W skrócie
Ten artykuł opisuje badania kliniczne z udziałem apixaban. Sprawdzają one m.in. skuteczność, bezpieczeństwo i zachowanie leku w różnych grupach pacjentów, takich jak osoby z migotaniem przedsionków, po operacjach, z chorobami nerek lub po zabiegach ortopedycznych.
Najważniejsze informacje
- Badania z apixaban obejmują bardzo różne grupy pacjentów, w tym osoby z migotaniem przedsionków, zakrzepicą żylną, przewlekłą chorobą nerek, po operacjach oraz po zabiegach sercowych. W danych są zarówno małe badania fazy 1 z udziałem zdrowych ochotników, jak i duże badania fazy 3 i 4 z tysiącami uczestników. Część prób sprawdza skuteczność zapobiegania udarom i zakrzepom, a część ocenia ryzyko krwawień. Są też badania bioekwiwalencji, które porównują różne postacie apixaban i mierzą ich podobne działanie w organizmie. W niektórych próbach oceniane są szczególne sytuacje kliniczne, takie jak po operacji, po TAVI, po zamknięciu uszka lewego przedsionka lub po operacjach ortopedycznych.
Przegląd badań klinicznych apixaban
W zebranych danych apixaban jest badany w wielu różnych badaniach klinicznych, najczęściej jako część porównań z innymi lekami przeciwkrzepliwymi lub z leczeniem standardowym. Badania obejmują osoby z migotaniem przedsionków, zakrzepicą żylną, po zabiegach operacyjnych, po zabiegach na zastawkach serca oraz pacjentów z chorobami nerek i innymi szczególnymi stanami klinicznymi.
W danych znajdują się zarówno małe badania fazy 1 z udziałem zdrowych ochotników, jak i duże badania fazy 3 oraz fazy 4 z udziałem tysięcy osób. Część prób jest już zakończona, a część ma status „Authorised”, czyli została zatwierdzona do prowadzenia.
Jakie grupy pacjentów są badane
Jedną z najczęstszych grup są osoby z migotaniem przedsionków, czyli zaburzeniem rytmu serca, w którym serce bije nieregularnie. W tej grupie badania sprawdzają między innymi zapobieganie udarowi, zatorowości i innym zdarzeniom zakrzepowym.
Inna ważna grupa to pacjenci z zakrzepicą żylną lub żylno-zatorową chorobą, w tym osoby z ostrym epizodem zakrzepowo-zatorowym, po operacjach ortopedycznych albo po innych zabiegach, gdzie ryzyko zakrzepów jest większe. W badaniach pojawiają się też pacjenci po operacji pomostowania aortalno-wieńcowego, po przezcewnikowej implantacji zastawki aortalnej, po zamknięciu uszka lewego przedsionka oraz osoby po innych zabiegach sercowych.
W danych są także badania u osób z przewlekłą chorobą nerek, w tym ze schyłkową niewydolnością nerek i dializą otrzewnową, a także u pacjentów po operacji bariatrycznej typu Roux-en-Y. Osobne badania obejmują pacjentów z dużą grupą chorób rzadziej spotykanych, takich jak malformacje żylne, zespół Takotsubo czy zakrzep wewnątrzsercowy.
Cele badań i najważniejsze punkty końcowe
W wielu badaniach głównym celem jest ocena, czy apixaban pomaga zapobiegać udarowi, zatorowości i zakrzepicy lepiej niż porównywane leczenie lub placebo. Często oceniane są także krwawienia, ponieważ to ważny element bezpieczeństwa leczenia przeciwkrzepliwego.
Niektóre badania mają bardzo konkretne punkty końcowe, na przykład czas do pierwszego udaru, czas do nawrotu zatorowości, częstość krwawień istotnych klinicznie albo obecność skrzepliny na zastawce lub w sercu. W badaniach po zabiegach chirurgicznych analizuje się też zakrzepicę żylną, krwawienia okołooperacyjne i inne powikłania pooperacyjne.
W badaniach bioekwiwalencji punktem końcowym nie jest zdarzenie kliniczne, tylko AUC i Cmax, czyli miary pokazujące, ile leku pojawia się we krwi i jakie osiąga najwyższe stężenie. Takie badania pomagają sprawdzić, czy dwie postacie leku zachowują się podobnie w organizmie.
Fazy badań i wielkość badań
W danych są badania fazy 1, które zwykle obejmują niewielką liczbę uczestników i służą ocenie wczesnych właściwości leku lub porównaniu jego postaci. Przykładem są badania bioekwiwalencji u zdrowych ochotników, w których uczestniczyło 24 lub 36 osób.
Najwięcej badań dotyczy fazy 3, czyli dużych badań porównawczych, w których sprawdza się skuteczność i bezpieczeństwo w większych grupach pacjentów. W danych są też badania fazy 4, które oceniają leczenie w praktyce i w bardziej złożonych populacjach, na przykład u osób starszych lub z dodatkowymi chorobami.
Wielkość badań jest bardzo różna: od 24 uczestników w badaniach bioekwiwalencji do ponad 27 tysięcy osób w badaniu dotyczącym profilaktyki zakrzepicy podczas długich lotów. To pokazuje, że apixaban jest badany zarówno w małych, bardzo precyzyjnych projektach, jak i w dużych populacjach pacjentów.
Badania bioekwiwalencji i farmakokinetyki
W kilku badaniach sprawdzano, czy różne postacie apixaban działają podobnie po podaniu doustnym u zdrowych ochotników. Takie próby porównywały na przykład tabletki i kapsułki lub leki testowe i referencyjne preparaty handlowe.
Inne badanie oceniało farmakokinetykę, czyli to, jak lek wchłania się i jak jego stężenie zmienia się w organizmie, u pacjentów z zespołem krótkiego jelita wymagających długotrwałego żywienia pozajelitowego. Jeszcze inne badanie porównywało stężenie leku przed i po operacji Roux-en-Y u pacjentów po operacji bariatrycznej.
Szczególne sytuacje kliniczne badane z apixaban
W części badań apixaban jest oceniany w bardzo określonych sytuacjach klinicznych, na przykład po operacji serca, po przezcewnikowej implantacji zastawki aortalnej lub po zamknięciu uszka lewego przedsionka. W takich próbach głównym celem jest znalezienie najlepszego sposobu zapobiegania zakrzepom przy jednoczesnym ograniczeniu krwawień.
Są też badania w sytuacjach nagłych, na przykład u osób przyjmujących inhibitory czynnika Xa, które muszą pilnie przejść operację lub zabieg, gdzie badano odwracanie działania przeciwkrzepliwego i skuteczną hemostazę śródoperacyjną. Inne próby analizują leczenie po ostrym zawale serca z zakrzepem w lewej komorze, po udarze niedokrwiennym, po operacjach ortopedycznych lub u pacjentów z małymi polipami jelita grubego poddawanymi kolonoskopii.
Co oznaczają wyniki używane w badaniach
W badaniach często pojawiają się terminy takie jak VTE, czyli żylna choroba zakrzepowo-zatorowa, PE, czyli zatorowość płucna, oraz DVT, czyli zakrzepica żył głębokich. Są to różne postacie zakrzepów, które mogą powodować poważne problemy zdrowotne.
Wyniki obejmują też takie pojęcia jak krwawienie istotne klinicznie, duże krwawienie, udar niedokrwienny, zatorowość systemową i zgon. W niektórych badaniach używa się także badań obrazowych, takich jak tomografia komputerowa, echokardiografia lub rezonans magnetyczny, aby ocenić skrzepliny lub zmiany na zastawkach serca.
Takie wyniki pomagają badaczom porównać, czy apixaban lepiej zapobiega zakrzepom, czy wiąże się z mniejszym ryzykiem krwawień oraz czy działa podobnie do innych leków lub placebo w określonych grupach pacjentów.