Zakrzepica

Czym jest zakrzepica?

Zakrzepica to tworzenie się skrzepu krwi (zwanego zakrzepem) wewnątrz jednego z naczyń krwionośnych lub komory serca. Skrzepy mogą blokować przepływ krwi w naczyniach lub oderwać się i przemieszczać do innych części ciała. Jeśli przemieszczający się skrzep zatrzyma się w kluczowym miejscu, takim jak płuca lub mózg, może zakłócić przepływ krwi do tego narządu i spowodować sytuację zagrażającą życiu1.

Zakrzepica jest poważną chorobą, która może stać się jeszcze bardziej niebezpieczna z upływem czasu. Może szybko przejść w stan nagły wymagający natychmiastowej pomocy medycznej. Im szybciej zostanie podjęte leczenie zakrzepicy, tym większe są szanse na pomyślny wynik1.

Krew może się krzepnąć, aby zapobiec nadmiernemu krwawieniu w przypadku urazu. Jednak krzepnięcie krwi może stać się problemem, gdy uniemożliwia prawidłowy przepływ krwi przez naczynia krwionośne2.

Powikłania zakrzepicy

Zakrzepica może prowadzić do wielu różnych powikłań, w zależności od tego, gdzie skrzep krwi powstaje lub do jakiego miejsca dociera1:

• Płuca: Zatorowość płucna (stan, w którym skrzep dociera do płuc)
• Mózg: Przemijający atak niedokrwienny (TIA) lub udar mózgu
• Serce (tętnica wieńcowa): Zawał serca
• Szyja (tętnica szyjna): Przemijający atak niedokrwienny lub udar
• Brzuch (tętnica krezkowa górna lub jej odgałęzienia): Niedokrwienie jelit

Zakrzepica może prowadzić do wystąpienia groźnych stanów zdrowotnych. Około połowa osób z zakrzepicą żył głębokich nie ma żadnych objawów. Skrzep może oderwać się i przemieścić przez krew do płuc, powodując zatorowość płucną. Ta sytuacja może zagrażać życiu i wymaga natychmiastowego leczenia3.

Rodzaje zakrzepicy

Istnieją dwa główne rodzaje zakrzepicy1:

Zakrzepica żylna występuje, gdy skrzep krwi tworzy się w żyle. Żyły to naczynia krwionośne przenoszące krew z powrotem do serca. Najczęstszą postacią zakrzepicy żylnej jest zakrzepica żył głębokich (DVT), która pojawia się najczęściej w nogach, ale może również wystąpić w ramionach lub innych częściach ciała3.

Zakrzepica tętnicza występuje, gdy skrzep tworzy się w tętnicy. Tętnice to naczynia krwionośne transportujące krew bogatą w tlen od serca do innych części organizmu. Ten typ zakrzepicy może prowadzić do zawału serca lub udaru mózgu1.

Objawy zakrzepicy

Objawy zakrzepicy różnią się w zależności od umiejscowienia skrzepu i mogą obejmować ból w klatce piersiowej, trudności w oddychaniu oraz zmiany w wyglądzie skóry1.

W przypadku zakrzepicy żył głębokich w nodze objawy mogą obejmować4:

• Pulsujący ból w jednej nodze (rzadko w obu nogach), zazwyczaj w łydce lub udzie, podczas chodzenia lub stania
• Obrzęk jednej nogi (rzadko obu nóg)
• Ciepła skóra wokół bolącego obszaru
• Zaczerwieniona lub ściemniała skóra wokół bolącego miejsca
• Opuchnięte żyły, które są twarde lub bolesne w dotyku

Te objawy mogą również wystąpić w ramieniu lub brzuchu, jeśli tam znajduje się skrzep krwi4.

Około połowa osób z zakrzepicą żył głębokich nie ma żadnych objawów. Najczęstsze oznaki lub objawy zakrzepicy żył głębokich, które pojawiają się w dotkniętej nodze, obejmują obrzęk, ból oraz zmiany koloru skóry3.

Jeśli wystąpią objawy zakrzepicy, takie jak ból i obrzęk, wraz z dusznością lub bólem w klatce piersiowej, należy natychmiast zadzwonić pod numer alarmowy. Zakrzepica żył głębokich może być bardzo poważna, ponieważ skrzepy krwi mogą przemieścić się do płuc, powodując zatorowość płucną, która może zagrażać życiu4.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Zakrzepica żył głębokich jest bardziej prawdopodobna u osób, które4:

• Mają powyżej 60 lat
• Mają nadwagę
• Palą papierosy
• Przebyli wcześniej zakrzepicę żył głębokich
• Przyjmują tabletki antykoncepcyjne lub hormonalną terapię zastępczą (HTZ)
• Chorują na nowotwór lub niewydolność serca
• Mają żylaki

Niektóre sytuacje zwiększają ryzyko wystąpienia zakrzepicy żył głębokich. Należą do nich4:

• Przebywanie w szpitalu lub niedawne opuszczenie szpitala, szczególnie gdy nie można się zbyt wiele poruszać (na przykład po operacji)
• Bycie uniemożliwionym wstawania z łóżka
• Odbywanie długiej podróży (ponad 3 godziny) samolotem, samochodem lub pociągiem
• Ciąża lub poród w ciągu ostatnich 6 tygodni
• Odwodnienie

Czasami zakrzepica żył głębokich może wystąpić bez oczywistej przyczyny4.

Niektóre osoby są bardziej narażone na zakrzepicę z powodu schorzeń medycznych lub innych czynników. Poznanie swojego ryzyka może pomóc w zapobieganiu zakrzepicy, a poznanie objawów może pomóc w rozpoznaniu problemów, jeśli wystąpią1.

Jeśli ktoś miał wcześniej skrzep krwi w nodze, ramieniu lub płucach, szanse na kolejny są większe. Ryzyko jest również większe, jeśli osoba ma nowotwór, chorobę zapalną (taką jak choroba Leśniowskiego-Crohna), chorobę reumatologiczną (taką jak reumatoidalne zapaleniestawów) lub zaburzenia krzepnięcia krwi, ma powyżej 40 lat, ma nadwagę lub otyłość, pali papierosy, szczególnie jeśli przyjmuje tabletki antykoncepcyjne5.

Rozpoznanie zakrzepicy

Jeśli lekarz podejrzewa zakrzepicę żył głębokich, pacjent powinien zostać skierowany do szpitala w ciągu 24 godzin w celu wykonania badania ultrasonograficznego. Badanie to pokazuje, czy krew przepływa prawidłowo przez żyłę4.

Można również wykonać zdjęcie rentgenowskie żyły, zwane wenografią. W tym celu podaje się zastrzyk z barwnikiem, który pokazuje, gdzie znajduje się skrzep krwi4.

Podczas oczekiwania na badanie ultrasonograficzne, aby sprawdzić, czy występuje zakrzepica żył głębokich, pacjent może otrzymać zastrzyk leku rozrzedzającego krew zwanego heparyną4.

Leczenie zakrzepicy

Główne metody leczenia obejmują4:

• Leki rozrzedzające krew, takie jak warfaryna lub rywaroksaban – prawdopodobnie będzie trzeba je przyjmować przez co najmniej 3 miesiące
• Noszenie pończoch uciskowych przez 2 lata lub dłużej – pomagają one zapobiegać powstawaniu bolesnego obrzęku nogi

Leki przeciwzakrzepowe są podstawą leczenia. Te leki, często nazywane „rozrzedzaczami krwi", nie rozrzedzają faktycznie krwi, ale zapobiegają powstawaniu nowych skrzepów i powiększaniu się istniejących. Organizm z czasem naturalnie rozkłada skrzep6.

W niektórych przypadkach może być konieczny zabieg usunięcia skrzepu lub założenie specjalnego filtra w dużej żyle w brzuchu, aby zapobiec przemieszczaniu się skrzepów do płuc1.

Po przebytej zakrzepicy krwi ważne jest regularne przyjmowanie przepisanych leków zgodnie z zaleceniami lekarza. Jeśli lekarz przepisał leki przeciwzakrzepowe, należy je przyjmować zgodnie z zaleceniami7.

Jak zapobiegać zakrzepicy

Istnieje kilka sposobów, aby pomóc w zapobieganiu powstawaniu skrzepów krwi7:

Przyjmuj leki rozrzedzające krew, jeśli zostały przepisane. Jeśli lekarz przepisał lek, należy go przyjmować zgodnie z zaleceniami7.

Ćwicz mięśnie dolnej części nóg. Pomaga to utrzymać przepływ krwi przez nogi. Pompuj stopami w górę i w dół, podciągając palce u stóp w kierunku kolan, a następnie opuszczając je. Powtarzaj to ćwiczenie. Jest to dobre ćwiczenie do wykonywania podczas długiego siedzenia7.

Wstawaj z łóżka, gdy tylko lekarz powie, że można to zrobić. Bycie aktywnym to jedna z najlepszych rzeczy, jakie można zrobić, aby zapobiec powstawaniu skrzepów7.

Rób dużo przerw podczas podróży. Podczas długich podróży samochodem zatrzymuj samochód i chodź co godzinę. W autobusie, samolocie lub pociągu wstań z miejsca i chodź po przejściu co godzinę, jeśli to możliwe7.

Bądź aktywny. Staraj się być aktywny przez 30 minut lub dłużej przez większość dni tygodnia7.

Nie pal. Palenie może zwiększyć ryzyko powstawania skrzepów krwi. Jeśli potrzebujesz pomocy w rzuceniu palenia, porozmawiaj z lekarzem o programach pomocy i lekach7.

Sprawdź z lekarzem ryzyko wystąpienia skrzepów krwi, jeśli stosujesz hormonalne środki antykoncepcyjne lub jakąkolwiek terapię hormonalną. Mogą one zwiększyć ryzyko powstawania skrzepów krwi7.

Noś pończochy uciskowe, jeśli lekarz je przepisał. Są to specjalnie dopasowane pończochy, które mogą zapobiegać powstawaniu skrzepów krwi, zatrzymując gromadzenie się krwi w nogach7.

Zakrzepica żył głębokich i zatorowość płucna są poważnymi, ale często możliwymi do uniknięcia schorzeniami. Ważne jest, aby znać oznaki i objawy zakrzepicy żył głębokich oraz zatorowości płucnej, znać swoje ryzyko oraz zwrócić się o pomoc medyczną, jeśli wystąpią jakiekolwiek oznaki lub objawy3.

Życie po przebytej zakrzepicy

Jeśli w przeszłości występowała zakrzepica żył głębokich w jednej z nóg lub ramion, czasami jest normalnym zjawiskiem, że dana kończyna pozostaje lekko obrzęknięta po leczeniu. Po skrzepie w płucach (zatorowości płucnej) można odczuwać łagodny ból lub ucisk w klatce piersiowej5.

Należy jednak uważać na nowy lub pogarszający się ból, ucisk lub kurcz w łydce. Może to sygnalizować nową zakrzepicę żył głębokich. Duszność lub omdlenie może być oznaką kolejnej zatorowości płucnej. W przypadku wystąpienia któregokolwiek z tych objawów należy natychmiast zadzwonić pod numer alarmowy i uzyskać pomoc medyczną5.

Jeśli przyjmujesz lek przeciwzakrzepowy, zwany warfaryną, musisz uważać na to, co jesz. Witamina K może wpływać na działanie leku. Należy więc zwracać uwagę na ilości spożywanego jarmużu, szpinaku, brukselki i innych produktów bogatych w witaminę K5.

Lekarz może przepisać leki przeciwzakrzepowe w celu zapobiegania skrzepom. Mogą one sprawić, że łatwiej dochodzi do krwawienia z drobnych urazów, dlatego ważne jest zachowanie ostrożności podczas przycinania paznokci. Należy nosić rękawiczki podczas używania ostrych narzędzi i nosić sprzęt ochronny podczas uprawiania sportu i hobby5.

Ważne jest, aby pozostać w kontakcie z lekarzem i regularnie zgłaszać się na wizyty kontrolne. Dzięki odpowiedniej opiece i przestrzeganiu zaleceń lekarskich, wiele osób po przebytej zakrzepicy może prowadzić aktywne i zdrowe życie6.