Zespół metaboliczny

Czym jest zespół metaboliczny

Zespół metaboliczny to zespół schorzeń, które występują razem i zwiększają ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, cukrzycy typu 2 oraz udaru mózgu1. Może również prowadzić do innych problemów zdrowotnych, takich jak schorzenia związane z gromadzeniem się blaszki miażdżycowej (osadów tłuszczu i innych substancji) w ścianach tętnic oraz uszkodzeniem narządów2.

Przyczyny zespołu metabolicznego są złożone i nie do końca poznane, ale uważa się, że istnieje związek genetyczny. Nadwaga lub otyłość oraz brak aktywności fizycznej dodatkowo zwiększają ryzyko3.

Inne nazwy zespołu metabolicznego

Zespół X, Zespół insulinooporności, Zespół dysmetaboliczny

Zespół metaboliczny bywa nazywany również zespołem X, zespołem insulinooporności lub zespołem dysmetabolicznym2.

Kryteria rozpoznania zespołu metabolicznego

Osoba spełnia kryteria zespołu metabolicznego, jeśli ma co najmniej trzy z pięciu następujących stanów2:

• Nadmierna waga w okolicy brzucha: Obwód talii większy niż 102 cm u mężczyzn i 88 cm u kobiet. Ten rodzaj otyłości sprawia, że sylwetka przypomina kształtem jabłko.
• Podwyższony poziom trójglicerydów: Poziom trójglicerydów (rodzaj tłuszczu we krwi) wynoszący 150 miligramów na decylitr krwi (mg/dl) lub więcej.
• Niski poziom cholesterolu HDL: Cholesterol HDL poniżej 40 mg/dl u mężczyzn lub poniżej 50 mg/dl u kobiet. HDL jest czasami nazywany "dobrym" cholesterolem, ponieważ pomaga usuwać cholesterol z tętnic.
• Podwyższony poziom cukru we krwi: Poziom cukru we krwi na czczo wynoszący 100 mg/dl lub więcej. Jeśli wynosi od 100 do 125 mg/dl, oznacza to stan przedcukrzycowy. Jeśli przekracza 125 mg/dl, prawdopodobnie mamy do czynienia z cukrzycą typu 2.
• Wysokie ciśnienie krwi: Wartości ciśnienia krwi skurczowego (górna wartość) wynoszące 130 mmHg lub więcej i/lub rozkurczowego (dolna wartość) wynoszące 85 mmHg lub więcej.

Każdy z tych stanów sam w sobie zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, cukrzycy typu 2 i udaru mózgu. Jednak gdy występują trzy lub więcej z nich razem, ryzyko znacznie wzrasta. Rozpoznanie zespołu metabolicznego powinno być traktowane jako ostrzeżenie, aby spróbować zmienić pewne aspekty swojego zdrowia w celu zmniejszenia ryzyka2.

Jak często występuje zespół metaboliczny

Zespół metaboliczny jest bardzo powszechny. Ponad jedna piąta Amerykanów i Europejczyków jest obecnie dotknięta tym problemem4. W Stanach Zjednoczonych dotyczy to około jednego na trzech dorosłych5. Co alarmujące, częstość występowania zespołu metabolicznego gwałtownie wzrosła w ostatnich dziesięcioleciach, równolegle do globalnego wzrostu wskaźników otyłości4.

Co powoduje zespół metaboliczny

Na zespół metaboliczny składa się kilka przyczyn, które działają razem5:

• Nadwaga i otyłość: Szczególnie nadmierna ilość tłuszczu wokół brzucha zwiększa ryzyko.
• Brak aktywności fizycznej: Siedzący tryb życia przyczynia się do rozwoju zespołu metabolicznego.
• Insulinooporność: Jest to stan, w którym organizm nie może prawidłowo wykorzystywać insuliny. Insulina jest hormonem, który pomaga przenosić cukier z krwi do komórek, aby zapewnić im energię. Insulinooporność może prowadzić do wysokiego poziomu cukru we krwi.
• Wiek: Ryzyko wzrasta wraz z wiekiem.
• Genetyka: Pochodzenie etniczne i historia rodzinna mają znaczenie.

Osoby z zespołem metabolicznym często mają również nadmierne krzepnięcie krwi i stan zapalny w całym organizmie. Naukowcy nie wiedzą jeszcze, czy te stany powodują zespół metaboliczny, czy go pogarszają5.

Kto jest najbardziej narażony

Najważniejszymi czynnikami ryzyka zespołu metabolicznego są5:

• Otyłość brzuszna (duży obwód talii)
• Brak aktywności fizycznej
• Insulinooporność

Ryzyko wystąpienia zespołu metabolicznego jest większe, jeśli6:

• Jesteś pochodzenia meksykańsko-amerykańskiego, rasy białej lub pochodzenia afrykańskiego
• Masz otyłość
• Masz zaburzenia lub schorzenia związane z zespołem metabolicznym, takie jak: cukrzyca, wysokie ciśnienie krwi, problemy z cholesterolem, choroba wieńcowa serca, zespół policystycznych jajników
• W Twojej rodzinie występowały wymienione wyżej schorzenia
• Nie ćwiczysz
• Masz złe nawyki żywieniowe
• Masz niezdrowe nawyki, takie jak palenie
• Przyjmujesz niektóre leki, takie jak atypowe leki przeciwpsychotyczne

Jakie problemy zdrowotne może powodować

Zespół metaboliczny zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia6:

• Cukrzycy
• Choroby wieńcowej serca
• Zawału serca
• Udaru mózgu
• Choroby naczyń obwodowych

Jak rozpoznaje się zespół metaboliczny

Lekarz może rozpoznać zespół metaboliczny, jeśli pacjent ma co najmniej 3 z następujących stanów6:

• Obwód talii większy niż 102 cm u mężczyzn rasy białej (89 cm u mężczyzn pochodzenia azjatyckiego) lub 89 cm u kobiet rasy białej (76 cm u kobiet pochodzenia azjatyckiego)
• Poziom glukozy na czczo większy lub równy 100 mg/dl
• Poziom trójglicerydów większy lub równy 150 mg/dl
• Cholesterol HDL mniejszy niż 40 mg/dl u mężczyzn i mniejszy niż 50 mg/dl u kobiet
• Ciśnienie krwi większe lub równe 130/85 mmHg

Leczenie zespołu metabolicznego

Ważne jest, aby leczyć przyczyny zespołu metabolicznego. Leczenie może obejmować6:

• Utratę wagi (co najmniej 10%)
• Więcej ćwiczeń (30-60 minut umiarkowanych ćwiczeń aerobowych, 4 lub więcej dni w tygodniu)
• Obniżenie ciśnienia krwi (poniżej 130/85 mmHg dzięki diecie, ćwiczeniom i ewentualnie lekom)
• Poprawę poziomu trójglicerydów i cholesterolu HDL (poprzez dietę, ćwiczenia i ewentualnie leki)

W niektórych przypadkach operacja pomostowania żołądkowego lub inna operacja zmniejszenia wagi może pomóc w leczeniu zespołu metabolicznego6.

Głównym celem leczenia jest zmniejszenie lub zapobieganie ryzykowi zawału serca, udaru i cukrzycy typu 2. Zespół medyczny rozpocznie od zmian w stylu życia i doradzi, jak bezpiecznie i zdrowo schudnąć poprzez regularne ćwiczenia i zobowiązanie się do zdrowszej diety7.

Leki mogą pomóc w kontrolowaniu6:

• Wysokiego ciśnienia krwi
• Insulinooporności
• Wysokiego cholesterolu
• Skłonności do zakrzepów

Jak zapobiegać zespołowi metabolicznemu

Aby zmniejszyć szanse na wystąpienie zespołu metabolicznego, należy podjąć następujące kroki6:

• Rzucić palenie
• Utrzymywać zdrową wagę, jedząc owoce, warzywa i produkty pełnoziarniste
• Ćwiczyć około 30 minut co najmniej cztery dni w tygodniu
• Pić alkohol w umiarkowanych ilościach

Zdrowe odżywianie i zwiększona aktywność fizyczna są kluczem do unikania lub przezwyciężania problemów związanych z zespołem metabolicznym3. Warto skonsultować się z lekarzem w sprawie sposobów radzenia sobie z zespołem metabolicznym.