Przeszczep płuca

Czym jest przeszczep płuca

Przeszczep płuca to operacja, podczas której lekarze usuwają chore lub uszkodzone płuco pacjenta i zastępują je zdrowym płucem od dawcy1. Większość przeszczepianych płuc pochodzi od zmarłych dawców1. W niektórych przypadkach możliwe jest również przeszczepienie części zdrowego płuca od żywego dawcy2.

Ten rodzaj operacji jest niezbędny dla osób, które mają schorzenie płuc lub uraz niepodatny na inne metody leczenia1. Transplantacja płuc (inne określenie przeszczepu) to skomplikowana procedura wymagająca ścisłej współpracy zespołu specjalistów, w tym pulmonologów, chirurgów klatki piersiowej, anestezjologów, intensywistów, psychologów, pracowników socjalnych, pielęgniarek i innych pracowników służby zdrowia3.

Rodzaje przeszczepu płuca

Istnieją trzy główne rodzaje przeszczepu płuc1:

• Przeszczep pojedynczego płuca – lekarze usuwają jedno z chorych lub uszkodzonych płuc i zastępują je płucem od dawcy.
• Przeszczep obu płuc – lekarze usuwają oba płuca i zastępują je płucami od dawcy. Większość pacjentów otrzymuje właśnie taki podwójny przeszczep płuc2.
• Przeszczep serca i płuc – lekarze usuwają serce i oba płuca pacjenta i zastępują je sercem i płucami od dawcy.

Niektórzy pacjenci przechodzą więcej niż jeden zabieg przeszczepu płuc w swoim życiu2.

Kto może otrzymać przeszczep

Przeszczep płuca mogą otrzymać osoby w każdym wieku, od noworodków po dorosłych2. Ogólnie rzecz biorąc, jesteś dobrym kandydatem do przeszczepu płuc, jeśli1:

• Masz schorzenie lub chorobę, która uniemożliwia prawidłowe funkcjonowanie płuc.
• Twoje płuca nie zareagowały na leki ani inne metody leczenia.
• Twoja przewidywana długość życia bez przeszczepu wynosi mniej niż jeden do trzech lat.
• Nie masz raka płuc.
• Nie używasz wyrobów tytoniowych.
• Jesteś w stanie przyjmować leki hamujące układ odpornościowy (leki zmniejszające naturalną obronę organizmu przed infekcjami, aby zapobiec odrzuceniu przeszczepionego narządu).

Niektóre wytyczne mówią, że pacjenci poddawani przeszczepowi płuc powinni mieć mniej niż 65 lat2. Jednak wiele osób po 65. roku życia przechodzi taki zabieg. Zazwyczaj pacjenci powyżej 75. roku życia nie kwalifikują się do przeszczepu, ale ostateczną decyzję podejmują centra transplantacyjne2.

Choroby wymagające przeszczepu

Lekarz może zalecić przeszczep płuc, jeśli masz schorzenie lub uraz płuc, który nie reaguje na leki lub terapie1. Najczęstsze choroby, które mogą wymagać przeszczepu płuc, to24:

• Zwłóknienie płuc – choroba powodująca bliznowacenie tkanki płucnej.
• Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) – grupa chorób płuc, takich jak rozedma i przewlekłe zapalenie oskrzeli, które utrudniają normalne oddychanie.
• Mukowiscydoza – ciężka postać tej choroby, która powoduje problemy z gruczołami wytwarzającymi pot i śluz. Jest to choroba trwająca całe życie i pogarszająca się z czasem.
• Nadciśnienie płucne – wysokie ciśnienie krwi w tętnicach prowadzących krew do płuc.
• Choroby serca – choroba serca lub wady serca wpływające na płuca mogą sprawić, że pacjent będzie potrzebował przeszczepu serca i płuc.
• Schorzenia wrodzone – przykładami są niedobór alfa-1-antytrypsyny i mukowiscydoza.
• Inne choroby – inne stany mogą obejmować sarkoidozę, histiocytozę i limfangioleiomiomatozę.

Lista oczekujących na przeszczep

Pacjent zostaje umieszczony na liście oczekujących na przeszczep, gdy zespół transplantacyjny stwierdzi, że spełnia wymagania dotyczące przeszczepu płuc2. Aby znaleźć się na liście, pacjent musi przejść proces oceny transplantacyjnej, który obejmuje badanie lekarskie, spotkanie z zespołem ds. przeszczepu płuc oraz przeprowadzenie testów4. Ten proces pomaga zespołowi transplantacyjnemu zdecydować, czy przeszczep płuc jest odpowiedni dla danej osoby i upewnić się, że jest ona w stanie fizycznie przejść taki zabieg.

Zespół leczący przyznaje pacjentowi tzw. Wskaźnik Alokacji Płuc (LAS), który przewiduje, jak długo pacjent2:

• Może żyć bez przeszczepu płuc.
• Może żyć po operacji przeszczepienia płuc.

Wyższy wynik LAS oznacza, że pacjent jest wyżej na liście oczekujących na przeszczep płuc, więc otrzyma przeszczep wcześniej2.

Płuca od dawcy

Centra transplantacyjne wykorzystują technologię zwaną pozaustrojową perfuzją płuc (EVLP), dzięki czemu mają więcej płuc dawców, które mogą wykorzystać do przeszczepów2. EVLP to technologia, która przepuszcza specjalny roztwór (zawierający składniki odżywcze, białka i tlen) przez płuca dawcy, aby:

• Ocenić ich stan zdrowia.
• Poprawić ich stan.
• Odwrócić uszkodzenie płuc.

Warto zapytać zespół transplantacyjny o płuca od dawców z tzw. podwyższonym ryzykiem2. Pacjenci, którzy akceptują narządy od dawców z podwyższonym ryzykiem, zazwyczaj czekają krócej na narząd. Dawca z podwyższonym ryzykiem to zmarły dawca, u którego istnieje większe ryzyko przeniesienia jednej z następujących niezdiagnozowanych chorób na pacjenta.

Życie po przeszczepie

Wielu pacjentów, którzy przeszli przeszczep płuc, prowadzi zdrowsze i dłuższe życie dzięki tej operacji5. Według danych z rejestru transplantacji, ponad 30% pacjentów po przeszczepie płuc przeżyło 10 lat po operacji5. Wielu pacjentów wraca do dobrej jakości życia w ciągu trzech do sześciu miesięcy po zabiegu1.

Po powrocie do domu warto powrócić do normalnego życia6. Jeśli chcesz iść do kina lub na spotkanie towarzyskie i czujesz się na siłach – zrób to. Jeśli chcesz, aby przyjaciele odwiedzili cię w domu – to też jest w porządku. Staraj się jak najbardziej wrócić do normalnej rutyny. Kluczem jest jednak umiar i zrozumienie swoich ograniczeń.

Początkowo prawdopodobnie będziesz miał mniej energii niż przed operacją6. Organizm potrzebuje czasu, aby się wyleczyć i przystosować do nowych leków. Zaleca się drzemki i odpowiednie planowanie aktywności, aby nie obciążać procesu powrotu do zdrowia.

Leki po przeszczepie

Po przeszczepie płuc będziesz musiał przyjmować leki immunosupresyjne (leki hamujące układ odpornościowy) przez resztę życia7. Te leki zapobiegają odrzuceniu przeszczepionego płuca przez układ odpornościowy organizmu. Jest to bardzo ważne, ponieważ organizm naturalnie traktuje nowe płuco jako obcy obiekt i próbuje je zaatakować.

Przyjmowanie leków zgodnie z zaleceniami lekarza jest kluczowe dla sukcesu przeszczepu. Regularne wizyty kontrolne w ośrodku transplantacyjnym pozwolą lekarzom monitorować twój stan zdrowia i dostosowywać dawki leków w razie potrzeby.

Powrót do zdrowia i aktywności

Ćwiczenia fizyczne staną się ważną częścią twojego życia, umożliwiając szybszy powrót do codziennych czynności i pomagając utrzymać ogólnie lepszy stan zdrowia6. Ćwiczenia poprawiają napięcie mięśniowe oraz funkcjonowanie serca i płuc. Pomagają również zmniejszyć stres i osiągnąć oraz utrzymać idealną wagę ciała.

Po powrocie do domu zaleca się codzienne ćwiczenia6. Sugeruje się spacery przez 15-20 minut dziennie, z stopniowym zwiększaniem czasu w miarę możliwości. Nie wznawiaj treningów z ciężkimi ciężarami, dopóki nie zostaniesz do tego dopuszczony przez zespół transplantacyjny.

Powrót do szkoły lub pracy jest możliwy po odpowiednim czasie rekonwalescencji6. Czas potrzebny na powrót do pełnej aktywności jest różny dla każdej osoby i zależy od wielu czynników, w tym od ogólnego stanu zdrowia przed przeszczepem i tego, jak dobrze przebiega proces gojenia.

Warto unikać kontaktu ze zwierzętami, które mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia6. Nie wolno trzymać w domu ptaków, ponieważ ich odchody mogą powodować zakażenia płuc. Koty powinny mieć przycięte pazury, a ty nie możesz zmieniać ich kuwety. W przypadku innych zwierząt domowych lub egzotycznych zwierząt należy skonsultować się z lekarzem.