Przeszczep wątroby to operacja ratująca życie, która polega na usunięciu chorej lub uszkodzonej wątroby i zastąpieniu jej zdrowym narządem od dawcy. Gdy wątroba przestaje prawidłowo działać, przeszczep może być jedyną szansą na przeżycie.
Czym jest przeszczep wątroby
Przeszczep wątroby to operacja chirurgiczna polegająca na usunięciu chorej lub uszkodzonej wątroby i zastąpieniu jej zdrową wątrobą pochodzącą od innej osoby, zwanej dawcą. Gdy wątroba przestaje prawidłowo funkcjonować, co określa się jako niewydolność wątroby (stan, w którym wątroba nie jest w stanie wykonywać swoich podstawowych zadań), przeszczep może uratować życie.
Wątroba jest jednym z najważniejszych narządów wewnętrznych. Wykonuje niezbędne zadania, takie jak usuwanie toksyn z krwi, przetwarzanie składników odżywczych i wytwarzanie białek. Krótko mówiąc, nie można żyć bez prawidłowo działającej wątroby.
Przeszczepy wątroby są trzecim najczęstszym rodzajem przeszczepu narządu. W Stanach Zjednoczonych w 2023 roku wykonano ponad 10 000 przeszczepów wątroby. Każdego tygodnia od 200 do ponad 300 osób dołącza do listy oczekujących na przeszczep wątroby.
Kiedy potrzebny jest przeszczep wątroby
Przeszczep wątroby może być konieczny, gdy pacjent ma ostrą lub przewlekłą chorobę wątroby w końcowym stadium, która prowadzi do nieodwracalnej niewydolności wątroby lub schyłkowej choroby wątroby. Przeszczepy wątroby są również wykonywane u osób z rakiem wątroby, który się nie rozprzestrzenił.
Schorzenia, które mogą prowadzić do schyłkowej choroby wątroby, obejmują:
Marskość wątroby (najbardziej częsta przyczyna) – stan, w którym zdrowa tkanka wątroby jest zastępowana tkanką bliznowatą
Ostre martwicze zapalenie wątroby
Autoimmunologiczne zapalenie wątroby
Atrezja dróg żółciowych
Wirusowe zapalenie wątroby typu B lub C
Rak wątroby
Choroby metaboliczne
Niealkoholowe stłuszczeniowe zapalenie wątroby
Pierwszym krokiem w procesie przeszczepu jest rozmowa z lekarzem. Po skierowaniu do programu transplantacyjnego zespół specjalistów rozpocznie współpracę z pacjentem.
Rodzaje przeszczepów wątroby
Prawie wszystkie przeszczepy wątroby, około 94%, obejmują całe wątroby pochodzące od zmarłych dawców. Około 5% pacjentów otrzymuje częściowe przeszczepy wątroby od żywych dawców.
W przypadku przeszczepu od żywego dawcy zdrowa osoba oddaje część swojej wątroby osobie potrzebującej przeszczepu. Wątroba ma zdolność regeneracji, dlatego zarówno u dawcy, jak i u biorcy wątroba może odrosnąć do normalnej wielkości.
Przeszczepy od zmarłych dawców wymagają umieszczenia pacjenta na krajowej liście oczekujących. Niestety, więcej osób spełnia kryteria medyczne do przeszczepu wątroby niż jest dostępnych narządów od dawców. W okresie oczekiwania na wątrobę od dawcy około 16% osób, które spełniają kryteria medyczne, staje się zbyt chorych na operację lub umiera, zanim zostanie dla nich znaleziony odpowiedni dawca.
Proces przeszczepienia
Ocena przed przeszczepem
Zanim lekarze zdecydują, czy przeszczep wątroby jest najlepszym rozwiązaniem, pacjent musi przejść szczegółową ocenę. Obejmuje ona zaplanowane badania, które pozwalają sprawdzić, jak zaawansowana jest choroba wątroby oraz upewnić się, że reszta organizmu jest wystarczająco zdrowa, aby poradzić sobie z przeszczepem.
Pacjent spotka się ze wszystkimi członkami zespołu transplantacyjnego, w tym z koordynatorami, pracownikami socjalnymi, farmaceutą, fizjoterapeutą i terapeutą zajęciowym, dietetykiem, hepatologiem, chirurgami transplantacyjnymi, nefrologiem, radiologiem specjalizującym się w chorobach wątroby oraz lekarzem chorób zakaźnych.
Ważne jest, aby pacjent miał dostęp do wielu zasobów, w tym wsparcia ze strony rodziny, przyjaciół i opiekunów. Pacjenci po przeszczepie wątroby potrzebują głównego opiekuna, który będzie z nimi nie tylko podczas wizyt w czasie oceny, ale przez cały proces przeszczepienia.
Okres oczekiwania
Po uznaniu pacjenta za odpowiedniego kandydata do przeszczepu wątroby zostaje on umieszczony na liście oczekujących. Wynik MELD (Model Schyłkowej Choroby Wątroby) określa, jak długo pacjent będzie czekał na nową wątrobę. Wynik MELD uwzględnia takie czynniki jak stan zdrowia pacjenta i prawdopodobieństwo zgonu w ciągu trzech miesięcy.
Im wyższy wynik MELD, tym szybciej pacjent może otrzymać przeszczep wątroby. Wyniki MELD wahają się od 6 (mniej chory) do 40 (bardzo ciężko chory). Pacjenci z wynikiem MELD powyżej 35 mogą otrzymać przeszczep szybciej niż pacjent z wynikiem poniżej 35.
Podczas oczekiwania pacjent jest kontrolowany w klinikach co trzy miesiące lub częściej, jeśli wymaga tego jego stan kliniczny. W czasie oczekiwania pacjenci wymagają częstych wizyt w celu leczenia objawów schyłkowej choroby wątroby.
Operacja przeszczepienia
Gdy dostępny jest odpowiedni narząd od dawcy, koordynator transplantacyjny skontaktuje się z pacjentem. Przeszczep wątroby to poważna operacja chirurgiczna, która zwykle trwa od kilku do kilkunastu godzin.
Życie po przeszczepie wątroby
Po przeszczepie wątroby pacjent będzie musiał często spotykać się z lekarzem, aby upewnić się, że nowa wątroba działa prawidłowo. Konieczne będą regularne badania krwi w celu sprawdzenia oznak odrzucenia narządu i innych problemów, które mogą uszkodzić nową wątrobę.
Leki immunosupresyjne
Po przeszczepie pacjent będzie musiał przyjmować leki immunosupresyjne (leki, które osłabiają układ odpornościowy). Te leki pomagają zapobiegać odrzuceniu narządu, czyli sytuacji, w której układ odpornościowy organizmu atakuje nową wątrobę jako obcy obiekt.
Nieprzestrzeganie zaleceń dotyczących przyjmowania leków immunosupresyjnych jest najczęstszą przyczyną niewydolności przeszczepionego narządu. Ścisła współpraca z zespołem transplantacyjnym i lekarzem pierwszego kontaktu może pomóc zapewnić dobry wynik.
Objawy odrzucenia narządu
Wczesne oznaki i objawy odrzucenia narządu mogą obejmować:
Gorączkę
Żółtaczkę (pożółknięcie skóry i białek oczu)
Ciemny mocz
Swędzenie
Ból brzucha lub uczucie dyskomfortu
Zmęczenie
Utratę apetytu
Dbanie o nową wątrobę
Po przeszczepie wątroby pacjent powinien:
Regularnie przyjmować wszystkie przepisane leki
Przestrzegać zaleceń dietetycznych
Utrzymywać regularną aktywność fizyczną
Unikać alkoholu
Nie palić tytoniu
Zachować ostrożność w kontakcie z osobami chorymi, aby uniknąć zakażeń
Regularnie zgłaszać się na kontrolne badania lekarskie
Pacjenci powinni również unikać jedzenia surowego lub niedogotowanego mięsa, ryb, jaj oraz niepasteryzowanych produktów mlecznych, ponieważ osłabiony układ odpornościowy zwiększa ryzyko zakażeń pokarmowych.
Wyniki i rokowania
Przeszczepy wątroby mogą dawać doskonałe wyniki. Znane są przypadki biorców, którzy żyli normalnym życiem przez ponad 30 lat po operacji.
Według danych krajowych średnia roczna przeżywalność przeszczepu wynosi 83% dla narządów od zmarłych dawców i 92% dla narządów od żywych dawców. Pięcioletnia przeżywalność wynosi 67% dla przeszczepów od zmarłych dawców i 62% dla przeszczepów od żywych dawców.
Ważne jest pamiętanie, że na te statystyki składa się wiele czynników. Reprezentują one wszystkich pacjentów po przeszczepie, w tym osoby bardzo młode i starsze, tych, którzy byli w stanie krytycznym oraz tych z mniej poważnymi problemami wątroby w momencie przeszczepu.
Na podstawie danych z lat 1987-1996 wskaźniki przeżycia pacjentów i przeszczepów po trzech i pięciu latach różnią się w zależności od pierwotnej diagnozy. Najlepsze wyniki obserwuje się u pacjentów z chorobami metabolicznymi i niektórymi rodzajami raka wątroby.
Przeszczep wątroby stał się uznaną metodą kliniczną w przypadkach schyłkowych chorób wątroby. Postępy w technikach chirurgicznych, nowych lekach immunosupresyjnych oraz doświadczenie w zakresie wskazań i odpowiedniego czasu przeszczepu sprawiły, że przeszczep wątroby jest skutecznym leczeniem.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Niemcy