzycy. Może być spowodowana schorzeniami wpływającymi na poziom insuliny lub glukozy we krwi. Należą do nich problemy z trzustką lub nadnerczami, niektóre leki oraz poważne choroby.1

Hiperglikemia może również pojawić się u pacjentów w szpitalu, nawet jeśli nie mają cukrzycy.1

Objawy hiperglikemii

Gdy poziom cukru we krwi jest tylko nieznacznie wyższy niż normalny, zwykle nie występują żadne objawy. Jednak gdy poziom cukru rośnie, mogą pojawić się następujące oznaki:1

• bardzo częste oddawanie moczu, zwłaszcza w nocy
• silne pragnienie
• uczucie większego zmęczenia niż zwykle
• zakażenia, takie jak pleśniawki lub inne nawracające infekcje pęcherza i skóry
• bóle głowy
• niewyraźne widzenie
• utrata wagi bez starań
• nudności

Objawy hiperglikemii mogą narastać powoli w czasie, gdy poziom cukru stopniowo się podnosi. Oznacza to, że można ich nie zauważyć, dopóki glukoza we krwi nie będzie bardzo wysoka.1

Inne objawy wymieniane w źródłach medycznych to:1

• uczucie pragnienia
• uczucie zmęczenia
• bóle głowy
• częste oddawanie moczu
• niewyraźne widzenie

Jeśli występują te objawy, należy natychmiast podjąć działania w celu obniżenia poziomu cukru we krwi.1

Jakie poziomy cukru we krwi oznaczają hiperglikemię?

U osób bez rozpoznanej cukrzycy hiperglikemia to poziom glukozy we krwi większy niż 125 mg/dl (miligramów na decylitr) na czczo, czyli po co najmniej ośmiogodzinnym poście.1

Hiperglikemia to glukoza we krwi większa niż 125 mg/dl na czczo i większa niż 180 mg/dl dwie godziny po posiłku.1

Osoba ma upośledzoną tolerancję glukozy, czyli stan przedcukrzycowy, gdy poziom glukozy na czczo wynosi od 100 mg/dl do 125 mg/dl.1

Osoba otrzymuje diagnozę cukrzycy, gdy poziom glukozy we krwi na czczo jest większy niż 125 mg/dl przy więcej niż jednym badaniu — zazwyczaj jest to cukrzyca typu 2. Osoby z cukrzycą typu 1 zwykle mają bardzo wysoki poziom cukru we krwi (powyżej 250 mg/dl) w momencie diagnozy.1

U osoby z cukrzycą hiperglikemia jest zazwyczaj uznawana za poziom glukozy we krwi większy niż 180 mg/dl, mierzony jedną do dwóch godzin po posiłku.1

Dla wielu osób poziom powyżej 7 mmol/l przed posiłkiem oznaczałby hiperglikemię, ale poziomy docelowe mogą być różne dla każdej osoby i powinny być ustalane indywidualnie przez pacjenta i zespół medyczny.1

Rozpoznanie hiperglikemii

Aby sprawdzić poziom cukru we krwi, można użyć glukometru (urządzenia do pomiaru poziomu cukru we krwi) lub systemu ciągłego monitorowania glukozy (CGM). Glukometr mierzy ilość cukru w małej próbce krwi, zwykle z opuszki palca. System CGM wykorzystuje czujnik umieszczony pod skórą, który mierzy poziom cukru we krwi co kilka minut. Jeśli stosuje się CGM, nadal należy wykonywać codzienne pomiary glukometrem, aby upewnić się, że odczyty CGM są dokładne.1

Jak często należy sprawdzać poziom cukru we krwi? Częstotliwość kontroli zależy od typu cukrzycy i planu leczenia.1

Leczenie hiperglikemii

Jeśli poziom cukru we krwi jest tylko nieznacznie podwyższony przez krótki czas, nie jest konieczne leczenie w trybie nagłym. Jednak należy podjąć działania, aby obniżyć podwyższony poziom cukru.1

Główne cele w leczeniu hiperglikemii to:1

• intensywne nawodnienie pacjenta przy jednoczesnym utrzymaniu równowagi elektrolitowej
• korygowanie hiperglikemii
• leczenie chorób podstawowych
• monitorowanie i wspomaganie funkcji układu sercowo-naczyniowego, płuc, nerek i ośrodkowego układu nerwowego

Leczenie obejmuje leki, zmiany stylu życia oraz monitorowanie poziomu glukozy we krwi.1

W zarządzaniu cukrzycą kluczowe jest kontrolowanie poziomu glukozy we krwi. Aby to osiągnąć, trzeba przestrzegać planu żywieniowego dla osób z cukrzycą i regularnie wykonywać ćwiczenia fizyczne. Może być również konieczne przyjmowanie leków na cukrzycę. Ważne jest zrównoważenie wszystkich tych czynników, aby utrzymać poziom glukozy we właściwym zakresie.1

Terapia insuliną może być przeprowadzana na oddziale ratunkowym za pomocą podskórnej pompy insulinowej, co może stanowić alternatywę dla standardowej terapii.1

Powikłania hiperglikemii

Jeśli hiperglikemia pozostaje nieleczona przez długi czas, może uszkodzić nerwy, naczynia krwionośne, tkanki i narządy.1

Nieleczona przez długi czas hiperglikemia może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak uszkodzenie oczu, problemy z nerkami i choroby serca.1

Ciężka hiperglikemia może również prowadzić do ostrego (nagłego i ciężkiego) zagrażającego życiu powikłania zwanego cukrzycową ketoacydozą (DKA), szczególnie u osób z cukrzycą przyjmujących insulinę lub u osób z nierozpoznaną cukrzycą typu 1. Wymaga to natychmiastowej pomocy medycznej.1

Dane wskazują, że hiperglikemia u pacjentów hospitalizowanych, zarówno z wcześniejszą diagnozą cukrzycy, jak i bez niej, wiąże się ze zwiększonym ryzykiem powikłań i śmiertelności.1

Zapobieganie hiperglikemii

Utrzymywanie poziomów cukru we krwi w zakresie docelowym tak często, jak to możliwe, pomoże zapobiec lub opóźnić poważne problemy zdrowotne. Istnieją konkretne kroki, które można podjąć, aby ułatwić zarządzanie poziomem cukru we krwi.1

Zapobieganie hiperglikemii obejmuje regularne monitorowanie poziomów glukozy, przestrzeganie planu żywieniowego, regularną aktywność fizyczną, przyjmowanie leków zgodnie z zaleceniami oraz zarządzanie stresem.1

Zdrowe nawyki żywieniowe odgrywają ważną rolę w zarządzaniu poziomem cukru we krwi. Ważne jest spożywanie odpowiedniej ilości węglowodanów, które organizm i leki mogą przetworzyć.1

Stres może powodować wzrost poziomu cukru we krwi. Warto znaleźć aktywności, które pomagają się zrelaksować, takie jak spacery, słuchanie ulubionej muzyki czy ogrodnictwo — cokolwiek pomaga radzić sobie ze stresem.1

Regularny sen, unikanie palenia tytoniu oraz ograniczenie spożycia alkoholu również wspierają utrzymanie zdrowych poziomów glukozy we krwi.1

Na szczęście dostępne są metody leczenia, które mogą pomóc zapobiegać hiperglikemii i kontrolować poziom glukozy we krwi.1